Швајцарското списание Weltwoche објави статија за стратешкиот дијалог со Америка и промената на курсот кон Србија.
Ова е текстот објавен во реномирано списание:
Првиот стратешки дијалог меѓу Соединетите Американски Држави и Србија претставува извонредна промена во американската политика кон Западен Балкан во последните неколку децении. Сепак, уште позначајно од самиот дијалог е она што се случува - или, поточно, не се случува - во односите меѓу Вашингтон и Приштина.
Со години, американската политика кон Западен Балкан се темелеше на речиси непроменета претпоставка: Косово се сметаше за најблизок партнер на Вашингтон во регионот, додека односите со Србија беа оптоварени со наследството од 1990-тите, различните приоритети на надворешната политика и нерешениот статус на Косово. Сепак, настаните од јули 2026 година покажуваат дека таков пристап се менува.
Првиот стратешки дијалог меѓу Соединетите Американски Држави и Србија се одржа во Вашингтон на 17 јули. Разговорите, предводени од државниот секретар на САД, Марко Рубио, и министерот за надворешни работи на Србија, Марко Ѓуриќ, отворија ново поглавје во билатералните односи.
Стејт департментот на САД го опиша стратешкиот дијалог како „нова ера“ во односите меѓу двете земји и како потврда за нивната меѓусебна посветеност за продлабочување на партнерството.
Резултатите од разговорите не беа само симболични. Најзначајниот конкретен напредок беше постигнат во областа на енергетиката. САД и Србија се согласија да ја зајакнат енергетската инфраструктура и регионалната енергетска безбедност, при што проектот за реверзибилната хидроелектрана „Ѓердап 3“ беше истакнат како една од клучните области на идната соработка. Ова претставува не само значајна инвестиција во модернизацијата на српскиот енергетски систем, туку и важен чекор кон поголема енергетска независност на Србија и диверзификација на изворите на енергија во регионот.
Во исто време, Србија се приклучи на договорите „Артемис“, американска иницијатива што ги обединува земјите заинтересирани за соработка во областа на мирно истражување на вселената, науката и напредните технологии. Овој чекор е дел од поширокиот процес на вклучување на Србија во мрежите за меѓународна соработка во областите на идните технологии и иновации. За земја која беше изложена на американска воена интервенција пред само четвртина век, овој вид институционализирано партнерство претставува историски пресврт.
Паралелно со тоа, се одвива уште еден процес - речиси незабележан во европските медиуми - целосна стагнација на стратешкиот дијалог меѓу Соединетите Американски Држави и Косово.
Уште во септември 2025 година, амбасадата на САД во Приштина објави прекин на стратешкиот дијалог со Косово. Американските претставници постојано нагласуваат дека обновувањето на стратешкиот дијалог зависи од подготвеноста на Приштина да ги спроведе обврските што ги презеде во рамките на дијалогот со Белград, вклучително и оние поврзани со српското малцинство.
За време на стратешкиот дијалог во Вашингтон, српската делегација експлицитно го покрена прашањето за положбата на Србите во Косово и Метохија, вклучително и безбедноста на Српската православна црква и манастирот Високи Дечани.
Во последните месеци, прашањата за верската слобода и заштитата на српското културно наследство добија значајно место во американската јавност. Особено внимание привлече изјавата на пасторот Марк Бернс, близок советник на претседателот Доналд Трамп, кој јавно ги критикуваше ограничувањата наметнати на претставниците на Српската православна црква во Косово и Метохија.
Бернс конкретно посочи на барањето патријархот однапред да ги најави посетите на одредени манастири, оценувајќи дека таквата практика е некомпатибилна со принципите на верската слобода. Неговите изјави привлекоа значително внимание бидејќи беа дел од поширока дебата што се одвиваше во Соединетите Држави во последните месеци за положбата на христијанските заедници низ целиот свет.
За Вашингтон, заштитата на српската заедница во Косово повеќе не е само дел од техничкиот дијалог меѓу Белград и Приштина. Се повеќе се гледа како прашање на верска слобода, заштита на културното наследство и зачувување на правата на малцинствата.
Промената во американскиот пристап не може да се објасни само со регионални настани. Во сè понестабилна меѓународна средина, Вашингтон им придава сè поголемо значење на сигурни и предвидливи партнери.
Србија е најголемата економија на Западен Балкан, клучен инфраструктурен и енергетски центар и земја со значаен технолошки и индустриски потенцијал. Токму затоа првиот стратешки дијалог со Србија е повеќе од дипломатски настан - тој покажува дека Белград стана партнер со кого САД сакаат да разговараат за прашања што одат многу подалеку од Косово: од енергија и нови технологии до инвестиции и регионална стабилност.
Најголемата промена не е што Америка отвори стратешки дијалог со Србија. Суштината е дека, за прв пат по многу години, Србија стана партнер со кого Вашингтон разговара за иднината на регионот, додека во исто време, на Косово му беше јасно ставено до знаење дека политичката поддршка повеќе не е безусловна.
За прв пат по повеќе од две децении, Србија повеќе не е само дежурен виновник на американската балканска политика, туку и сериозен преговарачки партнер. Токму тука лежи вистинската важност на стратешкиот дијалог започнат во Вашингтон, пишува Weltwoche.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
