Малите ф’стаци -реви, кои всушност се семки од дрвја и можат да се јадат солени, слатки, сурови или да се направат пасти и други десерти, се многу барани во последните години. Сепак, растечката побарувачка, која достигна повеќе од 1,4 милиони тони во 2024 година, го покрена прашањето за одгледувањето и влијанието на ова одгледување врз животната средина.
Како што пишуваат истражувачите од Универзитетот во Ланкастер, Томас Дејвис и Том Хигс, во нивната статија за The Conversation, се поставува прашањето дали производството на ф’стаци воопшто може да издржи променливи климатски услови.
Имено, ф’стаците потекнуваат од денешна Турција и Иран и напредуваат во жешки летни клими. Сепак, им се потребни и релативно ладни зимски температури за да се обезбеди период на мирување и цветање во вистинско време напролет.
Сепак, интензивното индустриско одгледување на ф’стаци носи и големо влијание врз животната средина. За одгледување, преработка и транспорт на ф’стаци се произведуваат 2,5 килограми еквивалент на CO2. Приближно исто како и за производството на авокадо, но сепак многу помалку од производството на јајца (4,6 килограми) или говедско месо (85 килограми).
Поголемиот проблем е потрошувачката на вода. Поради фактот што ф’стаците сакаат топла клима и суви ветрови, тие се одгледуваат главно во области склони кон суша. Според студија објавена во 2020 година, ф’стаците бараат над 7.600 литри вода за наводнување по килограм. Само говедското и јагнешкото месо трошат повеќе вода. Сепак, за разлика од нив, одгледувањето ф’стаци најчесто користи вода од подземни извори за наводнување.
Ова значи дека тие ги осиромашуваат резервите на вода во области каде што тие се веќе мали. Прекумерното исцрпување на подземните води во долината Сан Хоакин во Калифорнија дури предизвикува слегнување на земјиштето, што доведува до оштетување на инфраструктурата, но исто така трајно го намалува капацитетот на подземните водоносни слоеви.
Сето ова придонесува за влошување на климатските промени во Калифорнија. Сушите стануваат сè почести и потешки, со зголемени флуктуации помеѓу влажните и сувите периоди, а обилните дождови често ја преоптоваруваат водоводната инфраструктура, спречувајќи ефикасно надополнување на резервите на вода. Слични проблеми се пријавени во Иран, каде што прекумерното пумпање речиси целосно ги исцрпи подземните води. Бунарите мора да се копаат стотици метри длабоко за да се пристапи до вода, која често е со лош квалитет и многу солена.
Особено загрижувачко, истакнуваат авторите, е тоа што ако температурите продолжат да растат, производството на ф’стаци ќе бара уште поголема потрошувачка на вода во иднина.
Едно можно решение би можело да биде преминување на помалку интензивни земјоделски методи или избор на подлоги отпорни на суша. Сепак, производството на ф’стаци можеби ќе мора да се пресели и во други, посоодветни области. Проблемот е што може да потрае неколку години дрвјата да се аклиматизираат на новата област и да почнат да произведуваат доволно ф’стаци за да бидат профитабилни.
Значи, додека не се најде најдоброто решение, потрошувачите можат да оддадат почит. Наместо да ја сметаат оваа храна за секојдневна основна намирница, тие треба да почнат да ја сметаат за уживање и да ја консумираат поретко.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
