Од 1 јануари 2026 година, Словенија официјално воведе нов модел на работа со назив „80-90-100“, кој веќе се оценува како една од најрадикалните реформи на пазарот на труд во регионот. Мерката е наменета за постарите работници и оние со долг работен стаж, со јасна цел – да ги задржи во работен однос, без да се наруши нивниот квалитет на живот.
Реформата е дел од поширока стратегија на словенечката влада за справување со стареењето на работната сила и недостигот од квалификувани кадри.
Новиот систем се темели на три основни принципи:
- 80% работно време – работникот работи скратено, на пример четири дена неделно или по шест часа дневно;
- 90% плата – прима речиси целосна плата, иако работи помалку;
- 100% придонеси – пензиското и здравственото осигурување се уплатуваат како за полно работно време.
Со тоа, работниците добиваат повеќе слободно време, без значителен удар врз приходите или идните пензиски права.
Право на режимот „80-90-100“ имаат:
- работници постари од 58 години, или
- лица со најмалку 35 години работен стаж.
Примената не е автоматска – потребен е договор меѓу работникот и работодавачот, што овозможува флексибилност и прилагодување според реалните потреби на работното место.
Зависно од договорот, скратеното работно време може да се организира на повеќе начини:
- еден слободен ден неделно,
- продолжен викенд,
- или пократко работно време секој ден.
Овој пристап е особено значаен за физички напорните професии и секторите со висок ризик од прегорување.
Владата наведува неколку клучни причини:
- стареење на населението и намалување на активната работна сила;
- потреба од задржување на знаењето и искуството во компаниите;
- намалување на боледувањата и отсуствата;
- зголемување на вкупната продуктивност.
Моделот е замислен како компромис меѓу интересите на работниците, работодавачите и јавните финансии.
Дел од трошокот ќе падне на државниот буџет, бидејќи државата ја покрива разликата во придонесите. Сепак, словенечките власти сметаат дека ова ќе се надомести преку подолг останок на работниците во работен однос и намален притисок врз пензискиот систем.
Словенија е меѓу првите земји во регионот што системски воведува ваков модел. Доколку се покаже успешен, „80-90-100“ би можел да стане нов европски стандард – особено за државите од Западен Балкан, кои се соочуваат со слични демографски и економски предизвици.
Револуцијата на трудот, барем во Словенија, веќе започна.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
