Тие разговараа по телефон и договор падна. Американскиот претседател му се заблагодарува на Владимир Путин затоа што рускиот дизел ќе им помогне на американските возачи, земјоделци и транспортери.
Потценување е да се каже дека ова е шокантна вест затоа што со години Вашингтон ѝ објаснуваше на Европа дека купувањето руски енергетски извори „финансира војна, го уништува западното единство и претставува безбедносна закана“.
Меѓутоа, кога цените на горивата почнаа да ги загрозуваат републиканците на изборите за Конгресот, преку ноќ руските енергетски компании престанаа да бидат морално прашање и станаа дел од решението.
Европа веројатно не беше подготвена за оваа доза на геополитичка шизофренија (или реалполитика?) затоа што самата не е во можност да се оттргне од научениот модел што, иронично, се испорачуваше со години (всушност, децении) од другата страна на Атлантикот.
Дали овој потег може да доведе до катарза во Брисел од „што воопшто правиме?“ - можеби, но многу тешко. Сепак, овој договор за дизел меѓу Москва и Вашингтон има многу пошироки импликации и ја вклучува војната во Украина, Иран, Ормуз, очигледен нов руски гамбит, и допира до самата суштина на (модерната) геополитика, па да почнеме по ред.
Договорот на Трамп е многу поголем од количината на гориво што треба да се појави на пазарот.
Можеби првиот мост (буквално преку Европа) кон крајот на војната во Украина навистина ни се појавува пред нас. Но, подеднакво е можно Русија да им помага на Соединетите Американски Држави да ги преживеат последиците од американската агресија врз Иран, да ја ублажат најголемата внатрешнополитичка слабост на администрацијата на Трамп и да ја вратат својата сила пред некоја нова конфронтација. Во исто време, Москва добива пари и разни ветувања, но засега, веројатно, не она што би го направило вредно да се преземе таков ризик.
Според најавата на Трамп, Русија веднаш ќе пушти повеќе од 300.000 тони дизел за американскиот и светскиот пазар, во ноември уште 500.000 тони, а потоа уште еден милион.
Тој исто така спомена „дополнителни три милиони тони на краток рок“, во зависност од состојбата на руските рафинерии.
Москва беше повнимателна - вицепремиерот Александар Новак ги потврди првичните количини, но ги опиша трите милиони тони како можно идно месечно ниво на извоз, односно приближување кон поранешниот извозен капацитет на Русија, а не нужно како уште една гарантирана еднократна пратка.
Министерството за финансии на САД веднаш издаде лиценца со која се дозволува продажба, испорака, истовар и увоз на руски дизел, вклучително и директен увоз во САД, до 7 април 2027 година.
Купувачите, цената, начинот на плаќање и рутите сè уште не се објавени, па засега постои политички договор и регулаторен отворен пат, но нема доказ дека сите најавени танкери веќе пловат.
Секако, ништо од тоа не се случи само во еден телефонски разговор. Пратеникот на Путин, Кирил Дмитриев, веќе побара извозни лиценци за големи руски нафтени компании во Вашингтон. Непосредниот повод, според американски функционер кој разговараше со „Аксиос“, беше одбивањето на Зеленски да послуша приближно шест од барањата на Трамп и да ги запре украинските напади врз руските рафинерии.
Киев понуди меѓусебно замрзнување на енергијата - крај на нападите врз руската рафинерија во замена за крај на руските напади врз енергетскиот систем на Украина - но приоритет на Вашингтон беше горивото, што влијае на цените во САД.
Додека Виткоф и Кушнер разговараа за мир, безбедносни гаранции и територија со Украинците и Европејците во Мајами, Трамп преговараше со Путин за укинување на дел од санкциите. Путин, пак, дури и не се согласи на непосредно продолжување на мировните преговори.
Хиерархијата на интереси е брутално јасна. Нападите на Украина врз руските рафинерии беа меѓу нејзините најефикасни стратешки операции: намалување на руското производство, предизвикување домашни недостатоци и намалување на приходите од извоз.
Но, истата кампања придонесе за глобалниот недостиг на дизел, а со тоа и за незадоволството на американскиот гласач. Кога воениот интерес на Украина и цената на американската пумпа дојдоа во конфликт, Белата куќа ја избра пумпата.
Фактот дека Зеленски не можеше да го предвиди ова е негов проблем, но овој негов проблем трае со години и се однесува на апсурдната претпоставка дека Западот ја спасува неговата земја затоа што, па, ја сака Украина.
