Андреј Николаевич Туполев, еден од најголемите дизајнери на авиони на XX век (или: 20 век), е роден на 10 ноември 1888 година во селото Пустомазово во Тверската област, Русија, а починал на 23 декември 1972 година во Москва. Тој бил основач и долгогодишен раководител на дизајнерското биро „Туполев“ (OKB-156), кое произведувало некои од најпознатите советски авиони – од првите метални бомбардери до суперсоничниот Ту-144.
Неговите авиони летале во војни, соборувале рекорди и превезувале милиони патници. И покрај неговото затворање за време на Сталиновите чистки, Туполев останал клучна фигура во градењето на советската авијациска индустрија.
Почетоци и образование
Уште како млад човек, тој покажал страст за технички иновации. На Московскиот виш технички универзитет (сега МГТУ „Бауман“), студирал кај познатиот Николај Жуковски, основач на руската аеродинамика. Дури и пред Првата светска војна, тој учествувал во првите руски аеродинамички експерименти, а во десеттите години од XX век работел на проекти за едрилици и рани авиони. Нема сигурни докази дека тој лично го изградил „првиот руски аеротунел“, но се знае дека работел на неговиот развој во тимот на Жуковски.
Дипломирал во 1918 година и истата година се приклучил на новоформираниот Централен аерохидродинамички институт (CAGI или ЦАГИ), каде што наскоро го основал својот оддел за дизајн, кој подоцна ќе стане Биро „Туполев“.
Подемот на советската авијација
Туполев рано вовел метални конструкции, што во тоа време било револуција. Неговиот ТБ-1 (исто така познат како АНТ-4), првиот советски бомбардер со целосно метален труп, полетал во 1925 година. По него следел ТБ-3, огромен бомбардер со четири мотори од триесеттите години, познат по експерименталниот систем „Звено“ во кој носел помали ловци – иако честопати бил прикажуван едноставно како „авион што носи тенкови“, таа верзија не е историски потврдена.
Еден од неговите познати проекти бил АНТ-25, авион на долги релации што го направил легендарниот лет од Москва до Северна Америка преку Северниот Пол во 1937 година – подвиг што ја направила советската авијациска индустрија позната. Неговиот бомбардер Ту-2, развиен за време на војната во таканаречената „шарашка“ (канцеларија за дизајн во затвор), бил еден од најдобрите советски бомбардери од Втората светска војна, иако оценката „најдобар“ понекогаш е оспорена во литературата.
Затвор и враќање
Во 1937 година, Туполев бил уапсен за време на чистките на Сталин под обвинение за шпионажа и саботажа. Тој бил осуден на десет години затвор, но веќе во 1941 година бил префрлен во специјално затворско биро, каде што под негово водство бил создаден Ту-2. Ослободен е во 1941 година (не во 1943 година, како што понекогаш погрешно се наведува) и целосно рехабилитиран во 1955 година.
Млазен авион и суперсонична доба
По војната, Туполев го предводел развојот на серија револуционерни авиони: Ту-95 „Мечка“, стратешки бомбардер и најбрзиот турбопропелерски авион во светот; Ту-104, првиот советски млазен авион што влегол во редовен сообраќај во 1956 година; и Ту-144, првиот суперсоничен патнички авион што полетал во 1968 година – неколку месеци пред британско-францускиот „Конкорд“. Неговите патнички модели како што се Ту-134 и Ту-154 биле рбетот на флотата на Аерофлот со децении.
Наследство и признанија
Се проценува дека за време на неговата кариера, бирото на Туполев произвело повеќе од 18.000 авиони. Неговиот син Алексеј Туполев ја продолжил семејната традиција и бил главен дизајнер на Ту-144 и други модели. Андреј Туполев три пати бил награден со титулата Херој на социјалистичкиот труд, а ги добил и Лениновите и Сталиновите награди. Починал на 84-годишна возраст и бил погребан на московските гробишта Новодевичи.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
