Вестите за големи кражби на податоци станаа дел од секојдневниот живот. Доволно е да се следи печатот неколку дена за да се наиде на извештај за упад во базата на податоци на некоја компанија, по што личните податоци на милиони корисници завршиле во рацете на криминалци. Штетата ретко се забележува веднаш. Последиците често се појавуваат подоцна, преку трансакција што никој не ја овластил или преку сметка што повеќе не го слуша својот сопственик.
Поголемиот дел од одбраната се заснова на секојдневните навики, а ние издвојуваме неколку едноставни одлуки што го намалуваат ризикот значително повеќе од која било скапа програма.
Лозинки што се тешки за погодување
Кога креирате лозинка, треба да избегнувате зборови и броеви што лесно може да ги погоди сајбер-криминалец. Датумот на раѓање е прв на таа листа. Побезбеден избор е комбинација од мали и големи букви, броеви и симболи, со нивно редовно ажурирање.
Постои уште едно правило што многумина го заобиколуваат. Треба да се користи посебна лозинка за секоја сметка. Кога истиот код отвора десетина услуги, една кражба од една база ги отвора сите врати одеднаш. Менаџерот за лозинки помага да се држи сè под контрола, бидејќи корисникот помни една силна лозинка, а програмата ги складира сите други.
Должината на лозинката е исто толку важна колку и нејзината сложеност. Кратката комбинација од знаци многу побрзо ја совладува програмата за автоматско погодување отколку подолгата фраза што нема смисла за никого освен за сопственикот на сметката.
Колку детали одат на социјалните мрежи
Речиси секој има познаник кој објавува премногу работи од својот живот. Ваквите објави не се само заморни за другите. Тие можат да му послужат и на некој што трпеливо составува профил на идната жртва.
Поставките за приватност одредуваат кој може да ја види објавената содржина, па затоа вреди да се проверуваат одвреме-навреме. Тековната локација, родниот град и датумот на раѓање изгледаат безопасно во една објава. Кога ќе се соберат на едно место, тие стануваат основа за погодување лозинки и за верна приказна за некој што преку телефон се претставува како банкарски службеник.
Бесплатната мрежа има своја цена
Пазарењето онлајн додека чекате ред во кафетерија изгледа како практична заштеда на време. Повеќето бесплатни јавни безжични мрежи имаат многу слаба заштита, што може да им овозможи на другите корисници на истата мрежа да пресретнат дел од сообраќајот.
Внесувањето број на платежна картичка на таква мрежа носи непотребен ризик. Подобро е да се почека со трансакцијата дома или на мрежа што е заштитена со лозинка. Неколку минути трпение можат да го спасат корисникот од проблеми со сметката и денови поминати во допишување со банката.
Пораки што се претставуваат како познат испраќач
Сајбер-криминалците работат тајно. Нивните фишинг-пораки честопати изгледаат како редовни известувања од банка, комунално претпријатие или некоја голема компанија. Боите, логото и тонот изгледаат убедливо, а повикот за акција секогаш звучи итно.
Сепак, деталите ги откриваат. Правописните грешки во навидум официјалниот текст се првиот знак. Малку поинаквата адреса на испраќачот е втор. Истото важи и за прилозите и линковите што пристигнуваат ненајавено.
Побезбедниот пат оди покрај самата порака. Наместо да кликне на понудената врска, корисникот може рачно да ја отвори официјалната веб-страница или да го повика бројот од сметката и таму да провери дали известувањето воопшто постои. Сериозните институции никогаш не бараат лозинка или информации за картичка преку порака. Секое барање од таков вид треба да се сфати како обид за измама, без оглед на тоа колку официјално изгледа пораката.
Проверка на страницата пред податоците да одат понатаму
Пред да внесете лични информации во формуларот, вреди да се провери адресата на страницата во прелистувачот. Симболот за катинар и адресата што започнува со https укажуваат дека врската е безбедна.
Тоа не е единствениот индикатор за доверба. Сериозната страница има објавено политика за приватност, јасни информации за контакт и видлива безбедносна ознака. Кога нешто недостасува, а страницата сè уште бара број на картичка или матичен број, претпазливоста е целосно оправдана.
Вреди да се обрне внимание и на самата адреса. Измамниците често создаваат страници чие име се разликува од оригиналот за само една буква или по доменската екстензија. На малиот екран на телефонот таквата разлика лесно може да се пропушти, па затоа е подобро да ја зачувате веб-страницата на банката или продавницата во вашите обележувачи (bookmarks) и да ја отворате оттаму.
Заштита што работи во позадина
Антивирусот, антиспајверот и заштитниот ѕид (firewall) го формираат основниот слој на одбрана. Нивната предност е што работат без постојано надгледување и спречуваат голем дел од заканите пред корисникот дури и да забележи дека нешто не е во ред.
Некои одат и чекор понатаму. Полисата за сајбер-осигурување влегува во игра кога ќе се случи напад. Ваквите полиси помагаат да се покријат измамничките трошоци и му помагаат на семејството да добие поддршка за закрепнување, вклучително и помош за справување со емоционалните последици од нападот. Експертите од осигурителните компании исто така проценуваат колку е ранливо домаќинството, за слабите точки да се видат пред некој со лоши намери да ги забележи.
Навики што се исплаќаат
Заштитата на личните податоци не бара техничко образование, туку доследност. Силна и различна лозинка за секоја сметка, воздржаност при објавувањето, претпазливост на јавните мрежи, проверка на испраќачот и проверка на страницата пред внесување податоци ги покриваат повеќето типични напади.
Измамниците сметаат на брзина и одвлекување на вниманието. Кога корисникот ќе застане неколку секунди и ќе провери од каде доаѓа пораката, нивниот план пропаѓа. Остатокот го преземаат програмите за заштита, а за оние кои сакаат дополнителна безбедност — осигурување од сајбер-напади.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