Никој никого не сака, и ако овој фактор не се земе предвид во прогнозата, се добива целосно искривена слика за реалноста. Еден ден, можеби, Зеленски ќе мора да си признае дека започнувањето напад врз сопствените жители во Донбас беше катастрофално лош потег што, речиси сигурно, не би го започнал ако веќе не слушнал многу „напред, ние сме со вас“.
Ова не е шпекулација, договорот од Минск беше намерно одигран од Киев и Западот. Додека тие се снаоѓаа релативно добро, дури и се фалеа со тој факт. Но, тоа е веќе поширока тема, да се вратиме на оваа потесна, но исклучително важна.
На Америка буквално ѝ снемува дизел. Сè уште произведува повеќе нафта отколку што троши и извезува околу еден и пол милион барели дневно.
Ја изгуби таа удобна безбедносна перница: залихите се ниски, рафинериите работат близу до капацитетот, а просечната цена на дизелот достигна 6,28 долари за галон, околу 70 проценти повисока отколку пред почетокот на американско-израелската војна против Иран.
Првите руски 300.000 тони одговараат на приближно 2,25 милиони барели, што не е ниту еден цел ден американска потрошувачка.
Физичките перформанси затоа се ограничени, но цените на фјучерсите паднаа за речиси пет проценти по објавата на Трамп. На таков напнат пазар, сигналот секогаш вреди повеќе од самиот товар, ние постојано го повторуваме тоа и треба да се запомни!
Тука е и одговорот на очигледната загатка на Ормутскиот теснец.
Да, точно така, многу повеќе сурова нафта повторно доаѓа. Директниот проток низ Ормуз се обнови на приближно 80 проценти од нивото пред војната, а вкупниот извоз од Блискиот Исток, кога се вклучени Црвеното Море и алтернативните терминали, дури и го надмина предвоениот просек во некои денови.
Тврдењето на Трамп за 22 милиони барели преку ноќ не е независно потврдено, но општиот тренд на закрепнување секако постои.
Иран е свесен за ова, како и за фактот дека не може да направи многу во врска со тоа, освен значително да ескалира, но се чини дека заклучиле дека тоа не е во нивен интерес, барем не во овој момент.
Сепак, суровата нафта не станува дизел само со минување низ теснецот. Протокот на сурова нафта и кондензати во септември се врати на околу 91 процент од предвоените нивоа, додека извозот на рафинирани горива остана на приближно 60 проценти.
Оштетените рафинерии, скапите цени за превоз, осигурувањето, недостатокот на танкери и сложениот претовар го забавуваат враќањето во нормалност. Повеќе барели се видливи на море, но светот не може да чека со месеци тие да поминат низ рафинериите и да стигнат до пумпите.
Тука рускиот дизел, иако недоволен во количина за решавање на кризата, станува корисен мост преку најопасниот период.
Договорот, исто така, открива непријатна вистина за американската моќ.
Вашингтон не е силен само затоа што има огромна армија, долар и финансиски систем, туку и затоа што може да ги принуди своите конкуренти да му помогнат да ги поправи последиците од сопствените грешки! Тој може да воведе санкции врз руската енергија, да бара од Европа да ги почитува, да им се заканува на трети земји за купување руски барели, а потоа да отвори исклучок со свој потпис кога ќе му треба. Правилата остануваат универзални сè додека американскиот внатрешен политички интерес не бара поинаку.
За Русија, краткорочните придобивки се многу конкретни. Добива нови приходи, можност за продажба на летен дизел пред да премине на поскапи зимски видови гориво, предвреме ги укинува сопствените ограничувања за извоз и покажува дека ѕидот на западните санкции не е непробоен.
Уште поважно, Трамп сега врши притисок врз Киев да ја запре кампањата што сериозно ги погоди руските рафинерии. Од пазарна гледна точка, Москва продава стока што сака да ја монетизира, од дипломатска гледна точка, добива прва сериозна американска концесија без докажана руска контрауслуга.
Дали е тоа рускиот мост над Европа? Засега, повеќе личи на пробен понтон отколку на солиден пат, но насоката е јасна. Вашингтон покажа дека може да ги заобиколи Брисел и Киев и да тргува билатерално со Москва додека неговите сојузници сè уште разговараат за заедничка стратегија.
Европските санкции остануваат на сила, Украина сè уште не ја исцрпила европската политичка и воена поддршка, а потегот на Трамп предизвика критики дури и кај некои републиканци. Сепак, е поставен преседан: американските енергетски потреби може да имаат предност пред западното „единство во санкциите“.
Брисел можеби смета на тоа да издржи до крајот на мандатот на Трамп.
Но, до јануари 2029 година, има повеќе од две години и уште најмалку две зими војна. Европа влегува во нив со скапа енергија, зависност од американската воена и разузнавачка инфраструктура и свои политички кризи.
