Европската комисија ги повика граѓаните да складираат храна, вода и основни залихи за најмалку 72 часа, поставувајќи прашања зошто Брисел сега издава вакви препораки и од какви закани Европа се подготвува да се заштити.
Треба да се напомене дека ова не е одговор на непосредна закана, туку поширока стратегија што првично беше усвоена во март 2025 година.
Стратегија за подготвеност 2025 година
Европската комисија ја презентираше Стратегијата за подготвеност на Унијата, која вклучува 30 мерки за зајакнување на способноста на ЕУ и нејзините земји членки да реагираат на различни кризни ситуации. Тие вклучуваат развој на упатства за создавање домашни залихи доволни за најмалку 72 часа, зајакнување на заштитата на критичната инфраструктура, подобрување на системите за рано предупредување, организирање заеднички кризни вежби и подобра координација помеѓу цивилните и воените служби.
Сега Европската комисија презентираше поконкретни упатства за спроведување на оваа стратегија. Комисијата им советува на граѓаните да имаат основни залихи во своите домови и претходно спакувана торба или ранец за итни случаи со најпотребните предмети во случај на брза евакуација, за да можат да ги задоволат своите основни потреби додека системот за помош не стане целосно оперативен на терен.
Иако некои од новите предлози повеќе личат на типични бирократски бриселски досетки отколку на сериозни мерки за справување со кризи, како што е воведувањето на Европски ден на подготвеност, причините зошто ЕУ сè повеќе инсистира на подготовка на своето население во последните години се сосема јасни.
Русија како најголема безбедносна закана
Европа се соочува со сериозно компромитирана безбедносна средина, првенствено поради руската инвазија на Украина и зголеменото присуство на хибридни закани. Не станува збор само за можноста за директен воен конфликт, туку и за сајбер-напади и саботажа на енергетската и транспортната инфраструктура. Неодамнешните примери вклучуваат обид за напад со дрон што носеше експлозиви врз украински транспортен авион во Лајпциг, Германија, во август, за што германската влада ја обвини Русија.
Предупредувањата од европските институции потврдуваат дека ова не се само хипотетички закани. Советот на ЕУ во март 2026 година ги осуди долгорочните и координирани руски хибридни операции насочени против Европската Унија и нејзините членки.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, предупреди уште во октомври 2025 година дека Европа е изложена на хибридна војна, откако руски беспилотни летала и воени авиони го нарушија полскиот и естонскиот воздушен простор, додека неидентификувани беспилотни летала предизвикаа прекини на данските аеродроми и воени бази.
„Ова не се случува случајно, тоа е систематска кампања за вознемирување на нашите граѓани со цел да нè ослабнат нас и да ја ослабнат нашата поддршка за Украина. Тоа е хибридна војна и бара соодветни одговори“, рече таа во тоа време.
Во септември оваа година, таа повторно предупреди на сè посериозни безбедносни закани. „Хибридните закани со кои се соочува Европа стануваат сè помалку хибридни и сè помалку само закани“, рече таа.
Размерот на проблемот го покажува и анкетата на европските јавни медиуми, која уште во март 2025 година идентификуваше повеќе од 60 потврдени или сомнителни случаи на руска хибридна активност. Конкретни примери се запаливите пакети што предизвикаа пожари во логистичките системи на Германија, Полска и Обединетото Кралство во 2024 година.
Русија навистина се заканува со нуклеарно оружје
Русија, која речиси пет години води агресивна војна против Украина и чии претставници редовно им се закануваат на европските земји, воопшто не придонесува за безбедносната состојба. На крајот на септември оваа година, Москва му се закани на НАТО со можна употреба на нуклеарно оружје во случај на обид за изолирање на Калининград, руска енклава на Балтичкото Море.
Дистанцирањето на САД од Европа е исто така фактор
Дополнителна причина за европска загриженост е сè поголемото дистанцирање на САД од Европа. Со враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа, сериозно е доведена во прашање веродостојноста на американските безбедносни гаранции врз кои Европа ја темели својата одбрана со децении.
Трамп постојано повторуваше дека САД не мора нужно да ги бранат сојузниците што не трошат доволно за одбрана, а во март 2026 година повторно ги доведе во прашање обврските на Америка кон НАТО. Така, Европа се соочува со сè посериозни закани од Русија, но и со растечка неизвесност за идната американска заштита.
Сајбер-нападите не доаѓаат само од Русија
Сајбер-нападите, кои не мора да бидат поврзани со Русија или која било друга земја, претставуваат посебна опасност. Зад нив можат да стојат организирани криминални групи чија цел е финансиска добивка, но и поединци или други групи кои сакаат да предизвикаат нарушувања. Јасно е дека нападите врз болници, електрични мрежи, банки или телекомуникациски системи можат сериозно да го загрозат секојдневниот живот на граѓаните.
Според извештајот на Европската агенција за сајбер-безбедност, јавната администрација беше најчесто напаѓаниот сектор, со 32 проценти од регистрираните инциденти. Агенцијата особено предупредува на уценувачки напади што можат да ги парализираат информациските системи, но и на зголемената употреба на вештачка интелигенција во злонамерни операции.
Во ноември 2025 година, американската компанија Anthropic објави дека открила голема операција за сајбер-шпионажа поврзана со Кина, во која вештачката интелигенција извршила голем дел од задачите самостојно.
За голема криза не е потребна војна
Големиот прекин на електричната енергија во Шпанија и Португалија во април 2025 година покажа дека сериозните кризи не мора да бидат резултат на војна или непријателска акција, кога милиони луѓе останаа без електрична енергија, а транспортот, комуникациите и другите услуги беа сериозно нарушени. Истрагата покажа дека причината била низа технички проблеми во електроенергетскиот систем.
Дополнителна закана претставуваат природните катастрофи, кои, според податоците од Европската агенција за животна средина, предизвикале 822 милијарди евра економска штета во ЕУ од 1980 до 2024 година.
Пандемијата на коронавирус, исто така, покажа колку брзо можат да се појават прекини во снабдувањето со лекови, медицинска опрема и други основни производи.
Дали ЕУ очекува непосредна закана?
„Европската Унија се соочува со невидени закани, од геополитички тензии и конфликти, ризици од сајбер и информатичка манипулација до климатските промени и зголемените ризици од природни опасности. Комисијата презентираше Стратегија за Унија за подготвеност за да ѝ помогне на ЕУ подобро да ги предвиди, спречи и одговори на овие закани“, се наведува на веб-страницата на Европската Унија.
И покрај сериозните безбедносни предупредувања, нема индикации дека новите упатства се издадени поради сознание за непосреден напад или специфична претстојна катастрофа. Во најновите упатства, Комисијата експлицитно нагласува дека препораките за складирање во рок од 72 часа не се поврзани со непосредна закана.
Три дена беа избрани како меѓународно прифатен минимален стандард за подготвеност, врз основа на искуството од претходните катастрофи, за време на кои на службите за итни случаи им е потребно време да организираат помош за населението.
Европската комесарка за подготвеност и управување со кризи, Хаџа Лахиб, понуди конкретен пример за таква закана. Во разговор за италијанската новинска агенција АНСА, таа предупреди дека сајбер-нападот врз супермаркетите може да го наруши снабдувањето со основни производи.
„Замислете ситуација каде што не можете да одите на шопинг во супермаркет или, можеби, да зовриете вода: затоа е клучно да имате јасен преглед и добра свест за различни закани со кои би можеле да се соочиме, денес и во иднина“, објасни таа.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
