Во политиката има порази што ги соборуваат владите и оние, да речеме, „незавршени“, по кои владата останува на власт, но нејзиниот авторитет е испразнет. „Куца патка“, би рекле во Америка. Во Европа, токму Фридрих Мерц би можел да стане иден синоним за тоа.
Тој не поднесе оставка. Вети токму спротивното: да продолжи, да ги забрза реформите, да покаже „решителност, непоколебливост и трпение“. Непријатно, особено кога доаѓа од човекот што ја фрли Германија во пресврт кон голем милитаризам и кој не ја крие својата изразито конфронтациска амбиција кон Русија.
Сепак, зад тие зборови остана прашање кое повеќе не може да ја скрие ниту стабилноста на германските институции: дали канцеларот сè уште ја води земјата или само управува со времето до моментот кога неговата сопствена партија конечно ќе го замени?
Најважната порака од вчерашната изборна недела не е ниту тоа што AfD расте. Тоа е веќе познато и потврдено. Географската и идеолошката комбинација на резултатите е многу поважна: на балтичкиот брег, гласачите се упатија кон АfD, во Берлин кон левицата, додека CDU и SPD беа казнети од двете страни. Затоа, Германија не се движи уредно кон десно. Се оддалечува од политичкиот центар, побрзо отколку што центарот може да измисли објаснување за сопственото исчезнување.
Медиумите пишуваат само за АфД, но центарот губи на двете политички крила
Според проекциите на изборната ноќ, АfD освои приближно 38 проценти од гласовите во Мекленбург-Западна Померанија, повеќе од двојно од 16,7 проценти во 2021 година. SPD на Мануела Швесиг држеше близу 36 проценти, додека CDU заврши околу бедни пет проценти. Пред пет години, имаше 13,3 проценти. Сега се наоѓа на работ да испадне од покраинскиот парламент, со најлошиот резултат на CDU на сите покраински избори во историјата на Сојузната Република!
Во исто време, Берлин создаде поинаква слика за истиот бунт. Левицата (Die Linke) стана најсилната партија во градот за прв пат со приближно 25 проценти, првенствено благодарение на прашањето за кириите и домувањето.
CDU падна од 28,2 на околу 19 проценти, AfD се искачи од 9,1 на нешто над 16 проценти, а SPD падна на историски ниски дванаесет проценти. BSW од Сара Вагенкнехт не го помина прагот (добија 4,6 проценти).
Трите партии од претходната влада и традиционалниот центар изгубија голем дел од својата поддршка, додека во исто време две партии кои нудат многу поостар раскин со постојната ситуација и наратив добија на сила.
AfD повеќе не е источногерманска аномалија
Ништо од ова повеќе не може да се претстави како локална аномалија. Само две недели претходно, AfD освои 43,8 проценти од гласовите во Саксонија-Анхалт, наспроти 17,2 проценти на CDU. Апсолутно мнозинство недостасуваше, но обемот на победата покажа дека AfD повеќе не е само протестна партија во голем дел од источна Германија. Таа станува она што некогаш беа CDU и SPD - широка народна партија способна да привлече работници, средна класа, поранешни апстиненти и гласачи на речиси сите конкуренти.
Процесот не запира ниту на поранешната граница меѓу двете Германии. На локалните избори во Долна Саксонија, CDU остана прва, но падна од 31,7 на 27,2 проценти, додека AfD се искачи од 4,6 на 15,9 проценти. Западот сè уште не е политички Исток, а големите метрополи не се рурални области, но насоката на движење повеќе не е ограничена на неколку фрустрирани покраини од поранешната ГДР.
Националните бројки се уште посрамни за Мерц. Септемврискиот ARD DeutschlandTrend покажа дека само 15 проценти од испитаниците се задоволни од работата на црно-црвената влада, додека 84 проценти се незадоволни. Работата на Мерц беше позитивно оценета само од 13 проценти!
AfD беше прва со 27 проценти, пред CDU и CSU со 21 процент, додека SPD падна на 13 проценти. Владејачките партии ја изгубија довербата дури и во областите што ги сметаа за свои со децении: CDU за економијата, SPD за социјалната правда.
Локалните околности играа улога. Кандидатот на CDU во Мекленбург-Западна Померанија беше слабо познат, а кампањата се претвори во дуел помеѓу Мануела Швесиг (SPD) и AfD.