Одбројувањето не е стратегија. Ако Вашингтон продолжи да ја нормализира селективната трговија со Русија, европските влади или ќе мора да преземат многу поголем товар на војна и санкции или да се прилагодат на реалноста што сега им доаѓа како шок.
Сепак, Москва ќе мора да се сети како завршија претходните обиди за купување на американска добра волја.
По нападите од 11 септември, Путин брзо му помогна на Џорџ В. Буш: Русија сподели разузнавачки податоци за Авганистан, ја поддржа Северната алијанса и го прифати военото присуство на САД во постсоветската Централна Азија.
Москва исто така имаше свој интерес во ова бидејќи талибанскиот режим претставуваше закана за нејзината јужна периферија (како се променија работите, нели? Денес, истите тие талибанци се речиси добредојдени гости во Москва).
Но, стратешката благодарност што ја очекуваше не пристигна дури ни тогаш. Вашингтон се повлече од Договорот за антибалистички ракети, НАТО се прошири за да ги вклучи балтичките држави, проследено со Ирак и западната поддршка за политички промени во Грузија и Украина.
Американската влада ја прифати руската помош, но никогаш не прифати дека ѝ должи нешто трајно на Русија.
Денешната работа не е сосема еднаква: Русија добива пари и исклучок од санкции, па затоа не дејствува од чист алтруизам.
Но, ако Кремљ верува дека Трамп, Виткоф или Кушнер ќе возвратат со прекинување на украинската војна според руски услови, би било разумно да се бараат синхронизирани и проверливи потези, а не вербални гаранции.
Рускиот дизел може да започне веднаш, американското намалување на поддршката за Киев, признавањето на територијалната реалност или цврст договор за некаква европска безбедност прифатлива за сите страни сè уште не постојат.
За Техеран, пораката е уште помрачна. Русија помага во ублажување на токму економската болка што Иран ја користеше за најголем притисок врз Трамп. Иран не мораше (ниту имаше намера) воено да ги победи САД, тоа беше доволно за да ги направи американските гласачи исклучително нервозни на пумпите, да ја зголеми цената на транспортот и храната и да ја претвори војната во изборен товар. Тој делумно успеа во тоа - инаку Трамп немаше да побара руски дизел, да отвори стратешки резерви и да вети одмор од нови напади.
Но, Трамп не му понуди мир на Иран. Тој рече дека САД нема повторно да нападнат пред изборите за Конгресот на 3 ноември. Тоа е календарски мораториум, а не безбедносна гаранција.
Блокадата останува, воените опции остануваат, а по изборите, тоа единствено временско ограничување престанува да важи. Трамп претходно јавно тврдеше дека одлуките за нападот сè уште не се донесени, иако тие веќе се одобрени.
Дури и ако Москва, да претпоставиме, зад сцената се обидува да го поврзе рускиот дизел со крајот на војната против Иран, нема јавна потврда за таков услов. Единствените објавени ограничувања за руските испораки се однесуваат на состојбата на рафинериите, а не на американските бомбардери.
Иран доби ретка можност да нанесе огромен економски и политички удар врз американската хегемонија, но не може сама да ја претвори таквата можност во стратешки пресврт.
Русија се обидува да ја купи американската попустливост кон своите интереси во Украина.
Кина прифаќа трговски олеснувања секогаш кога им одговара.
Секој од американските соперници одделно бара договор за да се заштити, а Вашингтон ги претвора нивните различни приоритети во своја сила. Америка не преживува само затоа што е моќна, туку преживува затоа што нејзините противници никогаш не се однесуваат како вистински блок доволно долго.
Можеби рускиот дизел навистина ќе стане првото „гориво“ за идниот мир во Украина.
Таквиот исход треба да се поздрави ако следат проверливи договори, меѓусебни отстапки и вистинско намалување на ризикот од војна. Денешната рамнотежа, сепак, е различна: САД добиваат гориво и пробив на пазарот, Русија приход и исклучок од санкциите, Киев нов притисок, Европа нова конфузија, а Иран послаба економска лост.
Никој не доби мир.
Доколку руските испораки му помогнат на Трамп да го преброди врвот на кризата, да ги смири гласачите, да ги надополни залихите и повторно да отвори воена опција против Иран по изборите, и Москва и Техеран може да зажалат за овој момент.
„Ништо лично, само работа“ звучи убедливо сè додека не се покаже дека работата на едната страна ѝ купила време, а на другата многу слаба надеж.
Америка повторно покажа колку е силна во оваа рунда. Уште поважно, таа покажа колку нејзините ривали, секој од свои причини, продолжуваат да ѝ помагаат да остане таква.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
