Ниуе, мал корален остров во средината на Јужниот Пацифик, на 19 октомври 1974 година стана самоуправна држава во слободна асоцијација со Нов Зеланд. Тој историски ден беше резултат на референдумот одржан на почетокот на септември истата година, на кој 65 проценти од населението гласаа за самоуправа, додека ги одржуваа врските со Нов Зеланд. Нивната одлука беше преточена во Законот за Уставот на Ниуе, а Уставот стапи на сила на Денот на Уставот ‒ 19 октомври.
Географија и природа
Ниуе се наоѓа помеѓу Тонга, Самоа и Куковите Острови, околу 2.400 километри североисточно од Нов Зеланд. Има овална форма, со карпи, пештери и природни базени што го прават уникатен. Главниот град, Алофи, се наоѓа на западниот брег.
Островот има тропска клима, а неговата ексклузивна економска зона опфаќа повеќе од 300 илјади квадратни километри. Од 2020 година, 40 проценти од тоа море се заштитени преку проектот „Ниуе Моана Маху“. Истата година, Ниуе стана првата земја во светот со национален статус на „темно небо“, што ја штити ноќната средина и го поттикнува астротуризмот.
Историја и патот кон самоуправа
Островот првично бил населен од Полинежани од Самоа и Тонга. За првпат бил забележан од Европејците во 1774 година кога го посетил Џејмс Кук. Христијанството било прифатено во 19 век, а во 1900 година бил прогласен за британски протекторат. Една година подоцна бил анектиран од Нов Зеланд. За време на Првата светска војна, повеќе од 100 Ниуејци служеле во армијата на Нов Зеланд.
Во шеесеттите години на 20 век било покренато прашањето за деколонизација, а во 1974 година бил одржан референдум за самоуправа. Уставот дефинира дека Ниуе е одговорен за внатрешните работи, додека Нов Зеланд ја задржува одговорноста за надворешната политика и одбраната. Жителите на Ниуе остануваат граѓани на Нов Зеланд.
Култура и општество
Ниуе има околу 1.700 жители, распоредени во 14 села, а поголемиот дел од дијаспората живее во Нов Зеланд. Официјални јазици се ниуескиот и англискиот. Тие го зачувуваат својот културен идентитет преку традиционални танци, уметноста хиапо и христијанството, кое има важна општествена улога.
Економија и меѓународен статус
Економијата на Ниуе се заснова на земјоделство, риболов, туризам и помошта од Нов Зеланд. Островот е редовно поврзан со Окленд, а туризмот е важен извор на приходи.
Ниуе има уникатен политички статус: тој е самоуправна земја во слободна асоцијација со Нов Зеланд. Ова значи дека има свој парламент и влада, донесува свои закони и води внатрешна политика, додека Нов Зеланд ја презема одговорноста за одбраната и меѓународните односи, во договор со Ниуе.
Жителите се граѓани на Нов Зеланд и можат слободно да патуваат и да работат во двете земји. Иако не е членка на Обединетите нации, Ниуе има меѓународно признание и може да склучува меѓународни договори. На овој начин, функционира речиси како држава, но во сојуз што обезбедува политичка стабилност и безбедност.
Во 2023 година, САД официјално го признаа Ниуе како суверена и независна земја. Иако не е членка на Комонвелтот, Ниуе делува во рамките на Кралството Нов Зеланд и е членка на Пацифичкиот форум.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
