Откако во нападот на меѓународниот аеродром во саудиската престолнина Ријад загинаа најмалку 12 лица, а повеќе од 300 беа повредени, една од најмоќните вооружени групи на Блискиот Исток - јеменските Хути - повторно се појави во центарот на вниманието.
Бунтовниците поддржани од Иран ја презедоа одговорноста за нападот во саботата, трет на истиот аеродром за само една недела. Меѓу загинатите беше и американски државјанин, а американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека ја разгледува можноста за вклучување на САД во воени операции против Хутите.
Нападот дополнително го интензивираше конфликтот што трае повеќе од една деценија и повторно го отвори прашањето дали војната во Јемен може да се претвори во уште поширок регионален конфликт.
Кои се Хутите?
Хутите се вооружено политичко и религиозно движење кое се појави во текот на 1990-тите во северен Јемен. Тие припаѓаат на гранката Зајди на шиитскиот ислам, а нивното официјално име е Ансар Алах, односно Божји помагачи.
Движењето го доби името по семејството Хути, од кое потекнуваат неговите основачи. Денес е предводено од Абдул Малик ал-Хути.
Хутиите постепено се развија од локално религиозно движење во моќна воена организација. Тие се спротивставуваат на американското и израелското влијание на Блискиот Исток, а Иран им обезбедува политичка и воена поддршка.
Тие се дел од таканаречената оска на отпорот, неформален сојуз на групи поддржани од Иран, во кој се вклучени и либанскиот Хезболах и палестинскиот Хамас.
Тие ги контролираат областите каде што живеат мнозинството Јеменци.
Во 2014 година, Хутиите го освоија главниот град на Јемен, Сана, а следната година нивното напредување доведе до меѓународна воена интервенција.
И покрај годините бомбардирање и конфликт, тие успеаја да ја одржат контролата врз поголемиот дел од северен и западен Јемен.
Според проценките, тие контролираат приближно една четвртина до една третина од територијата на земјата, но во тие области живее мнозинството од јеменското население, некои проценки помеѓу 70 и 80 проценти.
Меѓународно признатата јеменска влада ги контролира другите делови од земјата, со поддршка на Саудиска Арабија и сојузниците. Јемен е политички и територијално поделен поради долгогодишната војна.
Зошто се во војна со Саудиска Арабија?
Главната причина е долгогодишното соперништво меѓу Саудиска Арабија и Иран, две големи регионални сили кои се борат за политичко и воено влијание на Блискиот Исток.
Саудиска Арабија, чија доминантна религиозна традиција е сунитскиот ислам, се плашеше дека Хутите би можеле целосно да го преземат соседниот Јемен и да го претворат во држава под силно иранско влијание.
Затоа, во 2015 година, таа собра коалиција од арапски држави кои, со американска поддршка, интервенираа воено за да ѝ помогнат на меѓународно признатата јеменска влада.
Саудиските сили со години ги бомбардираат позициите на Хутите, додека бунтовниците возвраќаат со ракетни и беспилотни летала врз саудиските градови, аеродроми и нафтени постројки.
И покрај големата воена супериорност, Саудиска Арабија не успеа да ги победи Хутите или да ги отстрани од повеќето области што ги окупираа.
Војната предизвика една од најтешките хуманитарни кризи во светот. Милиони Јеменци останаа без безбеден пристап до храна, здравствена заштита и основни животни потреби.
Зошто конфликтот повторно ескалираше?
Во април 2022 година, со посредство на Обединетите нации, беше договорено прекин на огнот, што значително го намали интензитетот на конфликтот. Иако формалното примирје не беше трајно продолжено, периодот на релативен мир продолжи и по неговото истекување.
Ситуацијата повторно почна да се влошува по нападот на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година и почетокот на војната во Газа.
Потоа Хутите почнаа да испукуваат ракети и беспилотни летала кон Израел и да напаѓаат бродови во Црвеното Море, тврдејќи дека ги поддржуваат Палестинците.
Нова голема пресвртница се случи во јули оваа година.
На 20 јули, Хутите прогласија поморска блокада на Саудиска Арабија, велејќи дека нема да дозволат саудиските бродови да поминат низ стратешки важниот теснец Баб ал-Мандаб.
Тие тврдеа дека тоа е одговор на долгогодишната саудиска блокада на Јемен и нападите врз аеродромот во Сана. Саудиска Арабија ги отфрли нивните обвинувања и најави решителен одговор.
Нови напади и голема саудиска офанзива
Во текот на септември, Хутите зазедоа дополнителни области по должината на брегот на Црвеното Море во ненадејна офанзива, што предизвика нова саудиска воена операција.
На почетокот на октомври, коалицијата предводена од Саудиска Арабија започна обемни воздушни напади врз позициите на Хутите, вклучувајќи цели во главниот град Сана и по должината на брегот.
Копнената офанзива, исто така, вклучуваше сили лојални на меѓународно признатата јеменска влада, со поддршка на регионалните сојузници.
Хутите одговорија со напади врз саудиската инфраструктура, вклучувајќи аеродроми, пристаништа и нафтени постројки.
Зошто ова е опасно за целиот свет?
Конфликтот не е ограничен само на Јемен и Саудиска Арабија.
Хутите контролираат области во близина на теснецот Баб ал-Мандаб, еден од најважните морски премини во светот, кој го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив и Индискиот Океан.
Трговски бродови и танкери што ја поврзуваат Азија со Европа минуваат низ Суецкиот канал.
Нападите врз бродови или затворањето на преминот би можеле да ја нарушат меѓународната трговија, да ги зголемат трошоците за транспорт и дополнително да ги зголемат цените на нафтата.
Ситуацијата е дополнително комплицирана од фактот дека Иран ги поддржува Хутите, додека Саудиска Арабија е еден од најважните американски сојузници на Блискиот Исток.
По нападот во саботата врз Ријад, во кој беше убиен и еден американски државјанин, Вашингтон разгледува можен воен одговор.
Затоа, постои опасност долгогодишната војна во Јемен да се претвори во уште еден голем конфликт во кој директно би биле вклучени регионалните и светските сили.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
