Европа пуши сè помалку цигари, но новите никотински производи освојуваат млади
Уделот на пушачи во Европската Унија се намалил од 28 на 24 отсто меѓу 2012 и 2023 година, но истовремено расте употребата на електронски цигари, загреан тутун и никотински кесички. Европската комисија предупредува дека промената на навиките носи нови здравствени ризици.
Европа постепено ја менува културата на пушење. Традиционалните цигари губат дел од својата доминација, но тоа не значи дека зависноста од никотин исчезнува. Напротив, електронските цигари, производите со загреан тутун и никотинските кесички стануваат сè поприсутни на европскиот пазар, особено меѓу младите.
Според анализата на Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија, објавена на 29 мај 2026 година, уделот на пушачи во Европската Унија се намалил од 28 отсто во 2012 година на 24 отсто во 2023 година.
Падот е уште поизразен кај младите на возраст од 15 до 24 години, каде што уделот се намалил од 29 на 22 отсто во истиот период.
Но зад овие податоци се одвива уште една голема промена: сè поголем број млади луѓе првиот контакт со никотинот го имаат преку нови производи, наместо преку традиционални цигари.
Електронските цигари стануваат прв контакт со никотинот
Пред петнаесетина години електронските цигари биле релативно непознати за европските потрошувачи.
Во 2012 година само седум отсто од испитаниците изјавиле дека пробале електронска цигара, додека значителен дел од населението воопшто не било запознаено со ваквите производи.
Ситуацијата денес е значително поинаква.
Според анализата на Европската комисија, уделот на секојдневни корисници на електронски цигари меѓу лицата помлади од 30 години се зголемил од 1,4 отсто во 2020 година на три отсто во 2023 година.
Особено загрижувачки е податокот дека приближно еден од пет испитаници на возраст од 15 до 19 години кои започнале да користат никотински или тутунски производи, прво посегнал по електронска цигара.
Ова покажува дека новите производи не се користат исклучиво од долгогодишни пушачи кои бараат замена за традиционалните цигари. За дел од младите, тие се првиот производ преку кој започнува употребата на никотин.
Производи без чад, но не и без здравствен ризик
Промената на европскиот пазар донесе неколку различни категории производи.
Традиционалните цигари функционираат преку согорување тутун, додека уредите со загреан тутун создаваат аеросол со загревање на тутунски материјал.
Електронските цигари, пак, загреваат течност која може да содржи никотин и други супстанции.
Никотинските кесички не содржат тутунски лист и се користат орално, но можат да содржат никотин што предизвикува зависност.
Иако дел од овие производи не создаваат чад од согорување, Европската комисија предупредува дека тоа не ги прави безопасни.
Според истражувањата на Заедничкиот истражувачки центар, употребата на електронски цигари е поврзана со негативни краткорочни и среднорочни ефекти врз дишните патишта и кардиоваскуларниот систем.
Кај производите со загреан тутун исто така се идентификувани ризици за срцето и белите дробови, додека за долгорочните последици од никотинските кесички сè уште нема доволно научни податоци.
Комисијата нагласува дека никотинот може да создаде зависност, а недоволното познавање на долгорочните последици не е доказ дека производите се безбедни.
Социјалните мрежи стануваат нов простор за промоција
Една од причините за загриженост кај европските институции е начинот на кој новите никотински производи се промовираат.
Додека рекламите за традиционалните цигари се значително ограничени во телевизиите, радијата и печатените медиуми, дигиталните платформи отвораат нови можности за промоција.
Според Европската комисија, рекламирањето преку социјалните мрежи и инфлуенсерите станува особено значаен предизвик за заштитата на младите.
Производите со привлечен дизајн и различни вкусови можат да создадат впечаток дека се помалку ризични од традиционалните цигари, иако нивната употреба носи здравствени последици.
Токму затоа Брисел оценува дека постојната регулатива, која во голем дел била создадена за контрола на традиционалните тутунски производи, мора да се приспособи на новиот пазар.
Македонија со значително поголем удел на пушачи
Додека Европската Унија бележи намалување на распространетоста на пушењето, Македонија останува меѓу земјите со висок удел на пушачи.
Според процените на Светската здравствена организација за 2024 година, распространетоста на употребата на тутун кај возрасните во Северна Македонија изнесува околу 39,6 отсто.
Тоа е значително повисоко од европското ниво, иако податоците се од различни години и статистички извори и не претставуваат целосно идентични показатели.
Високата распространетост на пушењето претставува дополнителен предизвик за домашните здравствени политики, особено во контекст на растечката достапност на нови никотински производи.
За Македонија важно е прашањето дали мерките за контрола на тутунот ќе бидат насочени само кон традиционалните цигари или ќе опфатат и превенција на
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
