Дали Франција е доволно исплашена за да се движи кон диктатура? Не мора да очекуваме некаков вид бомбастичен проглас, тоа би бил последниот чекор.
Современите диктатури доаѓаат под поскромни имиња: привремени полициски час, локализирани забрани за собири, воена помош на полицијата, „масовен казнен одговор“ и мерки што ќе траат „само додека не се воспостави ред“. По 17 октомври, Франција се позиционираше како земја што сè поотворено го преведува социјалниот бунт на јазикот на внатрешниот непријател.
Некои ќе речат дека сето ова е неопходно, дека хаосот не може да се дозволи. Но, дури и тие треба да размислат за тоа што всушност значат последиците.
Кога војската ќе се придружи на полицијата, хаосот може да биде отсутен, едноставно нема да се манифестира, но последиците не мора да исчезнат. Системот може да заклучи дека сака да има постојана линија на одбрана против „неочекуваното“ и под тој притисок работите трајно се менуваат.
Секако, не станува збор за тенкови пред Елисејската палата, ниту за формално укинување на Републиката.
Станува збор за постепено создавање на апарат на исклучителност во самата демократија - секоја поединечна мерка може да биде законска и технички привремена, но заедно тие создаваат поредок во кој изборите остануваат, додека просторот за дозволен политички отпор станува сè потесен.
Таквиот систем, „ниту на небото ниту на земјата“, е можеби најлош во однос на населението. Ги задржува сите проблеми што предизвикаа бунтот, но повеќе не го дозволува самиот бунт. Како таков, може да трае долго време, иако не засекогаш, а изгледот на безбедност е само одложување за нешто многу поголемо што доаѓа подоцна.
Од бунт до безбедносен проблем
Насилството на 17 октомври беше реално. Зградите беа запалени, продавниците беа ограбени, историското градско собрание во Лимож беше уништено, а демонстрантите и полицајците беа повредени.
Во исто време, француското Министерство за внатрешни работи проценува дека околу 550.000 луѓе учествувале во протестите. За време на викендот, речиси 2.400 од нив беа уапсени. Владата призна дека разузнавачките служби ја потцениле мобилизацијата, дека имало премалку полицајци и дека нивниот распоред бил „премногу статичен“. Одговорот на тој неуспех сега ќе биде уште поголемо распоредување на сили.
Ова не е нужно дебата „или-или“. И навистина не е потребно да се романтизира палењето или грабежот за да се препознае политичката манипулација што ги следи.
Насилството на малцинствата стана средство со кое половина милион луѓе со многу специфични барања се обидуваат да се префрлат од категоријата граѓани во категоријата безбедносен проблем.
Откако целото движење ќе се нарече дело на „ултралевичарски бунтовници“, одеднаш сите причини исчезнуваат. Исчезнаа пренатрупаните училници, недостатокот на наставници, Parcoursup, скапото гориво, цените на храната и пропаѓачките јавни услуги. Останува само целта на полицијата.
Војската ја ослободува полицијата за улицата
Најавата за вклучување на војската носи тежина дури и ако војниците нема директно да ги растераат демонстрантите.
Операцијата Сентинел ја користи војската со години за да ги чува железничките станици, аеродромите и другите чувствителни локации. Планот е војниците да ги преземат таквите задачи за да можат полицијата и жандармеријата да се концентрираат на улиците.
Ова е важна оперативна разлика, но политички не е безопасна - социјалните немири стануваат причина за проширување на военото присуство во внатрешниот живот на земјата.
Ниту пак полицискиот час е сè уште национален. Тој беше воведен конкретно во одредени делови од Париз и Лион, додека во Марсеј се однесува и на малолетници без придружба.
Формална вонредна состојба не е прогласена, иако премиерот Себастијан Лекорну јасно стави до знаење дека можноста останува отворена. Француски закон од 1955 година, донесен за време на алжирската војна, дозволува таков режим во случај на непосредна закана за јавниот ред и им дава на властите многу пошироки опции за забрана на собири, ограничување на движењето, домашни притвори и административни претреси.
Франција веќе ја знае нормализацијата на исклучокот. Вонредната состојба воведена по терористичките напади во 2015 година траеше речиси две години, по што некои од нејзините инструменти беа вклучени во редовното законодавство.
Привремената мерка потоа не едноставно исчезна, туку ја промени својата правна форма. Затоа денешните ветувања дека полицискиот час и зголемениот надзор ќе траат „само колку што е потребно“ не можат да се прифатат без сериозно сомневање.
.....
Како исклучокот стана закон
Кога заврши речиси двегодишната вонредна состојба на 1 ноември 2017 година, француската држава не се врати едноставно на стариот правен поредок. Со Законот за внатрешна безбедност и борба против тероризмот, познат како SILT, четири групи мерки влегоа во редовното законодавство. На префектите им беше дадена можност да воспостават безбедносни периметри со проверки на луѓе и возила и привремено да затворат верски објекти за кои се тврди дека поттикнуваат насилство или тероризам.
