На овогодинешниот состанок на Валдај клубот, Владимир Путин не го објави крајот на војната во Украина ниту нов систем на оружје.
Поважна беше целата негова порака: Москва верува дека може да ја продолжи војната и истовремено да преговара со САД, дека подемот на Кина го менува светскиот поредок и дека конфликтот со европските земји влезе во зона каде што една погрешна проценка би можела да започне синџир што никој нема да може да го запре.
Воведниот говор траеше 46 минути, по што следеа неколку часа прашања.
Путин го опиша светот како систем на одлучувачка пресвртница: старите правила се отфрлаат, новите сè уште не се договорени, а промените повеќе не влијаат само на политиката и економијата, туку и на технологијата, биоетиката и самата природа на човекот.
Тој го смета продолжението на меѓународните конфликти за многу веројатно, иако очекува дека слабеењето на западната хегемонија на крајот ќе произведе постабилен мултиполарен поредок.
Сепак, тој го гледа непосредниот период како исклучително опасен - логиката на ескалација, предупреди тој, може да доведе до „фатална точка од која нема враќање“.
Војна што Москва нема намера да ја замрзне
Украина остана централна конкретна тема. Путин го повтори руското објаснување за војната, според кое Москва не сакала да го започне конфликтот, туку била принудена да одговори на проширувањето на НАТО, вооружувањето на Киев и она што тој го нарекува агресивна русофобија по настаните од 2014 година. Тој исто така тврдеше дека Украина е управувана од надворешни сили и дека постепено губи елементи на државност.
Според него, неутралниот статус на Украина е сè уште една од целите на Русија. Тој се осврна на декларацијата на Украина од периодот на независност, во која земјата беше замислена како неутрална, и рече дека Москва не сака кратко примирје, туку долгорочен договор што би ја вклучил безбедносната позиција на Украина, статусот на рускиот јазик и позицијата на црквата. Тој изрази подготвеност преговорите да започнат веднаш и да завршат што е можно поскоро, но само под услови прифатливи за Русија.
Зборувајќи за бојното поле, тој тврдеше дека Киев сè уште држи приближно 11 проценти од територијата што Москва ја смета за ДНР (Доњецка Народна Република) и дека руските сили ќе го окупираат остатокот од Донбас многу порано отколку што некои мислат. Тој исто така изјави дека во текот на септември, Русија ставила под надзор околу 1.300 квадратни километри. Некои ќе речат дека ова се руски бројки кои не се потврдени, но политичката порака им беше јасна на сите: Кремљ смета дека нема причина да се прифати прекин на огнот само за да се запре сегашниот напредок.
Вратата е отворена за Трамп, нуклеарно предупредување за Европа
Тонот кон Доналд Трамп беше многу поблаг отколку кон Европа. Путин откри дека првично сакал дополнително да ги разгледа американските предлози за излез од украинската криза, но се согласил со нив на самитот во Анкориџ. Не ја објасни нивната содржина, само навести дека тие вклучуваат тешки одлуки и за Русија, но водат во насока што Москва може да ја прифати. Според неговото кажување, по руската согласност, Вашингтон одговорил дека сега мора да размисли. Затоа, договорот не постои, но каналот не е затворен.
Тој е отворен и за трипартитен состанок со Трамп и кинескиот претседател Си Џинпинг, под услов однапред да се утврди суштинска агенда. Тој го нарече Си пријател, а руско-кинеските односи стабилизирачки фактор во светската политика.
Во исто време, тој нагласи дека идниот систем не треба да биде нова биполарност во која САД и Кина само ќе ги заменат САД и Советскиот Сојуз: тој сака поширок поредок со понезависни центри на моќ.
Најострата безбедносна порака беше за Калининград. Кога беше прашан за можна блокада на руската енклава, Путин одговори дека во случај на директен напад врз Калининград или некоја друга руска територија, прашањето за користење на сите средства што ѝ се на располагање на Русија „неизбежно и веднаш“ ќе се постави.
Во исто време, тој прецизираше дека руската дипломатска нота не споменува експлицитно нуклеарно оружје и дека Москва сама ќе одлучи каков одговор ќе употреби. Тоа беше недвосмислена алузија на нуклеарно одвраќање, но не и најава за автоматски нуклеарен удар. Во исто време, тој ги отфрли тврдењата дека Русија има намера да ја нападне Европа „во 2029, 2030 или 2050 година“.
Оружје без имиња и преговори без договори
Путин остро зборуваше за новото оружје, но без да го именува. Тој не ги претстави новите Сармат, Орешник или некој досега непознат систем. Тој тврдеше дека повеќе од 98 проценти од руските стратешки ракетни сили се опремени со модерни системи и спомена нови средства за пробивање на противракетната одбрана и модерно оружје со среден дострел што, според него, другите земји го немаат.
„Конкурентската предност“ на Русија, рече тој, е токму средството за напад што никој друг го нема. И покрај ова, Москва е подготвена веднаш да ги обнови разговорите со САД за стратешко оружје, особено по истекот на договорот за Новиот СТАРТ во февруари.
.....
