Меѓународен тим од истражувачи го проучуваше случајот на 16-годишен тинејџер со исклучително способна автобиографска меморија.
Овој тинејџер може да се сети на огромен број настани од својот живот со ниво на детали што за повеќето луѓе би било тешко да се реконструираат.
Тинејџерот – идентификуван со иницијалите KCL за да се заштити неговиот идентитет – ги исполнува критериумите за многу редок феномен познат како „исклучително супериорна автобиографска меморија“ (HSAM). Студија за неговиот случај е објавена во списанието Cortex.
HSAM се однесува на исклучително силна способност за паметење лични настани од минатото. Истражувачите нагласуваат дека тоа не значи оти лицето има совршено помнење за сè што некогаш видело или слушнало, туку дека тие особено се истакнуваат во пристапувањето кон сопствените автобиографски сеќавања.
Тој се сеќава на настани од раното детство
Во февруари 2025 година, KCL стапил во контакт со истражувачот од областа на когнитивните науки, Кристијан Баржиковски, откако сфатил дека може да се сети на настани од својот живот што датираат од многу рана возраст.
Тој им опишал на истражувачите сеќавања што датираат од времето кога имал околу три месеци. Сепак, научниците забележуваат дека таквите најрани сеќавања не можат независно да се потврдат, додека неговите родители успеале да потврдат некои од неговите сеќавања од подоцнежното детство.
KCL исто така изјавил дека, уште од околу тригодишна возраст, има чувство на континуирана автобиографска меморија – што значи дека настаните од неговиот живот многу лесно му се враќаат во сеќавањето.
Според неговиот опис, тој не мора секогаш намерно да ги повикува овие сеќавања. Мирис, песна, одреден збор или кратка реченица можат да бидат доволни за да се поттикне сеќавање на некој минат настан.
Резултатите од тестовите ги изненадија истражувачите
Научниците го подложиле KCL на серија стандардизирани тестови за да ги проценат неговите способности. Бидејќи тинејџерот живее далеку од истражувачкиот тим, тестирањето се спроведе на далечина, под постојан надзор на истражувачите.
Во еден од тестовите, учесниците требало да поврзат 15 значајни јавни настани со нивните точни датуми и денови во неделата.
KCL одговорил точно во 51% од случаите, додека просечниот резултат на контролната група изнесувал 20,38%.
Уште поголема разлика се појавила кога истражувачите побарале од учесниците да се сетат на настани од сопствените животи поврзани со случајно избрани датуми. KCL постигна точност од 83%, додека контролната група имаше просек од 28,75%.
Сеќавањата се враќаат неволно
Истражувачите беа особено заинтересирани за еден аспект што често се занемарува во дискусиите за извонредната меморија: колку често сеќавањата избиваат на површина спонтано.
За време на еден експеримент, научниците ја прекинувале задачата во случајни интервали за да го прашаат KCL за што размислува. Од 15-те забележани спонтани мисли што не беа поврзани со задачата, 13 – или 87% – се однесуваа на лични сеќавања.
Кај споредбената група, таа бројка изнесуваше околу 39%. Сепак, тоа не значи дека KCL е генерално посклонен кон талкање на мислите. Вкупната зачестеност на неговите мисли што не биле поврзани со задачата била слична на онаа кај другите учесници. Разликата лежела конкретно во тоа каде талкале неговите мисли кога вниманието спонтано се оддалечувало од задачата – тие многу почесто се насочувале кон лични сеќавања.
„Не се когнитивни суперхерои“
Авторите на студијата наведуваат дека луѓето со HSAM не се „когнитивни суперхерои“. Нивната предност не мора нужно да лежи во супериорната способност за паметење на сите видови информации.
Во случајот на KCL, вниманието, работната меморија и извршните функции биле главно во рамките на нормалата. Она што го издвојува е начинот на кој пристапува кон автобиографските информации и леснотијата со која таквите сеќавања избиваат на површина без намерно присетување.
Истражувачите сугерираат дека можно објаснување би можело да биде зголемената чувствителност на сигнали што го поттикнуваат сеќавањето и понискиот праг за негово повлекување од меморијата. Со други зборови, секојдневните дразби може многу полесно да ги „отклучат“ личните сеќавања кај него. Сепак, овој заклучок бара дополнителна потврда со поголема група учесници.
HSAM е исклучително редок феномен, а досегашните истражувања главно се фокусирале на тоа колку добро поединците со овие способности можат намерно да се присетат на настани. Затоа, оваа нова студија се обидува да фрли светлина врз другиот аспект на феноменот: зошто сеќавањата од сопствениот живот кај некои луѓе избиваат на површина речиси автоматски.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
