Секоја трета смрт во Македонија во 2025 година била поврзана со болест на циркулаторниот систем. Од вкупно 20.287 починати лица, оваа група заболувања учествувала со 34 проценти и останала убедливо најчеста причина за смрт во земјата, пред малигните заболувања со 19,6 проценти.
Токму овие бројки го дочекуваат годинашниот Светски ден на срцето, кој се одбележува на 29 септември. Кампањата на Светската федерација за срце за 2026 година се одвива под мотото „Don’t Miss a Beat“ и е насочена кон заболувањата и симптомите кои можат долго да останат незабележани.
Важно е, сепак, бројката од 34 проценти да не се чита како „34 проценти од сите смртни случаи се од срце“. Категоријата на Државниот завод за статистика ги опфаќа сите болести на циркулаторниот систем – меѓу нив заболувања на срцето, но и цереброваскуларни заболувања поврзани со мозочниот крвоток и други нарушувања на крвните садови.
УДЕЛОТ Е ПОМАЛ ОД ЛАНИ, НО ТОВАРОТ ОСТАНУВА ОГРОМЕН
Во 2024 година циркулаторните заболувања учествувале со 36,7 проценти во вкупната смртност, а во 2025 година уделот се намалил на 34 проценти. Вкупниот број починати, пак, благо пораснал од 20.201 на 20.287 лица.
Ако објавените, заокружени проценти се применат врз вкупниот број починати, тоа би значело приближно 7.400 смртни случаи од циркулаторни заболувања во 2024 и околу 6.900 во 2025 година. Точниот апсолутен број треба да се чита од деталните табели на ДЗС, но податоците укажуваат дека падот на уделот не е само резултат на промена на вкупната смртност.
Сепак, Македонија и натаму има сериозен проблем со еден од најважните ризик-фактори – високиот крвен притисок.
1/2 ОД ВОЗРАСНИТЕ МЕЃУ 30 И 79 ГОДИНИ ИМААТ ХИПЕРТЕНЗИЈА
Последниот профил на Светската здравствена организација проценува дека во 2024 година околу 50 проценти од луѓето на возраст од 30 до 79 години во Македонија имале хипертензија. Тоа се околу 655.000 лица.
Околу 70 проценти од нив биле дијагностицирани, 58 проценти примале терапија, но само 26 проценти имале контролиран крвен притисок. Според истата проценка, кај околу 483.000 лица со хипертензија состојбата не била под контрола.
Високиот крвен притисок е особено опасен токму затоа што често не предизвикува симптоми. Човек може со години да не знае дека го има, сè додека не се појави сериозна компликација. Во Европа, WHO го издвојува токму крвниот притисок како водечки ризик-фактор за кардиоваскуларни заболувања.
Раното откривање не значи секој здрав човек превентивно да прави ехокардиографија, холтер или тест на оптоварување.
Основните ризик-фактори може да се откријат многу порано и со значително поедноставни проверки – крвен притисок, шеќер во крвта, липиди, телесна тежина, пушење, физичка активност и семејна историја. WHO наведува дека токму овие параметри можат да се проценат во примарната здравствена заштита и да покажат зголемен ризик за инфаркт, мозочен удар, срцева слабост и други компликации.
Во Македонија од 2023 година матичните лекари имаат проширени надлежности за дијагностицирање и следење на хипертензијата според клинички протоколи, без пациентот за секој чекор да мора да оди кај специјалист. WHO ја посочи реформата како обид дел од хроничните заболувања да се откриваат и контролираат поблиску до пациентот.
Кога постои медицинска индикација, избраниот лекар може да го упати пациентот на специјалистички преглед и дополнителна дијагностика. Според Фондот за здравствено осигурување, специјалистичката заштита и дијагностичките постапки се остваруваат врз основа на медицинска потреба и упат од избраниот лекар.
НЕ СЕКОЈА СРЦЕВА БОЛЕСТ ОДНАПРЕД ПРЕДУПРЕДУВА
Токму ова е и пораката на годинашната глобална кампања.
Кардиоваскуларната болест може да напредува без јасни симптоми, а кај дел од луѓето инфарктот или мозочниот удар може да биде првиот знак дека постоел проблем со крвните садови.
Затоа контролата на ризикот пред појавата на симптоми е различна од обидот човек сам да си постави дијагноза кога веќе чувствува тегоби.
При болка или притисок во градите, особено ако се шири кон раката, рамото, вилицата или грбот, отежнато дишење, ладна пот, мачнина или ненадејна слабост, WHO советува веднаш да се побара медицинска помош. Кај мозочен удар алармантни се ненадејна слабост или вкочанетост на едната страна од телото, нарушен говор, проблеми со видот, губење рамнотежа или ненадејна силна главоболка.
Светскиот ден на срцето затоа во Македонија годинава доаѓа со две различни бројки.
Првата е 34 проценти – уделот на циркулаторните заболувања во сите смртни случаи во 2025 година.
Втората е 26 проценти – уделот на луѓето со хипертензија кај кои високиот крвен притисок е под контрола, според проценката на WHO.
Разликата меѓу нив ја отвора суштината на превенцијата: голем дел од ризикот може да се препознае многу пред да се појави инфаркт или мозочен удар, но само ако крвниот притисок и другите ризик-фактори навистина се мерат, следат и третираат.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
