Во последните денови, хакерите предизвикаа расипување на храна во продавниците низ цела Европа, а во Франција се обидоа да ги загрозат и залихите од крв. Тоа покажува колку е ранливо општеството поради неговата зависност од технологијата. Парадоксално, низ цела Европа се одржуваат протести против изградбата на инфраструктура што би можела да игра важна улога во одбраната од вакви закани.
Хакери нападнаа супермаркети и залихи од крв
Нападите врз системите за ладење на супермаркетите започнаа кон средината на октомври во Франција, каде што хакерите ја презедоа контролата врз фрижидерите и замрзнувачите во стотици продавници. Нов бран напади следеше на почетокот на ноември и се прошири во други европски земји. Euronews објави дека бројот на погодени земји се зголемил на најмалку 11.
Хакерите ги сменија поставките на фрижидерите и замрзнувачите и предизвикаа расипување на храната. Според „Гардијан“, штетата од првиот бран напади во Франција е измерена во милиони евра. Поради нападот, Европската комисија, ENISA и Европол издадоа заедничко предупредување на 4 ноември, повикувајќи на итни безбедносни проверки.
Уште посериозни последици можеше да има нападот врз системите на добавувачот на опрема за ладење на француската јавна институција за снабдување со крв. На почетокот на ноември, хакерите ги компромитираа системите за следење и управување со ладилните простории во неколку регионални институции. Со манипулирање со температурата, тие би можеле да ги загрозат препаратите за крв, кои мора да се чуваат под строго контролирани услови.
Иако нема докази дека во овие напади е користена вештачка интелигенција, тие покажуваат колку е ранлив и изложен светот на сајбер закани. Во таков свет, развојот на вештачката интелигенција би можел да стане и голема закана и најмоќно оружје против неа.
Најголемиот грабеж на крипта во историјата
Додека европските институции се обидуваа да ги спречат нападите врз системите за ладење, светот беше потресен од еден од најголемите дигитални грабежи досега. Американското ФБИ објави дека севернокорејска хакерска група стои зад кражбата на повеќе од шест милијарди долари од берзата за криптовалути Binance. Според проценките на аналитичката компанија Chainalysis, украдени се крипто-средства во вредност од приближно 6,4 милијарди долари.
Севернокорејските хакери потоа се обидоа да ги преместат украдените средства преку голем број дигитални паричници и различни платформи за да го отежнат нивното следење. Chainalysis објави дека приближно 2,8 милијарди долари биле замрзнати.
Експертите велат дека развојот на вештачката интелигенција им обезбедил на криминалците нови начини за извршување кривични дела преку автоматизација и други методи. Во овој случај, многу е веројатно дека вештачката интелигенција била користена за пробивање во системите на Binance. Компанијата Chainalysis изјави дека напаѓачот користел модели на перење пари „како што никогаш порано не сме виделе“.
Вештачката интелигенција како асистент на хакер
Вештачката интелигенција веќе може да им помогне на хакерите да пронајдат безбедносни пропусти, да пишуваат злонамерни програми и да ги автоматизираат нападите. Британскиот Национален центар за сајбер безбедност предупреди на ова, кој проценува дека вештачката интелигенција речиси сигурно ќе ја зголеми фреквенцијата и интензитетот на сајбер нападите до 2027 година.
Во извештај од септември 2026 година, американската компанија Anthropic, исто така, опиша случаи каде што хакерите го користеле нејзиниот модел Claude за истовремено да напаѓаат повеќе организации, независно да пронајдат безбедносни ранливости и да адаптираат малициозни програми за да избегнат откривање. Работните места за кои претходно беа потребни тимови од експерти сега би можеле делумно да се автоматизираат.
Според извештајот на Google, вештачката интелигенција веќе се користи за собирање информации за потенцијални жртви, креирање убедливи лажни пораки, кражба на акредитиви за најавување и криење на малициозен софтвер.
Вештачката интелигенција е важна во одбраната од напади
Но, во исто време, вештачката интелигенција станува сè поважна алатка во одбраната од вакви напади. Ова го покажува и натпреварот на Агенцијата на САД за напредни одбранбени истражувања. Седум тимови развија системи со вештачка интелигенција кои независно анализираа повеќе од 54 милиони линии програмски код. За време на финалниот натпревар, тие открија 54 од 63 намерно воведени безбедносни ранливости и успешно отстранија 43 од нив. Тие, исто така, пронајдоа 18 реални, претходно непознати ранливости. На системите им требаа само 45 минути во просек за да создадат безбедносна закрпа.
Како вештачката интелигенција ја менува областа на компјутерската безбедност покажа еден случај од октомври, кога со нејзина помош беа откриени две критични ранливости во PHP, програмски јазик што се користи на приближно 70 проценти од интернет страниците.
