Многумина кои присуствувале на погреби или биле во куќа каде што починатиот се чува до погребот, веројатно забележале нешто што не се наоѓа во секој дом, но сè уште се практикува во некои делови меѓу православните во регионов кои процесот го следат според стари православни очичаи - под ковчегот на починатиот се става леген или друг сад со вода.
Помладите луѓе често прашуваат зошто се прави тоа, а постарите луѓе обично имаат ист одговор. „Така го правеше мајка ми и баба ми.“
„Така треба да биде.“
„Има зошто, за куќата и за починатиот.“
„Во старите книги така е запишано“
Кога малку ќе се загребете под површината и побарате оконкретен одговор, зад овој обичај можете да најдете цел комплекс од народни верувања за смртта, душата, водата и разделбата со починатиот.
Важно е веднаш да се каже дека легенот со вода под ковчегот не е дел од пропишаниот православен погребен обред. Тоа не е нешто што свештеникот го наредува на семејството, ниту пак постои како правило што важи за сите верници. Тоа е народен обичај што во некои региони се одржувал заедно со црковните погребни обичаи.
Водата не е избрана случајно
Водата има посебно место во православната и народна традиција. Таа не е само она што го пиеме и со што миеме. Водата го придружува човекот низ многу важни моменти од животот, од раѓање и крштевање со водата до обичаи поврзани со смртта.
Чистата вода е поврзана со миење, чистење, здравје и премин од една состојба во друга. Затоа, не е изненадувачки што се појавува и во обичаи поврзани со починатиот.
Во некои региони се верува дека починатиот не треба да остане без вода на патот по смртта. Други толкувања зборуваат повеќе за симболичното одвојување на починатиот од светот на живите. На некои места се смета дека водата „го одзема“ она што е поврзано со смртта, додека на други места се вели дека водата има улога на еден вид заштита за членовите на домаќинството.
Не постои единствено објаснување што важи за сите во вкви случаи. Народните обичаи не се создавале според еден правилник. Тие се пренесувале од генерација на генерација, се менувале со текот на времето и добивале различни значења во различни региони.
Што се верувало за душата на починатиот?
Старите верувања за смртта честопати се многу посложени од она што го слушаме во разговорите денес.
Во традиционалната култура, смртта не се сфаќа само како момент кога човекот престанува да дише. Се верувало дека душата на починатиот останува поврзана со куќата, семејството и местото каде што живеел некое време.
Затоа имало многу правила и обичаи - што не треба да се прави во куќата, како да се однесува околу починатиот, кога да се палат свеќи, што да се остави или изнесе од куќата и како семејството се збогува со починатиот.
Лагенот со вода точно се вклопува во тој поширок свет на народни претстави за смртта. Водата е и она што дава живот и она што симболично го одделува еден свет од друг.
Сепак, треба да се биде внимателен со тврдењата дека секој таков обичај имал исто значење. Кога станува збор за народните традиции, честопати имаме повеќе толкувања отколку солидни одговори.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
