Дали нешто се движи во дипломатијата? Но, како што се чини, по еден чекор напред, два назад.
Имено, разговорот меѓу Сергеј Лавров и неговиот германски колега Јохан Вадефул траеше само околу дваесет минути на маргините на собранието на ОН, заврши без договор, а Лавров потоа речиси му се потсмеваше тврдејќи дека не слушнал ништо што веќе не можел да го прочита во германските соопштенија за медиумите.
На површина, затоа - ништо дипломатско. Сепак, по повеќе од четири и пол години без никаква билатерална средба на тоа ниво, дури и таквото „ништо“ станува настан.
Поважно од прашањето дали постојките се споиле - затоа што не се споиле - е прашањето зошто Берлин одлучил да ги отвори вратите токму сега? Затоа што не е како случајно двајцата да се сретнале еден со друг во ходниците на ОН. Таму има нешто повеќе, и тоа нешто е потенцијално доста важно.
Ја знаеме ситуацијата. Војната влегува во петтата година, Вашингтон независно разговара и со Москва и со Киев, АфД го освојува германскиот Исток, а односите меѓу Русија и Германија паднаа на најниската точка од обединувањето на Германија (или можеби дури и под неа).
Ова сигурно не се затоплува (сè уште). Сепак, може да биде првиот знак дека целосното молчење во Берлин повеќе не се смета за принципиелна политика, туку за откажување од влијание.
Или можеби - а тоа е поголемо „можеби“ - на Берлин му станува јасно дека е во толку тесна позиција што ќе мора да ги разгледа опциите што досега беа во категоријата „nie wieder“!
Вратата е отворена, но патот сè уште не постои
Вадефул и Лавров се сретнаа на маргините на Генералното собрание на ОН во Њујорк, за прв пат по разговорот на Лавров со Аналена Бербок во јануари 2022 година (еден месец пред почетокот на војната).
Формалното барање го испрати Берлин, но Вадефул подоцна даде важна нијанса, или барем тврди тој (можеби за јавноста?): „колегите од трети земји претходно му пренесоа дека Русија е подготвена за разговор“.
Се чини дека обете страни го испитувале теренот и ниту една не сакала да биде првата што ќе изгледа како да молат за состанок. Берлин потоа „ги информираше европските партнери“, свесен колку би бил експлозивен впечатокот за одвоено германско-руско решение, дури и за разговори без информации.
На масата не беа големи мапи на идните граници, туку Црното Море. Вадефул побара безбеден извоз на руско и украинско жито, крај на нападите врз енергетската инфраструктура и откажување на Русија од ескалација кон Европа и НАТО.
Формулацијата дојде од германската делегација: прагматично решение би можело да го отвори патот за други конкретни чекори. Лавров рече дека Москва веќе разговара со Индија, Египет и Турција за безбедноста на пловидбата.
Голем мировен договор е секако недостижен во моментов, но ограничен и проверлив договор за пристаништа, бродови или енергетски капацитети би покажал дали постои можност да се спроведе нешто, а камоли нешто поголемо. Тоа секако би влијаело на цените на храната и подготовките за зимата.
По долгите војни, дипломатијата честопати не се враќа со голема декларација, туку со мал договор што не бара од ниту една страна однапред да се откаже од сè.
Сепак, нема многу материјал за оптимизам.
Лавров рече дека Вадефул само му ги повторил познатите позиции и дека можел да го упати на „германската изјава“. Потоа, пред ОН, ја нарече Германија главен покровител на Киев, го нападна нејзиното вооружување и повика на „лекции од Втората светска војна“.
Берлин, пак, ја повтори својата поддршка за Украина.
Времето на состанокот го прави сето ова уште понеобично. Имено, на почетокот на септември, Берлин ѝ го припиша на Русија обидот за напад на два товарни авиони во Лајпциг со експлозивен дрон и го затвори рускиот конзулат во Бон и Рускиот дом во Берлин.
Москва сè го отфрла како провокација и одговори со контрамерки. Вадефул го отвори инцидентот пред Лавров, но сепак седна на маса. Тоа, ќе се согласите, е повеќе како управување со кризи меѓу противниците отколку детанта.
Европа не сака да остане во американската чекална
По состанокот, самиот Вадефул рече нешто што му дава, барем од перспектива на оние што ќе прашаат „зошто седите со него?!“, стратешка смисла: Тој не сака Европејците целата комуникација со Русија да им ја препуштат на Американците.
„Не мора да преговарате со пријатели, мора да преговарате со противници“, ја сумираше тој својата логика. Затоа, Берлин го препознава она што им е јасно на многумина со години - земја што нема свој канал до Москва тешко може да влијае на договор што директно ќе одреди нешто, особено исходот од војната.
Во меѓувреме, американскиот канал работи.
Виткоф и Кушнер разговараа во Москва и Киев, Лавров се сретна со Марко Рубио, а Путин беше поканет на декемврискиот самит на Г20 во Мајами.