Министерот за внатрешни работи може да изрече мерки за административен надзор врз поединец, вклучително и ограничување на движењето во одредена област, обврска за редовно пријавување во полиција и забрана за контакт со одредени лица.
Претресите на домовите, официјално наречени „посети и заплени“, беа воведени и со цел да се спречат терористички акти. За разлика од претресите за време на вонредна состојба, тие бараат претходно одобрение од судот. Тоа е вистинска правна заштита, но самата иницијатива и логика на постапката остануваат превентивни: мерката не мора да се заснова на обвинение за веќе сторено кривично дело, туку на проценка на идна опасност.
.....
Кога центарот зборува со јазикот на крајната десница
Уште поопасна е политичката конструкција со која Лекорну тврди дека некоја „ултралевичарска мрежа“ има намера да одржува нереди до претседателските избори во 2027 година, па дури и да го доведе во прашање нивното одржување. Не беа понудени докази за такво далекусежно тврдење.
Покрај тоа, аналитичарите се согласуваат дека дури и овие немири се претежно во рацете на десницата, односно на Марин Ле Пен. Сепак, функцијата на ова тврдење е јасна: секој иден протест може однапред да се претстави како дел од „заговор против демократијата“. Така, владата повеќе не се брани само од насилство, туку и од политички предизвици на сопствените политики.
Вклучувањето на Националното собрание во дискусиите за одговорот на кризата дополнително ја открива насоката на движење.
Марин Ле Пен и Џордан Бардела зборуваат за „професионалците на хаосот“, насилната крајна левица и наводната „вистинска“, работна Франција која нема ништо заедничко со улиците.
Речиси ист речник користи и владата. Не е потребно да се претпостави таен план за предавање на власта на десницата за јасно да се види оваа ситуација: центарот, обидувајќи се да ги преземе своите гласачи, ја прифаќа нивната дијагноза за општеството и гради репресивен апарат што таа десница би можела да го наследи утре.
Долг, заштеди и цената на редот
Зад политичката криза стои тешка економска пресметка. Владата поднесува буџет до парламентот со 54 милијарди евра заштеди, додека приносите од француските десетгодишни обврзници достигнаа највисоко ниво од 2002 година.
Финансиските пазари не мора да ја бараат Ле Пен, ниту пак се заинтересирани за идеолошката етикета на владата. Тие бараат гаранција дека францускиот долг ќе биде правилно сервисиран. Ако населението ја отфрли цената на таа дисциплина, побарувачката за авторитет што ќе може да ја наметне расте.
Тука се спојуваат штедењето, милитаризацијата и репресијата.
Европа подготвува огромни нови средства за вооружување и продолжување на војната во Украина, додека на француските училишта, јавните служби и домаќинствата им се кажува дека нема простор за поголеми отстапки.
Не секој демонстрант на улицата е против НАТО, можеби многумина не размислуваат толку далеку, ниту пак целиот бунт може да се сведе на воена пресметка. Но, парите потрошени за воена експанзија го стеснуваат просторот за социјален компромис. Кога владата повеќе нема доволно средства да купи мир, полесно е да се посегне по средствата со кои се наметнува мирот.
Затоа, Меланшон повикува на нова верзија на Гренел од 1968 година: замрзнување на цените, десет милијарди евра за младите луѓе и укинување на Parcoursup.
Историската аналогија, сепак, е измамничка. Договорите за Гренел донесоа големи материјални отстапки, но работниците од Рено-Бијанкур првично ги отфрлија. Комунистичката партија и ЦГТ потоа го насочија бунтот кон избори, на кои Де Гол ја врати парламентарната доминација.
Денес, просторот за сличен компромис е многу потесен, додека одложувањето на општата мобилизација ѝ остава време на владата да ги изолира младите, да го подели движењето и да ја зајакне безбедносната рамка.
Европска мапа на истото незадоволство
Франција не е изолиран случај.
Во Милано, немирите предизвикаа нови безбедносни мерки, додека италијанскиот министер за одбрана Гвидо Кросето ја опиша уличната мобилизација со речиси воени термини, како форма на „хибридна војна“ организирана преку социјалните мрежи.
Во Албанија, протестите против владата на Еди Рама траат со денови.
Не постои единствена европска револуција или заеднички центар што ги управува овие настани. Сепак, постои заедничка позадина за сите нив: распаѓањето на јавните системи, несигурноста на младите луѓе и владите кои претпочитаат да ги бараат причините за кризата во алгоритмите, екстремистите и непријателските мрежи отколку во сопствените политики.
Франција сè уште не е диктатура, а полицискиот час сам по себе не е доказ дека постои завршен план за воспоставување таква.
Но, се подготвува авторитарен начин за управување со кризата на демократската согласност. Следните протести ќе покажат дали армијата останува само чувар на објектите, дали полициските часови ќе бидат продолжени и дали ќе се отвори патот за вонредна состојба и надзор на комуникациите. Франција сè уште не ја преминала границата, но веќе не е далеку или незамисливо.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
