Неизвесноста е дел од животот. Не знаеме дали ќе добиеме одговор на порака, како ќе помине важен разговор, дали ќе ја добиеме работата или што ќе се случи во следните неколку недели.
За мозокот, оваа празнина без одговор не е секогаш лесна. Кога сме анксиозни, тој често ја пополнува со негативни сценарија.
Ако некој не ни одговори на порака, единствениот факт е дека нема одговор. Сè друго е претпоставка. „Лут е“, „направив нешто погрешно“, „не сака да разговара со мене“ се приказни што нашиот ум ги создава за да објасни нешто што сè уште не го знаеме. Кога сме вознемирени, најлесно е да поверуваме токму во најлошото објаснување.
Ова има врска со начинот на кој мозокот ја препознава опасноста. Од еволутивна гледна точка, било корисно да бидеме внимателни и кога не сме целосно сигурни дека постои опасност. Подобро било да реагираме на нешто што се покажало безопасно отколку да пропуштиме вистинска закана. Денес истиот систем може да се активира и во ситуации кои немаат физичка опасност. Неодговорена порака или неизвесен исход може да предизвикаат силна вознемиреност.
Психолозите го користат терминот нетолеранција на неизвесност за тенденцијата неизвесните ситуации да ги доживуваме како особено непријатни и тешки за поднесување. Истражувањата покажуваат поврзаност помеѓу високата нетолеранција на неизвесност и анксиозноста, како и прекумерното грижење. Тоа значи дека за некои луѓе самото „не знам“ може да биде доволно за да започне циклус на грижа.
Тогаш се случува една важна промена во размислувањето. Од „ова може да се случи“ преминуваме кон „ова ќе се случи“. Но можност и веројатност не се исто. Фактот дека нешто е можно не значи дека е веројатно.
Тука се појавува и катастрофизирањето. Умот зема еден можен негативен исход и го продолжува до најлошата можна верзија. „Ако не ми одговори, значи дека е лут. Ако е лут, ќе се оддалечи. Ако се оддалечи, ќе го изгубам.“ Така една неодговорена порака може за неколку минути да стане приказна за целосно губење на важна врска.
Грижата често создава чувство дека нешто правиме за да се подготвиме. Го анализираме разговорот, ги проверуваме можните исходи и размислуваме за сите работи што би можеле да тргнат погрешно. Но грижата не е исто што и решавањето проблеми. Решавањето проблеми завршува со конкретно дејство. Грижата може да продолжи со часови без да донесе нова информација или решение.
Затоа е корисно да се разделат фактите од претпоставките. „Не ми одговори шест часа“ е факт. „Не сака да разговара со мене“ е претпоставка. „Сè уште немам одговор за работата“ е факт. „Нема да ме изберат“ е претпоставка. Оваа разлика звучи едноставно, но може да го промени начинот на кој го доживуваме она што се случува.
Корисно прашање е и: Што знам во овој момент, а што само претпоставувам? Со тоа не се убедуваме дека сè ќе биде добро. Само одбиваме да ја третираме претпоставката како факт.
Друго важно прашање е: Ако најлошото сценарио навистина се случи, што ќе направам тогаш? Наместо целото внимание да оди кон предвидување на иднината, фокусот се преместува кон сопствената способност да се справиме со ситуацијата. Не мора да знаеме што ќе се случи за да знаеме дека ќе можеме да реагираме кога ќе имаме повеќе информации.
Целта не е да си повторуваме дека сè ќе биде добро. И тоа е претпоставка. Поздрава позиција е: „Не знам што ќе се случи и во овој момент немам доволно информации да заклучам дека ќе биде лошо.“
Неизвесноста не значи дека нешто не е во ред. Таа едноставно значи дека сè уште немаме одговор. А помеѓу „не знам“ и „ќе се случи најлошото“ постои голем простор во кој реалноста сè уште не е одлучена.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
