Албанскиот премиер Еди Рама денеска во ОН предупреди дека најголемата непосредна опасност од вештачката интелигенција (ВИ) не е тоа што таа би можела да се сврти против луѓето, туку тоа што би можела совршено да им се покорува на „погрешните луѓе“.
Обраќајќи се пред Генералното собрание на ОН во Њујорк, Рама изјави дека иако Албанија не е креатор на „најсовремени модели“ (frontier models) на вештачка интелигенција, таа веќе искуси денови од потемните можности на оваа технологија, пренесе Дојче веле. Тој како пример ја наведе таканаречената „Револуција на фламингата“ – измислена приказна за израелска инвазија на албанскиот брег, која, според него, била генерирана и персонализирана со помош на ВИ и ширена преку канали на кои граѓаните им веруваат. „Различни измислици допреа до различни емотивни светови, а сите служеа за истата стратешка лага“, рече Рама, додавајќи дека последиците биле реални: граѓаните почнале да протестираат против „фантомски непријател“, додека во албанскиот јавен дискурс за првпат се појавиле антисемитски наративи.
Тој истакна дека за време на кампањата за дезинформирање, „стравот прераснал во гнев, гневот во мобилизација, а измислицата станала политичка реалност“.
Рама нагласи дека Албанија станала првата влада што именувала министер за вештачка интелигенција, истакнувајќи дека во одговорна држава, технологијата може да се користи за да се премости јазот меѓу граѓаните и јавните услуги.
Сепак, тој предупреди и дека ВИ, доколку функционира „без одговорност“, би можела да се искористи за да се елиминира растојанието меѓу лагите и човечкиот ум. Според него, во случајот со „Револуцијата на фламингата“, целта не била смислена од алгоритам, туку од човечки актер, додека алгоритмот само нашол начин да влијае врз емоциите на луѓето.
Рама овој случај го нарече „систематска измама како услуга“ и предупреди дека таквата злоупотреба би можела да се примени и во сценарија како што се изборите.
Еди Рама стана еден од најгласните застапници за употреба на вештачка интелигенција во јавниот сектор на Балканот, промовирајќи ја идејата дека технологијата може значително да ја намали корупцијата и да ја поедностави бирократијата. Албанија привлече регионално и глобално внимание со најавувањето проекти во кои системите со ВИ би ги замениле традиционалните јавни набавки и административните процедури. Според него, дигитализацијата и автоматизацијата на процесите го елиминираат човечкиот фактор и субјективноста, со што директно се сузбиваат непотизмот и митото во државните институции.
Сепак, овој амбициозен пристап покрена и бројни прашања во врска со подготвеноста на општеството и правниот систем за таков технолошки скок. Критичарите предупредуваат дека прекумерното потпирање на вештачката интелигенција во управувањето носи сериозни ризици од таканаречената „алгоритамска пристрасност“ и недостаток на транспарентност. Доколку одлуките се носат во рамките на „црните кутии“ на сложените модели, граѓаните и опозицијата би можеле да ја изгубат можноста за увид во тоа како се носат клучните одлуки и како се трошат буџетските средства, што потенцијално би создало нови форми на неконтролирана моќ.
Во поширок контекст, реториката на Рама ја одразува клучната дилема на модерното време. Вештачката интелигенција е исклучително моќна алатка со двојна природа. Иако од една страна нуди досега невидени възможности за модернизација, ефикасност и заштита од системски ранливости, од друга страна, таа ги отвора вратите за нови форми на хибридни закани, автоматизирани дезинформации и дигитален авторитаризам. Следствено, Албанија денес служи како интересен полигон за тестирање и како пример за тоа како малите нации се соочуваат со предизвиците и можностите што ги носи ерата на вештачката интелигенција.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