Првиот британски разузнавачки службеник: Вештачката интелигенција ги овластува двете страни
Директорот на британската разузнавачка служба MI5, Кен Мекалум, исто така предупреди на сè поинтензивната конкуренција помеѓу хакерите и експертите за компјутерска безбедност. Тој изјави дека вештачката интелигенција веќе значително ја забрзува таа конкуренција бидејќи им обезбедува нови можности на двете страни, а ја издвои можноста за користење на вештачката интелигенција за развој на биолошко оружје како особено сериозна закана во иднина.
Според извештајот на Европската агенција за сајбер безбедност (ENISA), геополитичките тензии сè повеќе влијаат на безбедноста на дигиталната инфраструктура, а сајбер шпионажата, нападите со уцена и активностите на хакерските групи поврзани со државите се издвојуваат меѓу главните закани. Агенцијата особено предупредува на можноста за сè почеста употреба на вештачка интелигенција во нападите.
Сè укажува на фактот дека веќе се води еден вид војна со вештачка интелигенција, далеку од очите на јавноста, но со последици што можат многу добро да се почувствуваат. Хакерите користат вештачка интелигенција за сè понапредни напади, додека безбедносните експерти ја користат истата технологија за да се обидат да ги спречат. Страната што се развива побрзо и користи понапредни системи за вештачка интелигенција би можела да има предност.
Забрзаниот развој на вештачката интелигенција и прашањето за AGI
И вештачката интелигенција продолжува брзо да напредува. Според истражувањето на независната организација METR, можностите на моделот на вештачка интелигенција Anthropica за одредени задачи напредуваат речиси двојно побрзо од порано. Истражувачите проценуваат дека голем дел од ова забрзување се должи на вештачката интелигенција, која сè повеќе помага во развојот на нови, понапредни модели.
Ова повторно го поставува прашањето за развој на вештачка општа интелигенција (AGI), систем што би можел да извршува широк спектар на интелектуални задачи на ниво или подобро од луѓето. Во дискусиите за нејзиниот развој, 2027 година се споменува сè почесто. Извршниот директор на Google DeepMind и добитник на Нобелова награда, Демис Хасабис, проценува дека доаѓањето на вештачката интелигенција (ВГИ) би можело да има десет пати поголемо влијание од индустриската револуција, при што промените ќе се случуваат десет пати побрзо.
Протести против центри за податоци низ цела Европа
Токму во време кога вештачката интелигенција добива сè поважна улога во економијата и безбедноста, противењето на изградбата на центри за податоци, инфраструктурата неопходна за развој и работа на напредни системи за вештачка интелигенција, расте низ цела Европа.
Во Амстердам, повеќе од сто активисти влегоа на градилиштето на центарот за податоци наменет за Мајкрософт, додека протести се одржаа и во Франција, Полска, Данска и други земји. Протести се одржаа и во Загреб, каде што Зелената акција предупреди на можните последици од планираната изградба на голем центар за податоци за вештачка интелигенција во Топуско.
Загриженоста за потрошувачката на енергија е поткрепена со податоци од Меѓународната агенција за енергија. Според нејзините проценки, центрите за податоци потрошиле околу 415 терават часови електрична енергија во 2024 година, или 1,5 проценти од вкупната светска потрошувачка. До 2030 година, нивната потрошувачка би можела да се зголеми на приближно 945 терават часови, количина на енергија еквивалентна на вкупната годишна потрошувачка на Германија и Франција заедно.
Инфраструктурата е неопходна и за безбедноста, тврди Европската комисија.
Но, развојот на таква инфраструктура сè повеќе се смета за неопходен не само за економската конкурентност, туку и за безбедноста на државите. Во својот Акционен план за вештачка интелигенција, Европската комисија експлицитно наведува дека вештачката интелигенција е клучна за европската безбедност и заштитата на демократијата. Во документот од 2026 година, таа предвидува користење на идните гигафабрики за вештачка интелигенција за развој на европски системи за сајбер одбрана.
Парадоксот на таквата ситуација го предупреди аналитичарката за вештачка интелигенција Нина Шик, која ги поврза протестите со најновите сајбер напади низ Европа.
„Сакаме да ги забраниме и уништиме центрите за податоци, токму клучната инфраструктура што ни е потребна за да се одбраниме од противници вооружени со суперинтелигенција“, напиша Шик, заклучувајќи дека нè очекува турбулентен период.
На тој начин, Европа се соочува со двоен предизвик. Мора да развива технологија за да биде во чекор со сè понапредните закани и да ја намали зависноста од другите светски сили. Но, во исто време, тој мора да се грижи за луѓето на кои им е сè потешко да ја прифатат брзината на промените и не сакаат технолошкиот напредок да им ја оштети околината и, накратко, светот на кој се навикнати.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
