Европскиот пазар на труд се соочува со необична ситуација. Додека работодавачите сè потешко наоѓаат возачи, мајстори, продавачи, готвачи и работници во производството, дел од недостигот го надополнуваат луѓе што одамна го завршиле својот работен век. Пензионерите повторно се враќаат на работа – некои поради недоволните пензии, други затоа што нивните вештини нема кој да ги замени.
Порано пензионирањето означуваше крај на професионалната кариера. Денес тоа сè почесто не е така. Пензиониран возач повторно седнува зад воланот, мајстор продолжува да работи приватно, поранешен полицаец се вработува во обезбедување, а искусен лекар ја продолжува својата практика.
Причините се различни. На некои пензионери им е потребен дополнителен приход за да ги покријат животните трошоци, додека други сакаат да останат активни. Но, сè поважен фактор е и недостигот на работници во одредени сектори.
Се бараат работници, но не за секоја работа
Податоците од пазарот на трудот во Србија покажуваат каде е најизразен проблемот. Според анализата на „Послови Инфостуд“ за првата половина од 2025 година, најголем дел од огласите за вработување биле во трговијата, производството, услужните дејности, занаетчиството, ИТ-секторот и угостителството.
Меѓу најбараните професии биле продавачите, работниците во производството, возачите, магационерите, комерцијалистите, готвачите, келнерите, административните работници и телефонските оператори.
Особено изразен е недостигот од квалификувани занаетчии. На пазарот недостигаат ѕидари, автолимари, механичари, водоинсталатери, бравари, столари и пекари.
Во некои професии недостигот довел и до значително повисоки понудени плати. Во огласите во Србија во текот на 2025 година, просечната понудена заработка за ѕидарите достигнувала околу 226.500 динари (околу 2.000 евра), а за механичарите околу 220.800 динари.
Затоа, објаснувањето дека младите едноставно не сакаат да работат не е целосно прецизно. Дел од нив не сакаат да ги прифатат условите, работното време и физичкиот напор што ги носат одредени професии.
Зошто младите ги избегнуваат овие професии?
Причината не е само висината на платата. Многу дефицитарни работни места подразбираат физички напор, работа за време на викендите, ноќни смени и зголемени безбедносни ризици.
Во угостителството се работи кога другите одмораат, додека во градежништвото и производството секојдневните задачи можат да бидат физички исцрпувачки.
Дополнителен проблем е што со години дел од младите биле насочувани кон факултетско образование и канцелариски професии, додека интересот за стручните училишта и занаетите опаѓал. Последиците сега се чувствуваат на пазарот на трудот.
Влијание има и демографијата. Светската банка предупредува дека Западен Балкан истовремено се соочува со невработеност и недостиг од работници во одредени сектори. Според проекциите наведени во анализата, работоспособното население во регионот би можело да се намали за речиси 20 проценти до 2050 година.
Работодавачите повторно ги бараат пензионерите
За работодавачите, искусните пензионери често се практично решение. Тие веќе го познаваат работниот процес, не им е потребна долга обука и располагаат со знаење што се стекнува со години.
Тоа особено важи за мајсторите, возачите, лекарите, техничарите и другите професии во кои искуството е од големо значење.
Некои пензионери повторно се вработуваат во обезбедување, одржување згради, трговија или транспорт. Други се враќаат кај поранешните работодавачи бидејќи нема доволно млади работници што би ги презеле нивните обврски.
Иако пензионерите можеби не можат да го издржат истиот физички напор како помладите работници, нивното искуство им овозможува побрзо и поефикасно да завршат одредени задачи.
За работодавачите тоа е особено корисно кога им е потребен сигурен работник за неколку смени неделно или за конкретна работа, наместо за полно работно време.
Некои работат од потреба, други за да останат активни
Не се враќаат сите пензионери на работа затоа што работодавачите ги бараат. За многумина, дополнителната заработка е неопходна за покривање на сметките, храната, лековите или за финансиска помош на децата и внуците.
Така се издвојуваат две групи пензионери што повторно работат. Едните се враќаат затоа што нивните вештини се барани на пазарот, додека другите го прават тоа затоа што пензијата не им е доволна за живот. Често, овие две причини се испреплетуваат.
Дали пензионерите во Србија смеат повторно да се вработат?
Да. Корисниците на старосна или предвремена старосна пензија во Србија можат повторно да се вработат или да вршат самостојна дејност и истовремено да ја примаат пензијата, под услови утврдени со закон.
Според правилата на српскиот Фонд за пензиско и инвалидско осигурување, доколку пензионерот по пензионирањето повторно работи најмалку 12 месеци и за него се уплаќаат придонеси, по завршувањето на осигурувањето може да побара повторно пресметување на пензијата.
Кај предвремената старосна пензија, претходно утврденото намалување останува, а доколку новата пресметка е понеповолна, се исплаќа поповолниот износ.
Поинакви правила важат за инвалидските и семејните пензии, поради што можностите за дополнително вработување зависат од видот на пензијата.
Работата на црно е тешко да се измери
Покрај формалното вработување, постои и дел од пазарот на трудот што функционира надвор од официјалните текови.
Пензиониран мајстор поправа инсталации за кеш, работник помага неколку дена на градилиште, а друго лице одржува зграда или обезбедува објект без формален договор.
Таквиот ангажман често се избира затоа што е повремен и на двете страни им изгледа поедноставен. Но, за работникот носи ризици, бидејќи може да остане без социјална заштита и други права што произлегуваат од формалниот работен однос.
Според податоците на Републичкиот завод за статистика на Србија, во 2025 година имало 328.500 неформално вработени лица, што е за околу 20.200 помалку отколку една година претходно.
Овие бројки не значат дека сите неформално вработени се пензионери, но покажуваат дека работата без официјален работен однос и понатаму е присутна на пазарот.
Кој ќе работи кога и пензионерите ќе престанат да работат?
Враќањето на пензионерите може привремено да им помогне на компаниите да го надминат недостигот од работници, но не може да го реши долгорочниот проблем.
Ако нема доволно млади луѓе што ќе се обучат за водоинсталатери, електричари, возачи, механичари, готвачи и квалификувани работници во производството, недостигот ќе станува сè поизразен.
Денес компанијата може да го повика мајсторот што веќе се пензионирал. Но, останува прашањето што ќе се случи кога тој повеќе нема да може да работи, а нема кој да го замени.
Токму затоа, враќањето на пензионерите на пазарот на трудот не е само социјална појава, туку и предупредување за иднината на работната сила во регионот.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
