Кога ќе помислите на „замка со заводничка“ (т.н. honey trap), можеби замислувате сцена како од филм за Џејмс Бонд: убава, мистериозна жена која ја користи својата привлечност за да му се приближи на некоја цел што ништо не сомнева, преправајќи се дека чувствува наклонетост, додека всушност извлекува вредни информации.
Сепак, оваа тактика не е само филмски клише-мотив од шпионските трилери. Таа има долга историја, а шпионите ширум светот ја користат и денес. Последиците за компаниите и поединците кои ќе паднат во вакви замки можат да бидат драматични, пренесува Си-ен-ен (CNN).
Извршниот директор на „Енвидиа“, Џенсен Хуанг, можеби токму сега го научил ова на потешкиот начин. Во четвртокот, тој поднесе оставка по една недела полна со превирања во неговата компанија – најголемиот светски производител на чипови за вештачка интелигенција. Кризата првично беше предизвикана од извештаите дека тој имал љубовна врска со жена за која американските власти веруваат дека пренесувала информации на кинеската влада.
Многу детали остануваат нејасни, вклучително и како и кога Алис Хуанг – која не е во роднинска врска со Џенсен Хуанг – била регрутирана од кинеските разузнавачки служби, како и какви информации, доколку ги имало, биле откриени. Пекинг ги отфрли обвинувањата дека таа шпионирала за Кина, нарекувајќи ги „неосновани шпекулации“.
Сепак, оваа афера носи сериозни импликации кои се протегаат многу подалеку од „Енвидиа“ и Џенсен Хуанг – особено во однос на релациите меѓу САД и Кина, кои се главни ривали во трката за доминација во областа на вештачката интелигенција. „Навистина е фрапантен недостатокот на расудување што го покажа извршниот директор на една од најважните светски компании, кој стапил во врска со личност за која се тврди дека е агент на Комунистичката партија“, изјави Ајзак Стоун Фиш, основач на фирмата за деловно разузнавање „Strategy Risks“.
„Можеби тој никогаш не ѝ открил никакви чувствителни информации. Но, самото постоење на таква врска претставува проблем.“
Во минатото, многу истакнати личности станале жртви на разузнавачки операции што вклучуваат „замки со заводнички“. Ваквите замки се „еден од најстарите трикови“ во шпионскиот арсенал и остануваат „неверојатно чести“, особено меѓу кинеските и руските оперативци, истакна Стоун Фиш.
Како се поставува „замка со заводник“?
Разузнавачките служби ширум светот земаат на нишан поединци кои би можеле да имаат пристап до чувствителни информации, објаснува Џон Сајфер, поранешен службеник на ЦИА кој служел во Азија и Европа, а сега е виш соработник во Центарот „Мајкл В. Хејден“ за разузнавање, политика и меѓународна безбедност.
Сепак, авторитарните влади често имаат поголема моќ да ги принудат своите оперативци да извршуваат сложени мисии кои вклучуваат секс и романтични врски.
„Кинезите, Русите и другите можат да користат многу повеќе манипулација и притисок при регрутирањето шпиони“, вели Сајфер. „Тие можат да речат: „Слушај, нема да те пуштиме да си одиш дома, или нема да можеш да го видиш своето семејство, освен ако не работиш за нас“.“
Постојат многу начини да се постави „замка со заводник“.
Еден метод вклучува вовлекување на целта во компромитирачка ситуација, а потоа уценување или заканување. На пример, ако некој поединец посети бордел или има сексуален однос со сексуална работничка, разузнавачката служба може да интервенира и да каже: „Па, можеме да те уапсиме – или можеш да ни помогнеш“, објаснува Питер Матис, претседател на фондацијата „Џејмстаун“, тинк-тенк организација за одбранбена политика со седиште во Вашингтон.
Друг пристап – кој најчесто се прикажува во филмовите и медиумите, иако е поретко застапен во реалниот живот – вклучува обучен странски агент кој му приоѓа на лицето од интерес со јасна намера, уште од самиот почеток, да го заведе и искористи, вели Сајфер.
Еден таков случај се случил кога агентка на Мосад, претставувајќи се како американска туристка по име „Синди“, го завела, а потоа и го киднапирала поранешниот нуклеарен техничар Мордехај Вануну. Вануну ѝ открил на британскиот печат тајни за израелската нуклеарна програма – чие постоење Израел сè уште официјално не го признава.
Сепак, почесто се случува следново сценарио: маж или жена започнуваат врска – навидум спонтано – со лице кое е од интерес за некоја разузнавачка служба. Службата дознава за врската, а потоа го регрутира тој поединец – било преку понуди за награда или преку принуда – за да собира информации од целта.
Тајни љубовници и лажни деца
Овие тактики имаат долга историја. За време на Студената војна, Источна Германија била позната по обучувањето на згодни и шармантни мажи да станат таканаречени „шпиони-Ромеа“.
