Телевизиските уредници имаат најлесна работа во Франција, а можеби и сè повеќе во Западна Европа, овие денови. Имено, им се доволни само три кадри - скршен излог, пламен од контејнер и полициски штит под дожд од камења.
После тоа, само треба да кажете „анархија“ со сериозен глас.
Потоа политичарот ќе побара враќање на редот, а на општеството ќе му биде понуден уредно спакуван заклучок: пред нас не се граѓани со причини, туку опасна толпа што уништува и напаѓа.
Но, многу е потешко да се сними она што би можело да биде вистинска приказна. Момент во кој голем број мирни луѓе, гледајќи ги немирите од своите станови, помислија:
„Не го одобрувам ова, но разбирам зошто започна“. Токму во ова сознание се јавува сериозна политичка криза. Бунтот станува опасност за редот само кога неговите методи остануваат малцинство, а неговите причини стануваат мнозинство.
Француските протести започнаа поради многу специфични проблеми во училиштата - недостаток на наставници, пренатрупани одделенија и згради што секојдневно им „објаснуваат“ на младите колку општеството навистина ја цени нивната иднина. Потоа им се придружија студенти, синдикати и жолти елеци, а помеѓу 550.000 и 800.000 луѓе излегоа на улиците.
Огромното мнозинство протестираше мирно, иако пожарите, грабежите и нападите беа многу реални.
Во Брисел има протест против зголемувањето на цената на образованието, додека во Милано и Болоња барањата за образование веќе се споија со инфлацијата и противењето на војните.
Ова не се делови од уникатно организиран европски бунт. Но, тие сигурно звучат како различни строфи од истата песна.
Дојдовме до точка каде што луѓето со голема леснотија поврзуваат она што стана очигледно. Земја што не може да најде професор за замена, секогаш некако наоѓа милијарди за ново оружје и војна, за системи за надзор и најновото технолошко чудо што наводно ќе го спаси човештвото со евентуално отпуштање.
Современата влада преживува благодарение на административната поделба на незадоволството.
Училиштето е проблем на Министерството за образование. Листите на чекање припаѓаат на здравството. Цените на становите се оставени на пазарот, додека инфлацијата и ниските плати се наводно „дело на економски експерти“.
Корупцијата е изолиран случај, заканата од војна е геополитичка неопходност, а автоматизацијата е непреговарачка сила на природата. Секој поединечен проблем добива своја фиока, канцеларија и портпарол.
Протестот, од друга страна, прави токму спротивното - затвора фиоки и поврзува искуства. Лице кое со месеци чека испит нема исти барања како ученик кој со месеци немал наставник.
Сепак, и двајцата можат да го препознаат истиот модел. Од нив постојано се бара трпение, адаптација и нови жртви, додека институциите повеќе не можат да им понудат ниту убедливо објаснување за тоа каде води сè. Во одреден момент, луѓето можеби сè уште не знаат што сакаат да изградат, но почнуваат јасно да чувствуваат дека повеќе не сакаат да го одржуваат она што постои.
Американскиот социолог Марк Грановетер го опиша колективното однесување користејќи прагови. Некој прво ќе излезе на улица, некој само кога ќе види стотина луѓе таму, а некој дури ни тогаш.
Затоа едно општество може да изгледа мирно со години, а потоа да се промени за неколку дена. Бидејќи незадоволството не се појавило тоа утро. Само она што луѓето го знаат едни за други се променило. Тие сфатија дека нивното приватно чувство на пораз можеби не е приватен неуспех, туку заедничко искуство.
Тука се појавува наводно мирното мнозинство. Политичарите често го замислуваат како резерва на постојниот поредок, како милиони пристојни граѓани кои само чекаат можност да ги осудат непослушните.
Но, тишината не е исто што и одобрувањето. Мирното мнозинство не смее да пали автомобили или да крши продавници. Но, секако може да престане да верува во официјалните објаснувања, да престане да ги брани институциите кои повеќе не го бранат и да одбие да учествува во ритуалот во кој лицата се менуваат на секои четири години, но не и насоката.
Францускиот ренесансен мислител Етјен де Ла Боетје напишал уште во 16 век дека моќта не се потпира само на принуда. Таа секојдневно ја „позајмува“ енергијата на оние што ги управува - нивната послушност, навика и верување дека ништо друго не е можно.
Затоа, најдлабокиот бунт не мора да изгледа како барикада. Може да изгледа како тивко повлекување на согласност, како еден вид општ штрајк на верување.
Јасно е дека расеаниот гнев ретко има вграден морален компас. Од него може да произлезе солидарност и вистинска, да не речам директна (збор од кој системот сè уште многу се плаши) демократска обнова, но подеднакво и потрага по жртвено јагне и барање за уште поцврста рака. Движење кое знае само против што е, лесно паѓа плен на оној кој прв ќе му го понуди најкраткиот и најсуров одговор.
Но, подеднакво е наивно да се верува дека проблемот може да се реши со осуда на неколку запалени контејнери. Скршен излог може да се замени за еден ден. Изгубената доверба не може. Камерата секогаш ќе претпочита да фати камен што лета отколку годините во кои нечија вера во нормален живот се распаѓаше зад тој излог.
Можеби сè ќе се смири. Можеби властите ќе понудат неколку отстапки, ќе изолираат насилни групи и ќе прогласат дека е воспоставен редот.
Но, постои голема разлика помеѓу крајот на протестот и враќањето на согласноста.
Франција можеби сè уште не се разбудила. Можеби само се превртела во сон. Но, првиот знак на будење е честопати токму таа нејасна и политички остра мисла: сè уште не знаеме од каде да почнеме затоа што ништо околу нас веќе не функционира - но ние почнуваме.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
