Освен што е една од најпознатите ароматични билки во медитеранската кулинарска традиција – и клучен зачин за пица – ориганото (Origanum vulgare) е исклучително лековито растение, богато со терапевтски својства. Иако со милениуми се користи во народната медицина, денес тоа е значаен предмет на истражување во фитотерапијата и фармакогнозијата, благодарение на својот сложен фитохемиски состав.
Борба против стареењето и бактериите
Ориганото има една од највисоките антиоксидантни вредности (ORAC вредност) меѓу сите сушени билки и зачини. Богато е со полифеноли, флавоноиди и фенолни киселини кои ги неутрализираат ефектите на слободните радикали – главните виновници за предвременото стареење на клетките и развојот на хронични состојби, како што се атеросклерозата и кардиоваскуларните болести.
Етеричното масло добиено од цветните врвови на ориганото содржи две специфични активни фенолни соединенија со извонредни антиоксидантни и цитопротективни (клеточно-заштитни) ефекти: карвакрол (кој сочинува од 40 % до 80 % од фитокомплексот) и тимол. Ориганото исто така поседува моќни антибактериски својства. Едно истражување покажа дека етеричното масло од оригано помага во инхибирање на растот на Escherichia coli и Pseudomonas aeruginosa – две особено опасни бактерии. Понатаму, докажано е дека маслото од оригано го намалува „лошиот“ (LDL) холестерол, што може да го намали ризикот од развој на срцеви проблеми, како што се атеросклероза, срцев удар и мозочен удар.
Потенцијални антитуморни својства
Ориганото може да помогне и во заштитата од одредени видови рак, но научните докази за неговите антитуморни својства моментално потекнуваат главно од in vitro експерименти и модели на лабораториски животни. Затоа, иако овие наоди се многу ветувачки, тие треба да се толкуваат со соодветна клиничка претпазливост сè додека не се спроведат опсежни испитувања врз луѓе.
Во студија спроведена на Универзитетот „Тор Вергата“ во Рим, истражувачите покажаа дека екстрактот од оригано има селективен цитотоксичен ефект врз туморските клетки, ја инхибира нивната пролиферација и предизвикува апоптоза (програмирана клеточна смрт), без притоа да го оштети здравото ткиво. Други студии, спроведени од истражувачки центри во Кина и на меѓународно ниво, покажаа дека карвакролот активно ја потиснува репликацијата и миграцијата на клетките на ракот на дебелото црево и дојката, истовремено намалувајќи ги воспалителните маркери поврзани со прогресијата на туморот.
Помага против вирусни инфекции
Покрај способноста да уништува бактерии, ориганото и неговите активни состојки покажуваат директно антивирусно дејство против различни патогени кои предизвикуваат респираторни и гастроинтестинални заболувања. Едно истражување спроведено од американски научници покажа дека карвакролот може да ја разгради протеинската обвивка (капсид) на норовирусот – главен причинител за акутен вирусен гастроентеритис, кој се манифестира со гадење, повраќање, дијареја и болки во стомакот – со што за неколку часа се неутрализира инфективниот потенцијал на вирусот.
Микробиолошките истражувања исто така ја потврдија неговата ефикасност против вирусот херпес симплекс. Се чини дека синергистичката комбинација од тимол и карвакрол инактивира повеќе од 90 % од вирусот херпес симплекс тип 1 (HSV-1), со што се ограничува ширењето на лезиите на кожата и слузокожата.
Намалување на воспалението и поддршка на варењето
Карвакролот поседува значајни општи антиинфламаторни својства; тој делува преку потиснување на проинфламаторните цитокини (како што се TNF-алфа и IL-6) и намалување на ензимот циклооксигеназа-2 (COX-2). Неколку експериментални студии исто така укажуваат на тоа дека етеричното масло од оригано ја модулира воспалителната состојба во цревата: ги намалува симптомите на синдромот на нервозни црева (IBS), ги ублажува стомачните грчеви и надуеноста, а помага и при SIBO (прекумерен раст на бактерии во тенкото црево), придонесувајќи за повторно воспоставување на рамнотежата на цревната микробиота.
Лесно се вклучува во исхраната
Иако повеќето луѓе го поврзуваат ориганото исклучиво со пица или одредени јадења со тестенини, тоа всушност може да се користи на многу различни начини. Може да се додава во салати, чорби, јадења со динстано месо, па дури и во риба. Еве неколку идеи:
- Салати и свеж зеленчук: Посипете оригано врз домати, краставици, печен зеленчук, салата „Капрезе“ или зеленчук приготвен на пареа за да го збогатите нивниот вкус без додавање вишок сол.
- Главни јадења со месо и риба: Додајте го кон крајот на готвењето во чорби, јадења од рерна, динстано месо, печено пилешко, стек или печена риба (како што се бранцин, орада или сабјарка), во комбинација со екстра девствено маслиново масло и лимон.
- Мешунки и супи: Додадете прстофат оригано во минестроне, супа од леќа или супа од наут за да ги направите полесни за варење и да го намалите создавањето гасови во цревата.
- Инфузија од оригано (билен чај за варење): Оставете една кафена лажичка суви листови да отстојат во шолја зовриена вода 10 минути. На тој начин ќе добиете билен чај кој значително помага при варењето, а истовремено делува и на олеснување на горните дишни патишта.
Предупредување во врска со етеричното масло
Иако употребата на ориганото како зачин во готвењето е сосема безбедна за општата популација, потребна е претпазливост при користење на чисто етерично масло и концентрирани суплементи. Етеричното масло од оригано е високо концентрирано и дермокаустично (може да предизвика изгореници на кожата); никогаш не смее да се внесува во организмот неразредено. Мора секогаш соодветно да се разреди – во базно масло или мед – и да се користи исклучиво под надзор на лекар или фитотерапевт.
Исто така, етеричното масло не се препорачува за бремени жени, доилки или деца помали од 6 години. Понатаму, лицата кои се алергични на растенија од семејството Lamiaceae (како што се нане, жалфија, мајчина душица и босилек) треба да бидат претпазливи поради ризикот од вкрстена реактивност.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата