Сред пустината Атакама, едно од најсувите места на планетата, се наоѓа глетка што ја покажува мрачната страна на модната индустрија. Десетици илјади тони отфрлена облека завршија на северот од Чиле, а димензиите на огромната текстилна депонија се толку големи што таа може да се види и на сателитските снимки.
Голем дел од гардеробата пристигнува од побогатите делови на светот, вклучувајќи ја и Европа, а меѓу отфрлените работи наводно има дури и парчиња што сè уште имаат етикети од продавниците. Атакама така стана едно од највпечатливите места на кои се гледаат последиците од хиперпродукцијата и таканаречената брза мода.
Планината од облека се гледа од вселената
Компанијата „СкајФај“ објави сателитска снимка од огромните количини облека во близина на градот Алто Хосписио, недалеку од Икике на северот од Чиле. Кога депонијата ќе се спореди со зградите што се гледаат на снимката, станува јасно колку е голем проблемот.
Врз основа на самата сателитска снимка не е можно прецизно да се утврдат тежината и потеклото на отпадот, но истражувањето објавено во 2025 година укажува дека на подрачјето на Алто Хосписио се наоѓаат меѓу 100 и 200 помали илегални депонии.
Се проценува дека на тоа подрачје има околу 60.000 тони облека. Според споредбените податоци, текстилниот отпад се протега на повеќе од 300 хектари пустина.
Зошто огромни количини облека завршуваат баш во Атакама
Една од главните причини се крие во начинот на кој функционира меѓународната трговија со употребувана и непродадена гардероба.
Пристаништето Икике има зона на слободна трговија и со децении претставува една од важните точки преку кои во Чиле пристигнуваат огромни количини облека од Европа, Азија и Северна Америка.
По пристигнувањето, гардеробата се сортира според квалитетот. Најдобрите парчиња повторно се продаваат или се извезуваат во други земји, додека дел завршува на локалниот пазар. Проблемот настанува со облеката за која нема купувачи.
Наместо соодветно да бидат згрижени, илјадници тони завршуваат илегално одфрлени во пустината. Трошоците за легално одлагање можат да бидат значително повисоки, поради што за одделни трговци е поедноставно и поевтино да ја остават стоката едноставно во Атакама.
Дел од облеката сè уште има етикети
Посебен проблем претставува таканаречената брза мода. Станува збор за деловен модел заснован врз исклучително брзо производство на голем број нови модели по ниски цени.
Додека традиционалните модни брендови некогаш претставуваа неколку колекции годишно, компаниите што работат по принципот на брза мода можат да изфрлаат нови модели речиси секоја недела.
Резултатот е огромна количина евтина облека чиј животен век може да биде многу краток. Некои парчиња завршуваат како отпад по само неколку носења, додека други никогаш и не стигнуваат до купувачот.
Токму поради тоа, на депониите во Атакама можат да се пронајдат и парчиња гардероба кои, според извештаите од терен, сè уште ги имаат оригиналните продажни етикети.
Помалку од еден отсто од текстилот повторно се користи за нова облека
Проблемот дополнително го комплицира фактот што голем дел од современата гардероба содржи мешавина од различни материјали и синтетички влакна, поради што рециклирањето може да биде технички компликувано или економски неисплатливо.
Според податоците што често се наведуваат во анализите на текстилната индустрија, помалку од еден отсто од материјалите користени за производство на облека се рециклираат во нова гардероба.
Така, огромни количини текстил завршуваат на депониите или во спалилниците.
Облеката во пустината нема едноставно да исчезне
Атакама е позната по екстремно сувата клима, но тоа не значи дека текстилниот отпад што завршува таму нема последици по животната средина.
Посебно се проблематични синтетичките материјали кои многу бавно се разградуваат. Со текот на времето можат да ослободуваат микропластика и различни хемиски супстанции во околината.
Стручњаците предупредуваат и на можноста за загадување на земјиштето и подземните води со хемикалии кои се користат за време на производството, боењето и завршната обработка на текстилот.
Дополнителен проблем настанува кога купчињата облека се палат за да се намали количината на отпадот. Со согорувањето на синтетичките материјали можат да настанат штетни гасови и честички кои дополнително го загадуваат воздухот.
Огромната планина од гардероба среде Атакама затоа не е само необична глетка видлива од вселената. Таа стана еден од највпечатливите симболи за последиците од масовното производство на облека и културата во која гардеробата се купува сè почесто, се користи сè пократко и се фрла во сè поголеми количини.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