Русите го правеле тоа „постојано“ во тој период, испраќајќи мажи и жени да тропаат на вратите од хотелските соби во кои престојувале западни дипломати или новинари, вели Сајфер.
Во еден особено бизарен случај, кој се одвивал од 1960-тите до 1980-тите години, еден кинески оперски пејач успеал да го убеди францускиот дипломат Бернар Бурсико – кој бил на служба во Пекинг – дека е жена. Двајцата потоа започнале тајна љубовна врска.
Пејачот, Ши Пеи Пу, успеал да ја одржува измамата речиси две децении, дури и тврдејќи дека го родил синот на Бурсико. Всушност, момчето припаѓало на ујгурското малцинство во Кина и било продадено од неговата сиромашна мајка, според архивските извештаи на Њујорк тајмс.
Во еден момент, кинеската тајна служба стапила во контакт со Бурсико и му кажала дека може да продолжи да се гледа со Ши само доколку им доставува информации од француската амбасада.
Страв да се осигура безбедноста на Ши; Бурсико се согласил и со години им доставувал документи, сè додека конечно не успеал да ги донесе Ши и момчето во Франција.
Таму, љубовниците биле уапсени и затворени, иако подоцна биле помилувани. Тогаш бил откриен вистинскиот пол на Ши, што целосно го скршило Бурсико.
Друг добро познат случај, од почетокот на 2000-тите, ја вклучува Катрина Леунг, Кинеска Американка на која ФБИ ѝ плаќало големи суми пари за да шпионира за Кина.
Всушност, таа била двоен агент која му доставувала доверливи информации на Пекинг, додека истовремено одржувала романтични врски со двајца агенти на ФБИ – вклучувајќи го и самиот агент кој со години бил задолжен за нејзино водење.
Таа и тој агент биле уапсени во 2003 година. Врз основа на спогодба за признавање вина, таа отслужила најмногу три месеци затвор.
Кинеските шпиони „целат кон сите“, вели Сајфер.
„Тие целат кон Австралијци. Целат кон Виетнамци. Целат кон Сингапурци... Што и да идентификува Комунистичката партија како нешто од интерес, тие ќе најдат начин да дојдат до тоа.“
Стоун Фиш се согласува, истакнувајќи дека слични тактики веројатно се користат и против јапонски, корејски и европски цели, па дури и дека кинеските компании користат „замки со заводливи понуди“ (т.н. honey traps) против домашните конкуренти, како дел од индустриската шпионажа.
Во меѓувреме, Кина ги предупреди своите граѓани да внимаваат да не станат жртви на вакви операции. Во 2024 година, Министерството за државна безбедност објави дека открило случаи во кои „странски разузнавачки служби користеле онлајн романси и состанување како средство за воспоставување контакт“.
„Преку внимателно прикривање на своите идентитети, организирање на навидум ’судбоносни средби‘ и поставување заводливи замки, тие се обидуваат да придобијат и регрутираат поединци во Кина, да украдат државни тајни и да ја загрозат националната безбедност на Кина“, предупреди Министерството.
Што е во прашање во случајот со „Енвидиа“?
Сајфер проценува дека „замките со заводливи понуди“ се успешни во само околу 10 отсто од случаите, но нагласува дека „во шпионскиот бизнис, доволно е да се придобијат неколку клучни луѓе на клучни позиции“. Дури и една успешна стапица од 1.000 обиди може да се смета за голем успех, доколку целта имала пристап до важни тајни.
А во денешниот геополитички и технолошки пејзаж, постојат многу тајни што можат да бидат украдени.
„Вештачката интелигенција се смета за една од клучните технологии, која претставува темел за сè друго. Таа овозможува продори во производството и науката, ја олеснува општествената контрола и помага при военото одредување цели“, вели Матис.
„Ако ја погледнете индустријата во целина, ќе сфатите дека секој што е во раководството на овие компании – секој на висока извршна позиција – веројатно е цел на разузнавачките служби.“ Напнатите односи меѓу САД и Кина претставуваат дополнителен ризик, а последиците од скандалот со „Енвидиа“ (Nvidia) се закануваат уште повеќе да ја продлабочат меѓусебната недоверба, додава Стоун-Фиш.
За САД, наводното земање на Џенсен Хуанг за цел претставува „многу јасен пример за шпионажа“, додека Кина можеби стравува дека „Нвидиа“ – моќен играч во светот на вештачката интелигенција – би можела да дејствува спротивно на интересите на Пекинг.
Сепак, на крајот, како што истакнуваат и Стоун-Фиш и Матис, сите ние сме само луѓе. Сите имаме односи – романтични, платонски, професионални или други – кои можат да бидат искористени.
Единствениот сигурен начин да не станете цел е да живеете како пустиник. Затоа, најдоброто што можат да го направат компаниите и поединците е да останат будни и внимателни.
Или, како што вели Матис:
„Вие сте цел. Не бидете наивни. И задолжително поставувајте прашања.“
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