Кој исчезнува по Новиот СТАРТ
Новиот СТАРТ не беше само табела со горна граница од 1.550 распоредени стратешки нуклеарни боеви глави и 700 распоредени интерконтинентални балистички ракети, ракети лансирани од подморници и тешки бомбардери. Во својата целосна имплементација, Вашингтон и Москва разменуваа детални информации за своите стратешки сили, испраќаа известувања за промени и дозволуваа теренски инспекции. Така, ниту една страна не мораше да заклучи само од сателитски снимки и разузнавачки проценки дали движењето на ракетите е рутинска активност или подготовка за нешто поопасно.
Овој систем почна да ослабува дури и пред формалното истекување на договорот. Инспекциите беа прекинати за време на пандемијата и не се обновени. Последицата не е само недостаток на правна контрола, туку и исчезнување на општоприфатен механизам за проверка што прави другата страна.
Без договор за замена, на секој нов силос, подморница или промена во распоредувањето на бомбардерите му се дава потенцијално поопасно толкување. Воените планери потоа, како што се очекуваше, имаат поттик да пресметуваат со најлошото сценарио, да ги зголемат резервните капацитети и да ги забрзаат одлуките во криза.
.....
Тој даде ретко директно признание за украинските напади врз руските рафинерии: според негова проценка, нападите делумно ја постигнале својата цел и ја чинеле Русија приближно еден процент од БДП. Го отфрли предлогот според кој Украина ќе престане да напаѓа рафинерии, а Русија ќе престане да напаѓа украински бродови и цели во регионот на Црното Море, нарекувајќи ја таквата размена бесмислена. Тој исто така рече дека Русија нема да го врати дизелот на светскиот пазар додека се на сила санкциите за нејзината нафта и деривати.
Ги претстави испораките на западно оружје сами по себе како помал проблем од техничкото учество на западните експерти во длабоки напади во Русија. Ваквите напади, тврдеше тој, не би биле можни без сателитско извидување и странска помош, поради што Москва ги смета за директно вклучување на западните земји во војната. Сепак, објавувањето на списокот на европски фабрики што произведуваат оружје за Украина не значи дека Русија има намера да ги нападне „утре“, рече тој дека руските служби ги следат како можна закана.
Алгоритам не смее да одлучи за крајот на светот
Тој посвети необично голем дел од својот говор на вештачката интелигенција. Предупреди дека неконтролираната употреба на алгоритми може да ја избрише индивидуалноста, да ги сведе луѓето на заеднички именител и да создаде „дигитален тоталитаризам“ мрачен и нехуман како тоталитарните системи од минатото. Технолошкиот напредок не може да се запре, верува Путин, но конечната одлука - особено за животот, смртта и употребата на сила - мора да остане човечка.
Како пример, тој го наведе советскиот офицер Станислав Петров, кој во 1983 година процени дека предупредувањето за американски нуклеарен напад е лажно и не иницираше синџир на одговор. Доколку на негово место имаше алгоритам, забележа Путин, сè можеше да заврши поинаку. Затоа ја поврза автоматизацијата на војната со дехуманизацијата и повика на обновување на меѓународните правила на војување прилагодени на ерата на автономни системи.
Мултиполарен поредок според руските стандарди
На институционално ниво, тој се залага за реформа на Обединетите нации и поголемо влијание на Азија, Африка, Латинска Америка и Блискиот Исток. Тој не само што сака да го прошири Советот за безбедност, туку и да ја промени содржината на работата на организацијата, која, според него, сè уште е непропорционално обликувана од западното малцинство. Ја спомена и работата на Евроазиската повелба за мултиполарност и разновидност, замислена како основа на поширок евроазиски безбедносен и економски простор.
На Блискиот Исток, тој изрази надеж дека Ормутскиот теснец повторно ќе биде целосно отворен и дека санкциите против Иран ќе бидат укинати. Тој потврди дека понудата на Русија да го преземе збогатениот ураниум на Иран останува на маса, тврдејќи дека сите страни првично се согласиле со можноста пред Вашингтон да побара ураниумот да им биде предаден на САД.
Во врска со палестинското прашање, тој повтори дека нема трајно решение без полноправна палестинска држава.
Путин ја опиша макроекономската состојба на Русија како стабилна, наведе јавен долг од околу 17 проценти од БДП и очекување дека буџетскиот дефицит ќе се намали од приближно три проценти оваа година на два проценти во 2027 година. Тој им остави на западните компании чии средства беа ставени под привремена администрација можност да се вратат во поповолен политички сценарио, тврдејќи дека Русија не извршила национализација, туку одговорила реципрочно на запленувањето на руските средства во Европа.
Затоа, целиот настап не беше ниту мировна понуда ниту едноставен ултиматум.
Во исто време, Путин му ја остави вратата отворена на Трамп, цврсто ја врза Русија за Кина, понуди преговори за стратешко оружје и рече дека Москва нема намера да застане на украинското бојно поле без договор што ги признава нејзините клучни барања.
Пред сè, предупредувањето останува дека светот можеби се движи кон мултиполарна рамнотежа, но за да стигне до таму, ако денешната ескалација продолжи, ќе мора да помине низ својот најопасниот период од крајот на Студената војна.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
