Сите девет држави со нуклеарно оружје продолжија да ги зголемуваат или модернизираат своите арсенали до 2025 година, се наведува во новата проценка на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (SIPRI).
Истражувачите Ханс М. Кристенсен и Мет Корда открија дека повеќето од тие земји распоредиле ново нуклеарно оружје или системи способни да го испорачаат во текот на годината, иако вкупниот број на нуклеарни боеви глави во светот продолжил да се намалува.
Според проценката на SIPRI, во јануари 2026 година во светот имало околу 12.187 нуклеарни боеви глави. Од нив, приближно 9.745 биле во активни воени залихи и достапни за потенцијална употреба, што е за околу 130 повеќе од претходната година. Приближно 4.012 боеви глави биле распоредени на ракетни и стратешки бомбардери, околу стотина повеќе отколку во јануари 2025 година.
SIPRI го припишува голем дел од тоа зголемување на новата проценка за бројот на распоредени руски боеви глави и новите податоци за кинеското и индиското нуклеарно оружје доделено на оперативните сили.
Вкупниот број е помал
Вкупниот број на нуклеарни боеви глави продолжува да се намалува едноставно затоа што САД и Русија го расклопуваат деактивираното оружје побрзо отколку што другите земји произведуваат ново. Двете земји сè уште имаат повеќе од илјада пензионирани боеви глави што чекаат расклопување.
Истражувачите на SIPRI предупредуваат дека темпото на нивното уништување очигледно се забавува и наскоро би можело да стане побавно од темпото со кое новите боеви глави влегуваат во светските воени залихи.
Соединетите Американски Држави и Русија заедно поседуваат околу 83 проценти од сите нуклеарни боеви глави подготвени за распоредување и речиси 86 проценти од вкупните светски залихи.
Сепак, нивниот удел малку се намалува од година во година само затоа што другите нуклеарни сили ги зголемуваат своите арсенали.
Покрај тоа, тие имаат проблеми и со новото оружје; се наведува во извештајот, развојот на американската интерконтинентална балистичка ракета Сентинел е најмалку четири години зад распоредот, а нејзините трошоци се приближно 81 процент повисоки од првично проценетите.
Тешката интерконтинентална балистичка ракета Сармат на Русија доцни повеќе од осум години, додека еден тест спроведен во 2025 година наводно ја оштетил инфраструктурата за лансирање.
Нуклеарниот арсенал на Кина се зголеми од приближно 600 на околу 620 боеви глави во текот на годината, а се очекува да продолжи да се зголемува во текот на следната деценија.
Залихите на Индија малку се зголемија на околу 190 боеви глави, додека пакистанските останаа на околу 170.
Се проценува дека Северна Кореја собрала околу 60 нуклеарни боеви глави, иако SIPRI верува дека можеби има доволно материјал за најмалку 90.
Арсеналот на Израел се проценува на 90 боеви глави, исто како и минатата година.
Велика Британија ја задржа официјалната бројка од 225, но владата објави зголемување на горната граница на 260 боеви глави и престана јавно да објавува податоци за нивното распоредување.
Француските залихи останаа на приближно 290 боеви глави.
Надворешните проценки се дополнително комплицирани од фактот дека договорот „Нов СТАРТ“ од 2010 година меѓу САД и Русија истече во февруари 2026 година без договор за замена. Така, долгогодишен извор на официјални податоци за распоредувањето на американското и руското стратешко нуклеарно оружје исчезна.
SIPRI предупредува дека нуклеарните сили генерално стануваат помалку транспарентни, што ја отежнува независната верификација на нивните арсенали.
Извештајот, исто така, предупредува на промени во доктрината за употреба на нуклеарно оружје.
Во 2024 година, Русија ги прошири околностите во кои тврди дека може да се обрати до неа, што SIPRI го поврзува со војната во Украина.
Белорусија тврди дека руското нуклеарно оружје е распоредено на нејзина територија, а Русија објави видео од ракетниот систем „Орешник“ што работи во таа земја. Овој систем може да носи конвенционални и нуклеарни боеви глави.
Ризик од ескалација
Во Европа, Велика Британија и Франција ја потпишаа Декларацијата Нортвуд во јули 2025 година, во која се согласија за можноста за координирано дејствување на нивните нуклеарни сили во случај на исклучително сериозна закана за Европа.
Во исто време, Велика Британија објави купување борбени авиони F-35A и повторно влегување во програмата на НАТО за споделување на нуклеарно оружје. Ова би ја направило шестата членка на Алијансата на чија територија се наоѓа американското нуклеарно оружје.
Во последниве години, Полска, Финска и Шведска, исто така, ја разгледаа можноста за негово поставување на нивна територија.
Растечката ракетна сила на Кина ги поттикна шпекулациите дека Пекинг можеби ја напушта долгогодишната практика на одвојување на нуклеарните боеви глави и ракетите.
Пентагон проценува дека Кина распоредила повеќе од 100 ракети во три нови силос комплекси во текот на 2025 година, иако нема јавно достапни докази дека тие се опремени со нуклеарни боеви глави. SIPRI проценува дека до јануари 2026 година, Кина можеби доделила помал број нуклеарни боеви глави на своите оперативни сили - максимум 34.
Ризикот од ескалација во текот на 2025 година се зголеми и во Јужна Азија. Во мај, Индија и Пакистан се вклучија во најсериозниот вооружен конфликт во последните децении, за време на кој Индија ги нападна Пакистанските воени бази за кои се проценува дека имаат улога во нуклеарните операции.
Двете страни избегнаа преминување на нуклеарниот праг, но SIPRI го опишува конфликтот како промена во „регионалната динамика поради која опасноста од брза ескалација останува трајно присутна“.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
