Тие имаат „црн пасош“, но немаат држава: Приказната за луѓето кои со децении живеат без граници
Кога размислуваме за пасош, најчесто го перцепираме како основен доказ за идентитет и државјанство - документ што ни овозможува да ги преминуваме границите и да патуваме во други земји. Сепак, за илјадници луѓе низ целиот свет, пасошот не мора да значи дека припаѓаат на некоја земја.
Еден од најнеобичните примери доаѓа од Кувајт, дом на заедница позната како Бедуни, или луѓе без признато државјанство. Тие со децении се обидуваат да го регулираат својот статус, а многу од нив имаат големи проблеми со добивање основни документи, образование, вработување, здравствена заштита и патување.
Особено необичен дел од нивната приказна се црните патни документи по член 17, кои изгледаат како пасоши, но не им даваат на нивните носители кувајтско државјанство.
Тие имаат „црн пасош“, но немаат држава: Приказната за луѓето кои со децении живеат без граници
Кога размислуваме за пасош, најчесто го перцепираме како основен доказ за идентитет и државјанство - документ што ни овозможува да ги преминуваме границите и да патуваме во други земји. Сепак, за илјадници луѓе низ целиот свет, пасошот не мора да значи дека припаѓаат на некоја земја.
Еден од најнеобичните примери доаѓа од Кувајт, дом на заедница позната како Бедуни, или луѓе без признато државјанство. Тие со децении се обидуваат да го регулираат својот статус, а многу од нив имаат големи проблеми со добивање основни документи, образование, вработување, здравствена заштита и патување.
Особено необичен дел од нивната приказна се црните патни документи според Член 17, кои изгледаат како пасоши, но не им даваат на нивните носители кувајтско државјанство.
Четирите главни бои на пасошите
Пасошите во светот генерално имаат една од четирите основни бои - црвена, сина, зелена или црна.
Црвената е најчеста. Неговите различни нијанси ги користат бројни европски земји, вклучувајќи ги и членки на Европската Унија, но исто така и Србија, Словенија, Кина, Русија, Латвија, Романија и Грузија.
Сината е исто така многу распространета и често се поврзува со земјите од Новиот Свет. Сините пасоши ги поседуваат бројни карипски земји, додека во Јужна Америка се поврзани и со земјите членки на трговскиот блок Меркосур. Соединетите Американски Држави го користат синиот пасош од 1976 година.
Зелената е карактеристична за голем број муслимански земји. Зелената боја има посебно место во исламската традиција и се поврзува со природата и животот.
Кои се бедуините?
Во Кувајт живее заедница од десетици илјади луѓе без признато државјанство, познати како бедуни или бидуни. Самото име доаѓа од арапски термин што значи лице „без“ - во овој случај без државјанство.
Нивната позиција е резултат на сложена историска и политичка ситуација што трае со децении.
Кога Кувајт доби независност од Велика Британија во 1961 година, дел од населението не аплицираше за државјанство. Меѓу нив имаше бројни бедуини, особено луѓе од номадски заедници кои немаа документи со кои лесно би можеле да го докажат нивното потекло и постојан престој.
Од средината на 1960-тите до 1980-тите, многу бедуини беа ефикасно третирани како кувајтски граѓани. Тие имаа пристап до образование, здравствена заштита и други јавни услуги.
Ситуацијата драматично се промени во средината на 1980-тите.
Во 1985 година, за време на војната меѓу Иран и Ирак и по обидот за атентат врз кувајтскиот емир Џабер ал-Ахмед ал-Сабах, властите почнаа да го менуваат својот став кон бедуините.
Многумина беа прекласифицирани како „нелегални жители“, а некои од нив ги загубија правата што ги имаа претходно.
Кувајските власти долго време тврдеа дека некои од бедуините всушност имаат друго државјанство, но го кријат за да добијат кувајтски документи. Активистите и организациите за човекови права со години го оспоруваат таквиот пристап и тврдат дека голем број луѓе се навистина без државјанство.
Дополнителни тензии се појавија по ирачката инвазија на Кувајт во 1990 година. Некои од бедуините ја напуштија земјата или отидоа во Ирак, додека други останаа во Кувајт и продолжија да се соочуваат со проблеми при добивање документи.
Според податоците објавени од различни извори во текот на годините, бројот на бедуини без државјанство во Кувајт се движеше од околу 90.000 до неколку стотици илјади, во зависност од тоа како беа категоризирани и кој ја направи проценката.
Овие документи служеа главно како привремено средство за патување во одредени околности. Тие можеа да се издадат, меѓу другото, за медицински третман во странство, школување, службени должности или одење на хаџ.
