Учениците ширум светот постигнуваат сè послаби резултати по читање и математика, покажува најновото PISA истражување на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД). Истражувањето, кое ги мери знаењата и способностите на 15-годишниците по читање, математика и природни науки, покажува дека просечните резултати во земјите на ОЕЦД достигнале рекордно ниско ниво по читање и математика.
Најголем пад е регистриран кај читањето. Помеѓу 2015 и 2025 година, просечниот резултат во земјите на ОЕЦД се намалил за 28 поени. Математиката следи со пад од 22 поени во истиот период, што според ОЕЦД одговара на нешто повеќе од една година учење. Науката се покажала како најотпорна област, со најмал пад во последната деценија.
Како стои Европа?
Меѓу земјите од Европската Унија, учениците од Шпанија, Хрватска, Луксембург, Малта, Грција, Романија, Кипар и Бугарија постигнале резултати под просекот на ОЕЦД во сите три области – читање, математика и природни науки. Над просекот се пласирале Естонија, Финска, Ирска, Австрија, Полска и Чешка.
Во 2025 година, седум земји од ЕУ имале просечни резултати значително над просекот на ОЕЦД, додека 13 биле значително под него. Трендот е особено загрижувачки затоа што земјите во кои најмногу се намалиле резултатите по читање, во голема мера бележат пад и по математика и природни науки.
„Брзи читачи“ сè почесто даваат погрешни одговори
Еден од најзагрижувачките наоди се однесува на начинот на кој учениците читаат. Според извештајот, уделот на таканаречените „брзи читачи“, ученици кои поминуваат пребрзо низ текстот и даваат брзи, но погрешни одговори – речиси се удвоил меѓу 2018 и 2025 година. Ова е особено важно во време кога учениците се изложени на огромна количина информации.
„Најзагрижувачки е падот на токму оние вештини што се најважни во ерата на вештачката интелигенција: проценување на информациите, поврзување на повеќе извори и критичко размислување за она што го читаме“, се наведува во извештајот.
Како еден од факторите што се поврзуваат со падот се посочуваат зголемената дигитализација, подолгото време пред екраните и намалувањето на читањето за задоволство. Тоа, сепак, не значи дека истражувањето докажува дека дигитализацијата сама по себе е причина за падот на резултатите. Станува збор за поширок тренд во кој начинот на кој младите го користат времето и технологијата се менува истовремено со нивните образовни постигнувања.
Се намалува и разликата меѓу богатите и посиромашните ученици
PISA забележува и необичен тренд во образовната нееднаквост. Во периодот од 2022 до 2025 година, намалувањето на социоекономскиот јаз во голема мера не било резултат на подобрување кај посиромашните ученици, туку на влошување на резултатите кај учениците од поповолни средини.
Во природните науки, резултатите кај учениците од понеповолни средини останале стабилни, додека кај оние од поповолни средини паднале за осум поени. Кај читањето, падот кај посиромашните ученици изнесувал четири поени, наспроти дури 20 поени кај учениците од поповолни средини. Кај математиката, резултатите кај учениците од поповолни средини се намалиле за 14 поени, додека промената кај учениците од понеповолни средини не била статистички значајна.
Овие податоци, според ОЕЦД, покажуваат дека денес повеќе не може едноставно да се каже дека богатите земји имаат успешни образовни системи, а сиромашните, слаби.
Повеќе пари не значат автоматски подобро образование
Пример за тоа е Луксембург, кој е убедливо најголемиот инвеститор во образованието меѓу земјите опфатени со споредбата. Земјата издвојува околу 248.479 евра по ученик, но сепак има пониски просечни резултати по природни науки од Ирска, Франција и Италија, иако тие земји инвестираат помалку од половина од тој износ по ученик.
Според генералниот секретар на ОЕЦД, Матијас Корман, најуспешните образовни системи се фокусираат на помал број области, но ги обработуваат подлабоко, инвестираат во наставниците, ги вклучуваат родителите и обезбедуваат насочена поддршка за учениците и училиштата на кои им е најпотребна.
„Технологијата и вештачката интелигенција можат да го зајакнат учењето и да им помогнат на младите да се подготват за иднината, но само кога се користат со јасна цел, а не како замена за вниманието, трудот и разбирањето“, порача Корман.
Наодите на PISA така отвораат пошироко прашање: не дали технологијата треба да биде дел од образованието, туку како да се користи така што ќе ги подобрува, наместо да ги поткопува, читањето со разбирање, концентрацијата, математичкото размислување и способноста за критичка процена на информациите.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
