Додека француските министерства во последните недели ги финализираат плановите за напуштање на американската дигитална инфраструктура до почетокот на есента, станува јасно дека ова е првиот чекор во поширокото европско преиспитување на односите со Microsoft, Amazon и Google.
Во април, француската меѓуминистерска агенција за дигитални прашања (DINUM) издаде директива со која се бара од секое министерство и неговите поврзани тела да поднесат план до есента 2026 година за постепено укинување на зависноста од неевропски дигитални решенија во осум категории: работни станици и оперативни системи, алатки за соработка, антивирусен софтвер, вештачка интелигенција, бази на податоци, виртуелизација, облак-инфраструктура и мрежна опрема.
DINUM – агенцијата што ја координира дигиталната политика во целата државна администрација, од сајбер-безбедност до јавни набавки на софтвер – самата послужи како пилот-проект, при што нејзините вработени беа првите што се префрлија од Windows на Linux.
Сè започна кога Microsoft, постапувајќи во согласност со извршната наредба издадена од претседателот Трамп во февруари 2025 година, го блокираше пристапот до е-пошта за обвинителот на Меѓународниот кривичен суд, Карим Кан, кој потоа се префрли на швајцарскиот сервис Proton Mail.
Тој инцидент претвори една апстрактна правна загриженост за европските влади – конкретно американскиот закон CLOUD Act, кој му овозможува на Вашингтон пристап до податоци што ги поседуваат американски компании без оглед на нивната физичка локација – во опиплива закана. Франција одговори со најава за планови за префрлање на 2,5 милиони работни станици од Windows на Linux, како и истовремено префрлање од Teams, Zoom и Webex на домашната платформа Visio до 2027 година.
„Веќе не можеме да прифатиме нашите податоци, нашата инфраструктура и нашите стратешки одлуки да зависат од решенија чии правила, цени и ризици не ги контролираме“, изјави Дејвид Амиел, министерот одговорен за јавна администрација, сумирајќи ја мотивацијата без дипломатско ублажување.
Европа троши милијарди на американски сервери
Од април наваму, сликата значително се прошири.
Во текот на пролетта, Европската комисија го претстави таканаречениот „Пакет за технолошки суверенитет“, кој ги обединува предложените законски акти за облак-компјутеринг и вештачка интелигенција, втората генерација на Законот за чипови (Chips Act) и стратегијата за софтвер со отворен код. Комесарката Хена Виркунен – одговорна за технолошки суверенитет, безбедност и демократија – го опиша контекстот на овој пакет мерки, истакнувајќи дека „технолошката моќ стана геополитичко прашање“ и дека развојот на европските технологии повеќе не е само прашање на конкурентност, туку и на безбедност и демократија.
Во април, Комисијата исто така додели шестгодишен рамковен договор во вредност до 180 милиони евра на европски даватели на услуги во облак, оценувајќи ги според нов систем на таканаречени „SEAL нивоа“ – кои се движат од SEAL-0 (што подразбира отсуство на вистински суверенитет) до SEAL-4 (што бара целосно европски синџир на снабдување, од чипови до софтвер). Според податоците на Cigref, француското здружение на ИТ-менаџери, дури 83 отсто од европските трошоци за услуги во облак и софтвер (приближно 264 милијарди евра) сè уште одат кај американски компании, додека Gartner проценува дека глобалните трошоци за суверени решенија во облак ќе пораснат за 35,6 отсто, достигнувајќи 80 милијарди долари до 2026 година.
Заштеди од преминот кон европски решенија
Конкретни бројки произлегуваат и од реалните миграции, вклучувајќи ги и постарите, добро документирани примери што Париз сега ги наведува како преседан.
По преминот од Microsoft Office на LibreOffice во 2012 година, градот Тулуз заштеди околу 1 милион евра во текот на првите три години; миграцијата чинеше 800.000 евра, наспроти 1,8 милиони евра што претходно ги плаќаше за лиценци на секои три години.
Италијанското Министерство за одбрана предвидува заштеда од 29 милиони евра за своите 150.000 компјутери.
Германската покраина Шлезвиг-Холштајн – која Париз редовно ја наведува како доказ за изводливоста на овие потези – се очекува да заштеди над 15 милиони евра на лиценци во 2026 година, наспроти еднократната инвестиција од 9 милиони евра; Дирк Шредтер, министерот за дигитална трансформација, ја спореди зависноста од Microsoft со зависноста на Европа од рускиот гас.
„Дигиталниот суверенитет е исто толку важен колку и енергетскиот суверенитет“, изјави Шредтер. Од друга страна, француската Жандармерија служи како пример за успешно спроведување на оваа практика: нејзините 103.164 работни станици користат GendBuntu – сопственичка дистрибуција на Linux воведена од службата уште во 2008 година – што резултира со годишни заштеди од околу два милиони евра за лиценци и намалување на вкупните трошоци за поседување за приближно 40 проценти.
Во февруари 2026 година, DINUM ја истакна Жандармеријата како модел на управување за остатокот од јавната администрација; сепак, критичарите предупредуваат дека овој процес – за чие постепено спроведување на Жандармеријата ѝ беа потребни речиси две децении – тешко може да се примени во другите министерства за само неколку месеци.
Одговорот на Microsoft
Microsoft повеќе не молчи за ова прашање, како што тоа го правеше во април.
Компанијата во Брисел објави дека правно ќе ја оспори секоја наредба за прекин на „клауд“ услугите (услуги во облак) за европските владини клиенти и дека ќе формира европски управен одбор – составен исклучиво од европски граѓани – кој ќе го надгледува работењето на центрите за податоци во согласност со европското законодавство.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ништо од ова не ја менува правната суштина на проблемот: законот CLOUD Act останува во сила, а Microsoft останува компанија со седиште во САД, а едноставно не постои апсолутна гаранција дека европските податоци никогаш нема да бидат предадени на американските власти.
Не сите се согласуваат дали потегот на Франција е воопшто разумен.
Даниел Кастро, аналитичар во Центарот за иновации во податоци (Center for Data Innovation) со седиште во Вашингтон, оцени дека директивата на DINUM ѝ дава предност на суверенитетот пред секојдневната продуктивност, без притоа да биде објавена каква било анализа на трошоците и придобивките – избор за кој тој смета дека бил намерен, а не случаен.
Она што останува непроменето е насоката. Данска – каде што Копенхаген и Орхус постепено го напуштаат екосистемот на Microsoft – заедно со Италија, Австрија и сега повеќе од 800.000 државни работни станици низ Европа, го следат истиот пат по кој Франција тргна во април.
Разликата е во тоа што она што пред пет месеци беше само најава, сега се претвора во рокови, бројки и – сè почесто – во признанија дека не постои лесен начин за излез од американската технолошка инфраструктура.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