Нема пробив, но Вашингтон го поставува темпото, каков што е, дури и со Трамп, кој изгледа сè похаотичен (да, дури и за самиот Трамп, Трамп во последно време изгледа неодговорен).
Европа би можела на тој начин - и се плаши од ова повеќе од сè друго - да остане финансиер на украинската одбрана и спроведувач на санкции, додека политичките услови ги составуваат други.
Германија, очигледно, не е било која европска земја.
Од Остполитиката на Брант, преку Северниот тек до процесот од Минск, Берлин е главен западноевропски канал кон Москва со децении.
По 2022 година, тој стана столб на поддршка за Киев, барем за сегашната влада (бидејќи опозицијата е исто толку силна, од АфД од десно до БСВ, т.е. Бунднис Сара Вагенкнехт, од лево).
Затоа дури и краткото враќање на разговорот носи тежина. Во исто време, треба да се запомни дека оригиналната Остполитика не беше романтично верување во Москва - таа се базираше на западната логика, признавањето на границите и намалувањето на опасноста.
АфД, гасот и враќањето на германскиот интерес
За сето ова постои и домашен мотив.
АфД победи на изборите во две источни провинции во септември, води на националните анкети и нуди враќање кон рускиот гас како лек за индустриската слабост (која се претвора во катастрофа).
Ројтерс објави за подготовките за можна средба помеѓу претставникот на Путин, Кирил Дмитриев, и раководството на АфД во 2027 година за да разговараат за гасот и Норд стрим.
Сè уште не е потврдено, но можеме да ја замислиме паниката од таквата можност во сегашните владејачки кругови!
Ослабената влада на Мерц тешко може да ѝ даде на АфД монопол врз „мирот“, „дијалогот“ и „германскиот интерес“ - иако тие самите се виновни за сè, бидејќи ги отпишаа сите три ставки од интереси кои сигурно не се германски!
Пред 2022 година, Русија покриваше повеќе од половина од увозот на германски гас и повеќе од една третина од увозот на сурова нафта. Тоа не е целосно објаснување за германската стагнација (има нешто во низа други лоши одлуки), но е исклучително моќен политички симбол.
Москва сега може да го претстави состанокот како доказ дека изолацијата се крши, да ја тестира чувствителноста на Берлин кон економските трошоци и да се обиде да ги раздели европските држави. Берлин сака да го врати влијанието без да го ослаби Киев и да му покаже на Вашингтон дека Европа не е само предмет на преговори.
Рапало и стравот од договор низ Истокот
На Велигден 1922 година, додека во Џенова се одржуваше меѓународна конференција за повоена Европа, германска делегација отиде во блиското Рапало и таму ги изненади западните сили со посебен договор со Советска Русија.
Двете изолирани држави ги обновија дипломатските односи, се откажаа од меѓусебните воени и финансиски побарувања и отворија простор за економска соработка. Текстот на договорот беше краток, но неговата порака беше голема: Берлин и Москва можат да се договорат без државите што го регулираа редот по Првата светска војна.
Договорот од Рапало не содржеше таен воен сојуз. Сепак, во годините што следеа, Рајхсверот и Црвената армија развија тајна соработка што ѝ овозможи на Германија да обучува пилоти и да тестира оружје ограничено со Версајскиот договор на советска територија.
Поради ова, Рапало ја надмина својата содржина и стана симбол на договорот на две големи сили кои заеднички ги заобиколуваат правилата наметнати однадвор.
За Полска и другите земји меѓу Германија и Русија, тој симбол има посебна тежина: нивниот страв не е само дека Берлин и Москва ќе разговараат, туку дека цената на нивниот договор повторно би можела да се плати со просторот меѓу нив.
Затоа 20-минутна средба не е новиот Рапало и би било лекомислено да се нарече така. Но, токму ова историско сеќавање објаснува зошто секој германски канал кон Москва лесно се претвора во политичко сомневање.
Дваесет минути помеѓу поминувањето и пресвртницата
Средбата може да остане еднократна размена на предупредувања. Може да создаде работен канал за Црното Море, енергијата, заробениците и деескалацијата.
Или, само по поширока мировна рамка, би можело да започне бавното реструктуирање на односите меѓу Русија и Германија.
Денес, само втората можност е доволно реална за да вреди да се следи. Ќе бара нова средба, експертски преговори, меѓусебни мерки и средство за верификација - не уште една фотографија од ракување.
Ова не е германско-руско помирување, враќање кон гасот или објава за мир.
Тоа е признание на Берлин дека апсолутната тишина не произведува ниту безбедност ниту влијание.
Лавров можеби бил во право дека нема ништо ново во зборовите на Вадефул, но она што беше ново беше тоа што германскиот министер дојде да му ги каже во лице.
Ако следи втор разговор и прв ограничен договор, овие дваесет минути ќе бидат запаметени како отворање на вратата.
Ако не следи ништо, ќе остане заборавен детал за моментот кога Берлин провери дали има некој од другата страна кој е спремен да разговара и покрај сопствената политика што речиси го елиминираше.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
