Во 2025 година, Црна Гора беше на 66 проценти од просекот на Европската Унија во однос на цените на стоките и услугите за широка потрошувачка. На прв поглед, ова звучи како релативно добра вест: животот е сè уште, статистички гледано, за една третина поевтин отколку во ЕУ.
Сепак, таа една бројка не ја открива целата слика. Кога ќе погледнете што всушност купуваат граѓаните - храна, обувки, телефони, интернет, автомобили, домашни апарати, мебел, транспортни услуги, како и ресторански и хотелски услуги - ќе видите многу посложена слика.
Генерално, цените во Црна Гора се далеку од европските цени, но во некои категории тие се веќе многу блиску до нивото во ЕУ, додека во некои се дури и над европскиот просек.
Затоа, клучното прашање не е само колку се пониски цените во Црна Гора во споредба со оние во Европа. Вистинското прашање е: колку се далеку црногорските плати од европските приходи?
Цените се на 66 проценти од просекот на ЕУ, но тие заработуваат многу повеќе
Според податоците на Монстат и Евростат, нивото на цените на стоките и услугите за широка потрошувачка во Црна Гора во 2025 година било 66 проценти од просекот на ЕУ-27. Во регионална споредба, Црна Гора е поевтина од Хрватска, Албанија и Србија, но поскапа од Босна и Херцеговина и С. Македонија.
Хрватска, како членка на ЕУ и најразвиена туристичка економија во регионот, достигна 78 проценти од просекот на ЕУ. Албанија е на 73 проценти, Србија на 68 проценти, Црна Гора на 66 проценти, Босна и Херцеговина на 59 проценти и Северна Македонија на 55 проценти.
Интересно е и тоа што, во однос на вкупното ниво на цени, Црна Гора е над две членки на ЕУ - Романија, која е на 65 проценти, и Бугарија, која е на 63 проценти од просекот на Унијата.
Ова значи дека членството во ЕУ не е единствената линија на поделба помеѓу „скапите“ и „евтините“ економии. Пазарната структура, конкуренцијата, зависноста од увоз, туризмот, маржите и регулираните цени честопати играат подеднакво важна улога.
Каде се најблиску до Европа: Комуникации, технологија, обувки и автомобили
Најважниот наод не е во вкупниот просек од 66 проценти, туку во категориите кои веќе се приближиле до европските цени.
Комуникациите во Црна Гора се на 106 проценти од просекот на ЕУ. Ова значи дека услугите од оваа група се, статистички гледано, поскапи од просекот на Европската Унија. Информатичката и комуникациската опрема, која вклучува технолошки уреди, достигна 105 проценти од просекот на ЕУ.
Со други зборови, во сегментите што ја формираат основата на модерниот живот - телефон, интернет, уреди, дигитална опрема - Црна Гора не е „евтина земја“. Напротив, граѓаните плаќаат повеќе за некои од овие производи и услуги од европскиот просек, иако нивните приходи се далеку под европското ниво.
Блиску до просекот на ЕУ се обувките, со индекс од 99 проценти, облеката со 95 проценти, моторните возила со 94 проценти и апаратите за домаќинство со 94 проценти. Ова се категориите во кои разликата помеѓу Црна Гора и Европската Унија речиси исчезна.
За просечниот потрошувач, ова значи дека купувањето патики, облека, фрижидери, телефони или автомобили во Црна Гора сè помалку личи на „балканска цена“, а сè повеќе на европска. Разликата е во тоа што европскиот потрошувач ги плаќа таквите цени со европска плата.
Храната не е европски просек, но претставува сериозен притисок.
Храната и безалкохолните пијалоци во Црна Гора сочинуваат 87 проценти од просекот на ЕУ. Ова е под европското ниво, но доволно високо за да предизвика значително оптоварување на буџетите на домаќинствата, особено за семејствата со пониски и средни приходи.
Во однос на цените на храната, Црна Гора е поевтина од Хрватска, каде што храната е 106 проценти од просекот на ЕУ, Албанија, каде што е 104 проценти, и Србија, каде што е 97 проценти. Но, е поскапа од Босна и Херцеговина и Северна Македонија.
Ова е важна информација бидејќи храната учествува значително со поголем дел од потрошувачката во домаќинствата со пониски приходи отколку во побогатите семејства. Кога цените на храната се приближуваат до европскиот просек, а платите не го следат тоа ниво, статистичкиот просек престанува да биде утешен.
За граѓаните не е клучно дали вкупниот индекс на цени е 66 проценти од просекот на ЕУ. Клучот е цената на она што се купува секој ден.
Европски цени, но не и европски приходи
Токму тука се појавува клучниот проблем со стандардите.
Просечната нето плата во Црна Гора во 2025 година изнесувала 1.012 евра, додека просечната бруто плата била 1.206 евра. Во април 2026 година, просечната нето плата достигнала 1.029 евра.
На прв поглед, ова е силен раст во споредба со претходните години и е резултат на повеќекратни бранови на зголемување на платите, даночни реформи и раст на минималната плата. Сепак, споредбата со ЕУ покажува дека јазот е сè уште многу голем.
Најновите податоци на Евростат за Европската Унија покажуваат дека просечната годишна плата за вработените со полно работно време во 2024 година изнесувала 39.800 евра. Кога просечната бруто плата во Црна Гора од 2025 година ќе се претвори во нето на годишно ниво, таа изнесува околу 14.472 евра.
Оваа споредба не е методолошки сосема иста, бидејќи Евростат користи индикатор за прилагодена годишна заработка со полно работно време, додека Монстат објавува просечна месечна бруто заработка. Сепак, како ориентационен индикатор, разликата е доволно јасна: цените во Црна Гора се на 66 проценти од просекот на ЕУ, додека бруто платите се значително повисоки од европскиот просек.
Токму затоа е и реченицата „Црна Гора е поевтина од ЕУ“ не значи многу ако не се додаде: „но платите се исто така многу пониски“.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
