Економските показатели во Шпанија се позитивни во последните месеци, но земјата сепак останува заглавена во долготрајна политичка криза. Во понеделникот, социјалистичкиот премиер Педро Санчез направи неочекуван потег распишувајќи предвремени парламентарни избори за 29 ноември.
Станбената криза, миграцијата и подемот на десничарската популистичка партија „Вокс“ веројатно ќе ја одбележат изборната кампања.
Зошто Санчез распишува избори токму сега?
Одлуката за одржување предвремени парламентарни избори уследи по политичкиот пораз на владејачката коалиција. Во петокот (2 октомври), итните декрети на Санчез, наменети за справување со станбената криза, не добија поддршка во парламентот. Седум пратеници од каталонската сепаратистичка партија „Џунц“ – на чии гласови владата се потпираше уште од 2023 година – гласаа против мерките. Санчез сега повикува на создавање на она што тој го опишува како „многу пошироко прогресивно мнозинство“.
Овој пораз ѝ зададе удар на администрацијата чија парламентарна поддршка со месеци беше кревка. Дополнителен притисок произлезе од кризата предизвикана од масовната миграција во Сеута, како и од неколку корупциски скандали поврзани со Шпанската социјалистичка работничка партија (PSOE) и со најблискиот круг соработници на премиерот.
Потоа се појави Марикармен. Присилното иселување на 87-годишната Марикармен Абаскал од нејзиниот стан преку ноќ го претвори прашањето за домувањето во доминантна политичка тема. Отфрлањето на владините декрети му овозможи на Санчез да се позиционира како заштитник на станарите. Сосема е неизвесно дали оваа негова пресметка ќе вроди со плод.
Притисок од улицата
Повеќе од три години, недостигот на станови е на врвот на листата на грижи на шпанските граѓани. Според проценките на шпанската централна банка, земјата моментално се соочува со недостиг од околу 750.000 станбени единици – бројка што би можела да надмине еден милион до 2028 година.
Повеќе од половина од граѓаните на возраст меѓу 18 и 34 години живеат со своите родители или финансиски зависат од нив. Цените на недвижностите во последните години растеа трипати побрзо од платите, додека социјалните станови сочинуваат само околу 1,7 проценти од вкупниот станбен фонд – што ја става Шпанија на самото дно на ранг-листата во Европската Унија. Затоа, не е изненадувачки што по случајот со Марикармен Абаскал, во Мадрид и во други градови никнаа протестни кампови, додека десетици илјади луѓе излегоа на улиците низ целата земја. Откако владините декрети не беа усвоени, синдикатите CCOO и UGT дури најавија и 24-часовен генерален штрајк за есента.
Покрај тоа, линиите на конфликт не се повлечени едноставно меѓу владата и опозицијата. Движењето на станарите смета дека дури и предлозите на Санчез не одат доволно далеку. Од друга страна, конзервативната Народна партија (PP) и делови од деловната заедница предупредуваат дека построгите контроли на кириите би можеле дополнително да го влошат проблемот.
Дали моделот на владеење на Санчез го достигна својот крај?
Од изборите во 2023 година, Санчез владее без сопствено парламентарно мнозинство. Неговите социјалисти формираа коалиција со левичарската алијанса „Сумар“, но за обезбедување мнозинство се потпираа и на гласовите на помалите партии.
Меѓу нив беа баскиските и каталонските регионални партии, а особено каталонските сепаратисти од партијата „Џунц“. Нивните седум пратеници во повеќе наврати го имаа одлучувачкиот глас за тоа дали одредени закони ќе го обезбедат потребното мнозинство.
Овој сооднос на силите стануваше сè понестабилен во текот на мандатот. Само во првата половина на 2026 година, владејачката коалиција не успеа да обезбеди мнозинство при речиси едно од секои четири парламентарни гласања.
Сериозноста на застојот е видлива и во државниот буџет. Шпанија продолжува да функционира врз основа на буџетот од 2023 година, бидејќи премиерот не успеа да обезбеди усвојување на нов буџет во текот на целиот свој мандат. Одлучувачкиот удар дојде кога „Џунц“ ја повлече својата поддршка во однос на станбената политика – прашање што изби во преден план на јавната дебата по масовните протести.
Што е со кризата во Сеута?
Кон крајот на јули, повеќе од 70.000 луѓе ја преминаа границата од Мароко кон Сеута за многу кратко време. Иако владата набрзо прогласи крај на кризата, два месеца подоцна, најмалку 10.000 мигранти останаа во енклавата, која има вкупно население од само околу 80.000 луѓе.
Дури минатата недела полицијата го отстрани импровизираниот камп во кој живееја околу 3.000 луѓе.
Кризата дури и го промени претходно релативно либералниот пристап на Санчез кон миграциската политика. Во нацрт-документот, во кој увид имаше агенцијата Ројтерс, се предвидуваат забрзани процедури за азил, побрзо враќање на мигрантите и построги правила. Организациите за човекови права остро ги критикуваа овие планови.
Колку е силна опозицијата?
На прв поглед, Народната партија (PP) влегува во предвремените избори кон крајот на ноември како фаворит за освојување на најголем број пратенички места. Сепак, најголем политички добитник во последните месеци е десничарската популистичка партија „Вокс“.
Партијата сега ужива поддршка од над 18 проценти – што е за околу шест проценти повеќе отколку на изборите во 2023 година. Силниот резултат на „Вокс“ ги зголемува изгледите лидерот на Народната партија, Алберто Нуњез Феихо, да обезбеди парламентарно мнозинство во сојуз со други партии од десниот центар.
Лидерот на „Вокс“, Сантијаго Абаскал, сè поотворено поставува услови за соработка. Неговите наведени приоритети вклучуваат давање предност на шпанските граѓани, економска дерегулација и значително построга миграциска политика – вклучително и таканаречената „ремиграција“, односно враќање на мигрантите назад во нивните земји на потекло.
Ова претставува тежок предизвик за Феихо. За да го собори Санчез од власт, тој мора да привлече и гласачи од политичкиот центар. Во исто време, формирањето влада може да бара поддршка од партнер чија кампања е многу подесно ориентирана.
Дали гласањето ќе претставува и референдум за Трамп и за правецот во кој се движи Европа?
Во меѓународните медиуми, премиерот Педро Санчез моментално важи за еден од најистакнатите европски критичари на Доналд Трамп.
Санчез се спротивстави на барањето на Трамп трошоците за одбрана да достигнат пет проценти од БДП, одби да дозволи користење на американските бази во Шпанија за војна против Иран и ги критикуваше американско-израелските напади. Трамп подоцна дури и накратко се закани со прекин на трговските односи.
Понатаму, Санчез отворено ја спротивставува својата полиберална политика за миграција на политиките за депортација на Трамп и ги критикува оние што ги нарекува американски „технолошки олигарси“.
Санчез е и еден од најистакнатите социјалдемократски премиери на големите земји од Европската Унија. Доколку левицата ги загуби изборите, Европскиот совет би изгубил еден од најгласните политичари што му се спротивставуваат на Трамп.
Тој е премиер кој се противи на постојаното зголемување на воените трошоци, се залага за полиберален пристап кон миграцијата и – во однос на војната во Газа – упатува многу поостри критики кон Израел отколку повеќето негови европски колеги.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
