Пресудата на Меѓународниот суд на правдата (МСП), кој никогаш претходно не ја прогласил државата за одговорна за геноцид, завршува седумгодишна правна битка и се смета за клучен глобален тест за гонење на најсериозните државни злосторства, објавува „Гардијан“.
„Судот е целосно убеден дека Мјанмар извршил дела што спаѓаат во рамките на Конвенцијата за геноцид, со намера да уништи значителен дел од населението Рохинџи во Мјанмар“, рече претседателот на МСП, Јуџи Ивасава, додека ја читаше пресудата.
Воената кампања во 2016 и 2017 година принуди повеќе од 700.000 Рохинџи, претежно муслимани, да избегаат преку границата во Бангладеш. Бегалците донесоа сведоштва за масовни убиства на возрасни и деца, групни силувања и палење на села.
Преседан за идни тужби
Владите ширум светот ја следеа одлуката во Хаг, каде што се наоѓа судот на ОН, бидејќи таа ќе постави преседан за идни тужби за геноцид, особено за судењето против Израел. Геноцидот е дефиниран со Конвенцијата на ОН за холокаустот од 1948 година и се смета за злосторство што е потешко да се докаже од воените злосторства, бидејќи бара доказ за специфичната „намера“ за уништување на национална, етничка, расна или религиозна група.
Случај покренат од Гамбија
Случајот против Мјанмар го покрена Гамбија, земја со муслиманско мнозинство, во име на преживеаните. Случајот се базираше на докази за геноцидни изјави и „шеми на однесување“ што сугерираа обиди за уништување на групата за време на нападите во државата Ракхин. Ова вклучуваше пукање во луѓе додека бегаа и спречување на нивното враќање.
Во јануари, МСП одржа седници зад затворени врати за да ги слушне преживеаните кои пристигнале од кампови во Бангладеш. Повеќе од еден милион членови на народот Рохинџа сè уште живеат таму во најголемата бегалска населба во светот. Се проценува дека помалку од 600.000 од нив остануваат во Мјанмар со будистичко мнозинство.
Бегалците кои избегаа во Бангладеш му раскажаа на „Гардијан“ во 2017 година за масакрот во селото Тула Толи. Преживеаните го опишаа систематското пукање врз цивили, масовни гробници и давење на деца во реката. Сателитските снимки подоцна потврдија дека селото било изгорено до темел, и дека тоа било едно од неколкуте анализирани места што служеле како доказ за геноцид.
За време на сослушувањето, министерката за правда на Гамбија, Дауда Џалоу, му рече на судот дека не станува збор за „апстрактни прашања од меѓународното право“. „Станува збор за вистински луѓе, вистински приказни и вистинска група човечки суштества. Рохинџа народот од Мјанмар беше цел на уништување“, рече Џалоу.
Правните експерти сметаат дека пресудата е клучен тест за оценување на сексуалното насилство во контекст на геноцид. Конвенцијата наведува дека злосторството може да вклучува дела со намера да се „спречи раѓањето“. Истражителите рекоа дека групните силувања и осакатувањето на женските гениталии биле извршени намерно и систематски за да се спречи репродукцијата.
Одбраната на Мјанмар и меѓународните последици
Мјанмар негираше дека извршил геноцид и рече дека неговите дејствија биле насочени против милитантна група Рохинџа која извршувала герилски напади. Војската одговори со масовни „операции за расчистување“.
Водачот на земјата, Мин Аунг Хлаинг, кој ја водеше армијата за време на нападите во 2016 и 2017 година, има нерешен налог за апсење од Меѓународниот кривичен суд (МКС) по обвинение за злосторства против човештвото. Судот ги гони поединците, за разлика од МСП, кој ги суди државите. Поранешниот генерал ја собори избраната влада на Аунг Сан Су Ќи во државен удар во 2021 година, туркајќи ја земјата во граѓанска војна во која загинаа десетици илјади луѓе. Тој беше поставен за цивилен претседател во април по широко оспорени избори.
Иако МСП нема овластувања за спроведување, неговите одлуки се сметаат за обврзувачки. Тие носат голема дипломатска тежина и можат да обликуваат меѓународна акција, вклучително и санкции.
Израел и неговиот главен сојузник, САД, внимателно го следат случајот во Мјанмар бидејќи пресудата дава индиции за тоа како судиите би можеле да ја проценат ситуацијата во Газа во случај покренат од Јужна Африка. Независни истраги на ОН и експерти за геноцид веќе изнесоа обвинувања дека Израел извршил геноцидни акти во Газа.
Исто така, имаше шпекулации дека пресудата за Мјанмар би можела да ги поттикне САД да воведат санкции врз судиите на МСП, вклучувајќи ја и овогодишната добитничка на Нобеловата награда за мир, Нави Пилај. Вашингтон официјално ја прогласи кризата со Рохинџите за геноцид под администрацијата на Бајден, но администрацијата на Трамп се судри со меѓународните тела за човекови права и воведе санкции врз Меѓународниот кривичен суд (МКС).
Историскиот контекст на пресудите за геноцид
Два други случаи пред МСП, кои се занимаваа со злосторства во балканските војни во 1990-тите, не завршија со пронаоѓање на држави директно одговорни за геноцид. Сепак, Србија беше прогласена за правно одговорна бидејќи не го спречи ниту казни геноцидот извршен од силите на босанските Срби во Сребреница.
Други трибунали на ОН пронајдоа геноцид само во неколку случаи од Холокаустот, вклучувајќи го владеењето на Црвените Кмери во Камбоџа во 1970-тите и масовните убиства во Руанда во 1994 година.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата