Маслиновото масло било многу повеќе од намирница во античкиот свет. Се користело во исхраната, медицината, верските обреди, козметиката, трговијата и во секојдневниот живот, поради што неговите траги во археолошките наоди претставуваат драгоцени докази за развојот на древните цивилизации.
Меѓутоа, новото истражување покажува дека дел од она што со децении го сметавме за сигурни докази би можело да бара ново толкување, бидејќи самото земјиште може значително да ги промени хемиските траги зачувани во древната керамика, пренесува SciTechDaily.
Кога археолозите ќе пронајдат керамички сад стар неколку илјади години, тој ретко содржи видливи остатоци од храна или течност. Сепак, ѕидовите на керамиката функционираат како сунѓер. За време на употребата, тие апсорбираат микроскопски количини масло, масти и други органски материи кои можат да останат заробени со векови.
Современите лабораториски методи овозможуваат издвојување на тие молекули и нивна анализа. Врз основа на нивниот хемиски состав, научниците се обидуваат да утврдат што некогаш се наоѓало во садот – вино, млеко, животинска маст, пчелен восок или растително масло.
Таквите анализи во последните децении станаа една од најважните алатки на модерната археологија. Благодарение на нив, истражувачите можат да ги реконструираат начинот на исхрана, трговските врски, земјоделството и секојдневниот живот на луѓето кои живееле пред повеќе илјади години. Меѓутоа, секој метод има свои ограничувања.
Врз основа на студијата објавена во Journal of Archaeological Science, истражувачите покажаа дека хемискиот состав на земјиштето може значително да ги промени молекулите на растителните масла за време на долготрајниот престој во земјата. Последица на тоа е што органските остатоци повеќе не изгледаат онака како што изгледале во моментот кога садот бил користен.
Тоа значи дека истиот археолошки наод може да даде различни резултати во зависност од тоа во какво земјиште ги поминал следните неколку илјади години. За да ја проверат оваа претпоставка, истражувачите не ги анализирале само древните садови. Одлучиле да направат експеримент со кој ќе следат како земјиштето го менува маслиновото масло.
Направиле мали керамички примероци од теракота, ги испекле на начин сличен на производството на античката керамика, а потоа ги натопиле со маслиново масло. Потоа, примероците биле закопани во два целосно различни типа земјиште. Едното земјиште потекнувало од сојузната држава Њујорк и било благо кисело, додека другото било донесено од Кипар, каде што преовладува варовничко, алкално земјиште карактеристично за голем број медитерански археолошки локалитети.
Бидејќи научниците не можеле да чекаат со векови или милениуми, процесот на стареење го забрзале во лабораторија. Керамичките примероци биле чувани на повисока температура за да се забрзаат хемиските промени кои природно се одвиваат многу бавно во контролирани услови. На тој начин можеле да следат како органските остатоци се менуваат со текот на времето.
Резултатите покажале дека маслиновото масло во двата типа земјиште не се зачувало на ист начин.
Во алкалното земјиште карактеристично за источниот Медитеран, одредени молекули почнале да исчезнуваат многу побрзо отколку во покиселото земјиште. Токму тие молекули претставуваат важни показатели врз основа на кои археолозите ги препознаваат растителните масла.
Кога тие ќе се изгубат, хемискиот „потпис“ на маслиновото масло станува нецелосен. Тоа не значи дека маслото исчезнува без трага. Напротив, тоа остава остатоци, но нивниот состав повеќе не е ист како на почетокот. Поради тоа, анализата може да ги наведе истражувачите до погрешен заклучок за тоа што всушност се наоѓало во садот. Во некои случаи, остатоците од растителни масла би можеле да личат на други видови растителни масти, додека во други ситуации можат да потсетуваат на животински масти.
Со други зборови, проблемот не е во лабораториската анализа, туку во фактот што хемискиот состав на примерокот во текот на вековите бил изменет со природни процеси. Ова откритие е особено важно за проучување на античкиот Медитеран.
Маслиновото масло претставувало една од најважните трговски стоки во тоа време. Се извезувало ширум Римската Империја, се користело во грчките полиси, било составен дел од секојдневната исхрана и еден од симболите на медитеранската економија. Поради тоа, пронаоѓањето на неговите траги во керамиката често се користело како доказ за трговија меѓу различни области или како показател за развојот на производството на маслинки.
Новото истражување не тврди дека сите досегашни заклучоци се погрешни. Напротив, авторите нагласуваат дека бројни наоди и понатаму остануваат целосно сигурни. Меѓутоа, сметаат дека резултатите добиени од локалитетите во варовничките подрачја би требало да се толкуваат повнимателно и секогаш да се поврзуваат со карактеристиките на земјиштето во кое е пронајдена керамиката.
Со тоа се отвора едно многу пошироко прашање. Ако земјиштето може толку многу да ги промени трагите од маслиново масло, дали на ист начин влијае и врз другите органски остатоци? Истото прашање се однесува и на виното, млечните производи, животинските масти, растителните масла, смолите и бројни други материјали кои археолозите се обидуваат да ги идентификуваат со помош на хемиска анализа.
Токму затоа, истражувачите сметаат дека идната биомолекуларна археологија мора многу повеќе да ги поврзе археологијата, хемијата, геологијата и науката за земјиштето. Повеќе нема да биде доволно да се анализираат само молекулите пронајдени во керамиката. Подеднакво важно ќе биде да се разбере средината во која тој предмет поминал стотици или илјадници години.
На прв поглед би можело да изгледа дека станува збор за мала техничка исправка на еден лабораториски метод. Меѓутоа, последиците можат да бидат многу поголеми.
Ако се покаже дека дел од органските остатоци е погрешно протолкуван поради влијанието на земјиштето, научниците можеби ќе мора да преиспитаат одредени заклучоци за трговските патишта, исхраната, производството на храна и економијата на древните цивилизации. Тоа не значи дека историјата ќе се пишува од почеток, но значи дека ќе стане попрецизна.
Современата археологија сè повеќе покажува дека минатото не го откриваат само монументалните храмови, бродоломите или кралските гробници. Понекогаш токму неколку микроскопски молекули заробени во обичен глинен сад можат да го променат начинот на кој ги разбираме целите епохи од човечката историја.
Затоа, новото истражување претставува важен потсетник дека трагите од минатото не се непроменливи. Времето, водата, микроорганизмите и хемискиот состав на земјиштето продолжуваат да ги обликуваат археолошките наоди долго откако луѓето последен пат ги користеле.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
