Првиот ден од разговорите во Абу Даби заврши без заедничка изјава, објавена формула за прекин на огнот или голем политички гест.
Сепак, не заврши ниту во вообичаениот дипломатски вакуум. По приближно четири часа зад затворени врати, продолжението беше потврдено веќе во среда, додека невообичаено позитивни оценки пристигнаа од Вашингтон и Киев.
Најинтересното е разликата во тонот - Марко Рубио зборува за „многу продуктивни“ разговори, Володимир Зеленски за „конструктивен и доста значаен“ ден, а Москва ја чува својата оценка за крајот на вториот ден.
Оваа асиметрија не докажува дека е постигнат пробив, но му дава на состанокот поголема тежина отколку само дипломатски настап.
Абу Даби сè уште не произведе мир, но можеби произведе нешто поскромно и моментално важно: работен канал каде што дебатата повеќе не е само за тоа дали да се преговара, туку и за механизмите што еден ден треба да го одржат договорот.
Ова е многу низок праг на успех за војна што трае речиси пет години, но претходните месеци покажаа дека постигнувањето на неа не беше лесно.
Сериозноста на состанокот можеби подобро се гледа во составот на делегациите отколку во дадените изјави.
Руската страна ја предводи помошникот на Путин, Владимир Медински, но со него се и заменик-министрите за надворешни работи, Сергеј Рјабков и Михаил Галузин, раководителот на воената разузнавачка структура Игор Костјуков и претставници на Генералштабот, ФСБ и одделот за контрола на оружјето.
Украинската делегација ја предводи раководителот на Службата за надворешно разузнавање, Рустем Умеров, заедно со претставници од претседателската канцеларија, офицери од военото разузнавање и Дејвид Арахамија, ветеран од претходните преговори.
Таквиот состав овозможува дискусија за спроведувањето, следењето и воените последици од евентуалниот договор, а не само размена на политички декларации.
Сепак, проценката на Рубио треба да се чита со нејзината важна забелешка. Американскиот државен секретар, кој не учествуваше на состанокот, но зборуваше во Франција, нагласи дека „останува многу работа“ и дека ништо нема да се реши во следните 24 часа.
„Многу продуктивно“ затоа веројатно значи дека страните успеале попрецизно да ги одредат областите на можен договор и точките што ќе бараат одлуки од Путин и Зеленски, а не дека е пронајдена формула за завршување на војната.
По извештајот на неговата делегација, Зеленски ги издвои ослободувањето на затворениците, враќањето на децата и цивилите, долгорочните безбедносни гаранции и чекорите кон деескалација.
„Украинска правда“, повикувајќи се на извор близок до украинската делегација, тврди дека во принцип е договорена голема размена на затвореници „во блиска иднина“.
Тоа би бил првиот опиплив резултат, но засега нема бројки, нема рок, нема заедничка руско-украинска потврда, така што таа информација сè уште треба да се третира како можен договор во тек, а не како завршена работа.
Украинските медиуми не го прикажуваат првиот ден како историски пресврт, туку и како ритуално повторување на старите ставови.
Да го кажеме вака, преовладува „контролиран оптимизам“ - самото враќање на директниот канал по неколкумесечна пауза се смета за успех, додека конкретен резултат се очекува повеќе од вториот ден отколку од првиот.
Најдостапни области за ограничен напредок се размена на затвореници, заштита на енергетската инфраструктура и безбедноста на пловидбата во Црното Море.
Територијата, членството на Украина во НАТО и идната воена позиција на земјата остануваат многу подалечни теми.
Руските извори се многу порезервирани. ТАСС и Интерфакс главно го опишуваат составот, времетраењето и агендата, без да тврдат дека е постигнат напредок. Тие нагласуваат гаранции за двете страни, канали за кризна комуникација и нова континентална безбедносна структура, додека украинската војна е претставена како дел од поширок европски проблем.
Руската делегација ќе одржи свој говор пред новинарите дури по продолжувањето на разговорите во среда. Молчењето не мора да значи незадоволство, може да биде преговарачка дисциплина. Сепак, ова молчење значи дека денешниот оптимизам е сè уште претежно американско-украински, а не споделен.
Под речиси идентичниот речник на „безбедносни гаранции“ се кријат две различни концепции. Киев бара специфични инструменти што би спречиле нов руски напад и тврди дека прво мора да заврши војната, по што може да се изгради нова европска безбедносна структура.
Москва одбива да го одвои прекинот на непријателствата од сеопфатен пакет што би ги вклучил руските безбедносни барања, НАТО и идниот воен поредок на континентот. Со други зборови, веќе познати поставки.
Токму овој спор за поредокот ќе ја одреди судбината на процесот. Широката дискусија за европската безбедност може да стане мост: Русија би добила дискусија за темата што со години ја прогласува за фундаментална причина за војната, Украина механизам на трајни гаранции, а Европа место во спроведувањето на идниот договор.
Исто така, оваа огромна тема може да се претвори во начин за одложување на конкретно примирје, додека се дискутира речиси целиот поредок по Студената војна. И тоа, сите ќе се согласат, е огромна и тешка дискусија.
Европските претставници денес не седнаа на главната трилатерална маса. Пред разговорите, тие ги координираа ставовите со американската и украинската делегација, додека Рубио најави дека сугерира дека форматот би можел да се прошири подоцна.
Москва гледа на таквото присуство со сомнеж, но траен договор е тешко да се замисли без земји кои треба да учествуваат во гаранции, санкции, реконструкција и евентуално следење на прекинот на огнот. Европа засега е во соседната соба, но веројатно нема да остане надвор од преговорите засекогаш.
Вториот ден ќе покаже дали страните денес само уредно ги наведоа несогласувањата или го пронајдоа првиот пат низ нив. Репер ќе биде датумот и обемот на размена на затвореници, специфичното значење на „деескалација“, можен список на енергетски или поморски цели ослободени од напад, механизам за следење и формирање работни групи со специфични рокови. Договорот за следната рунда или почетокот на подготовките за состанокот меѓу Путин и Зеленски би бил важен сигнал.
Најверојатниот позитивен исход, барем од овие состаноци во главниот град на ОАЕ, не е голем мировен договор, туку ограничен хуманитарен пакет со можеби првата форма на енергетско или црноморско примирје.
Таквиот резултат нема да ја заврши војната, но би докажал дека преговарачката маса може да промени барем нешто на терен. Доколку разговорите завршат само со одделни пофалби за нивната „продуктивност“, Абу Даби ќе остане обновен процес без вистински политички напредок.
Затоа, овој пат има малку повеќе причини за претпазлива надеж отколку пред почетокот на состанокот. Фундаменталните разлики не исчезнаа, но конечно се дискутираат на ниво на луѓе кои можат да обликуваат изводливи решенија.
Оптимизмот постои на ниво на процес, сè уште не на ниво на мир.
Патот до завршување на војната можеби е повторно отворен, но само првиот мал договор што двете страни всушност ќе го спроведат ќе покаже дали води некаде или само кружи околу истите, длабоко вкоренети позиции.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