За голем број бедуини, тие беа практично единствената можност да ја напуштат земјата подолго време.
Документот имаше ограничена важност и неговото издавање не беше автоматско. Кувајтските власти одлучуваа кој може да го добие, додека земјата во која патуваше лицето не беше обврзана да го признае.
Затоа, носителот на таков документ немаше иста безбедност на патување како граѓанин со редовен биометриски пасош.
Зошто патувањето со овој документ е толку тешко?
Друг проблем е фактот што документите според Член 17 не се стандардни биометриски пасоши.
Вообичаените модерни пасоши содржат електронски чип и биометриски податоци што овозможуваат полесни проверки на идентитетот на границата. Со посебни патни документи, постапката може да биде многу покомплицирана.
Во некои земји, нивните носители мора да поминат низ дополнителни проверки и рачни процедури, додека некои земји не прифаќаат таков документ за влез или издавање виза.
Поради ова, едно лице може да се најде во парадоксална ситуација: има документ што изгледа како пасош, но нема земја што целосно ги гарантира правата што обично доаѓаат со пасош.
Проблемот доби дополнително значење во последниве години.
Во 2024 година, кувајтските власти спроведоа широка ревизија на државјанството и им го одзедоа државјанството на голем број луѓе. Властите го оправдаа ова со потребата да се утврдат случаи на нелегално стекнато или двојно државјанство.
За луѓето кои веќе беа во несигурна правна положба, ваквите мерки дополнително го комплицираа прашањето за идентитетот и припадноста кон државата.
Во исто време, според организациите за човекови права, издавањето документи според Член 17 е дополнително ограничено.
Проблемот не е ограничен само на Кувајт.
Слични заедници на лица без државјанство постојат во неколку земји на Блискиот Исток и Персискиот Залив.
Во Обединетите Арапски Емирати, лицата без државјанство вклучуваат луѓе од различно потекло, додека некои од нив се наоѓаат во северните емирати како што се Фуџаира, Рас ал-Хаима и Ум ал-Куваин.
Во Саудиска Арабија има луѓе кои немаат државјанство или на кои им е одземено, а некои од нив имаат потекло или семејни врски со Јемен, Јордан и Сирија.
Во Иран, луѓето без основни документи за идентификација се познати како бедун-е шенаснамех, што во превод значи „без идентификација“. Најголемата група се наоѓа во покраината Систан и Белуџистан, меѓу населението со потекло од Белуџи.
Проблемот постои и во Катар, каде што се познати случаи на членови на племето Ал-Гуфран на кои им е одземено државјанството.
Бахреин, исто така, се соочува со проблемот на бездржавјанство, вклучително и луѓе поврзани со политичката опозиција.
Некои бедуини бараат државјанство во Ирак
Особено необична ситуација се појави за некои од бедуините кои се преселија од Кувајт во Ирак по Заливската војна.
Некои од нив сè уште живеат во Ирак денес, каде што се обидуваат да го докажат своето семејно потекло и да добијат ирачко државјанство.
Во некои случаи, со помош на адвокати и невладини организации, луѓето кои живееле без државјанство со децении успеале да ја докажат својата поврзаност со Ирак преку судски постапки.
Високиот комесаријат на Обединетите нации за бегалци (УНХЦР) со години работи со ирачки организации за да им обезбеди правна помош на луѓето кои се обидуваат да го регулираат својот статус.
Ова создава парадоксална ситуација: некои луѓе кои живеат без државјанство во Кувајт со децении се обидуваат да го добијат во Ирак, земја со која нивните семејства имаат историски врски.
Со текот на годините, кувајтските власти објавија програми за решавање на проблемот со бедуните и натурализирање на делови од заедницата. Сепак, организациите за човекови права предупредуваат дека бројот на луѓе чиј статус е решен не е доволен за да се стави крај на проблемот.
За многу бедуини, прашањето за државјанство не е само прашање на пасоши.
Без признато државјанство, може да биде тешко да се добие работа, да се отвори банкарска сметка, да се регистрира брак, да се регистрира дете, да се патува или да се добие целосен пристап до здравствена заштита и образование.
Затоа, бездржавјанството е проблем што се пренесува од генерација на генерација.
Додека повеќето луѓе го перцепираат пасошот како едноставен документ што го вадат кога планираат патување, за бедуините тој претставува многу повеќе - прашање на идентитет, права и припадност кон државата.
Нивната приказна покажува дека сè уште има луѓе во светот кои можат да живеат во една земја со децении, без формално да имаат земја што можат да ја наречат своја.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