CDU во Берлин го понесе товарот на скандалите и менувањето на кандидатите. Но, ваквите објаснувања имаат граница. Дури 59 проценти од испитаниците во Мекленбург-Западна Померанија и 53 проценти во Берлин веруваа дека федералната влада заслужува изборна „опомена“.
Исчезнувањето на старата германска безбедност
Постојат многу теми во центарот на незадоволството, но пред сè исчезнувањето на старата германска безбедност.
Повоениот модел се потпираше на силна индустрија, евтина енергија, извоз, стабилни работни места и верувањето дека секоја следна генерација ќе живее барем малку подобро. Денес, енергијата и домувањето се скапи, автомобилската индустрија е под притисок од кинеската конкуренција, здравствениот и пензискиот систем бараат сè повеќе пари, а реформите најчесто им се презентираат на граѓаните како список на жртви што мора да ги прифатат.
Мерц дојде на власт ветувајќи раскинување со неодлучноста на претходната влада: фискална дисциплина, економска обнова, построга миграциска политика и поконзервативна CDU. Потоа мораше да формира влада со SPD, да се откаже од некои од своите предизборни ветувања, да го олесни задолжувањето и да иницира пензиски, даночни и здравствени реформи, чии трошоци се непосредни, а придобивките неизвесни. Десничарскиот гласач потоа го избира оригиналниот, АfD, додека социјално загрижениот гласач повеќе не им верува ниту на CDU ниту на SPD.
Зошто миграцијата не го објаснува целиот бунт
Миграцијата останува важен дел од приказната, но сведувањето на порастот на AfD на страв од странци повеќе го замаглува отколку што објаснува.
Во Мекленбург-Западна Померанија, меѓу поважните теми беа социјалното осигурување, економијата и - многу важно (барем за обичните луѓе, очигледно не за медиумите!) - мирот во Европа. Тоа е покраина со релативно мал удел на имигранти. Таму, гласот за AfD често се поврзува со чувство на губење на контролата, недоверба кон Берлин, противење на помошта за Украина и верување дека прекинувањето на енергетските односи со Русија плати превисока цена.
Мануела Швесиг од SPD речиси ја стигна AfD токму затоа што, вешто, не ја бранеше федералната влада. Таа ги критикуваше пензиските планови на Мерц, побара олеснување поради цените на горивата и отворено призна дека голем дел од населението се спротивставува на финансиската и воената помош за Украина и сака обновување на енергетските врски преку Северен тек.
Затоа, нејзиниот релативен успех не е победа за берлинскиот центар, туку доказ дека АfD може да се забави само кога политичарот ќе покаже подготвеност да се соочи со сопственото федерално раководство. Фактот дека CDU и SPD очигледно сакаат да пропаднат како партии е на нивна сметка и нивната речиси манична поддршка на ужасниот проект на војна на истокот од Европа (бидејќи секоја партија што не зборува за мир преку дипломатија всушност ја поддржува војната, да не се лажеме).
Уште поважно и поинтересно е што АfD повеќе не расте само со крадење гласови од CDU. Проценките за миграцијата на гласачите во Мекленбург-Западна Померанија покажуваат дека таа привлече десетици илјади поранешни гласачи на SPD, CDU, FDP, па дури и на Di Linke, како и голем број поранешни апстиненти.
Високата излезност ја уништува утешната теза дека партијата победува само затоа што „умерените остануваат дома“. АfD успеа да ги мобилизира оние луѓе кои претходно мислеа дека изборите немаат никакво значење.
Заштитен ѕид што ја блокира владата, но ја храни опозицијата
Тука повторно доаѓаме до парадоксот на германскиот „заштитен ѕид“, за кој веќе многу пишувавме. Одбивањето на сите други партии да соработуваат со AfD досега успешно го спречи нивниот влез во извршната власт. Во Саксонија-Анхалт, 43,8 проценти не беа доволни за апсолутно мнозинство, а во Мекленбург-Западна Померанија, дури и близу 38 проценти не ѝ даваат на AfD влада без партнер. Изборната победа и победничката моќ сè уште не се иста работа.
Но, она што функционира институционално не мора да функционира политички.
Како што расте AfD, сите други партии се принудени да создаваат сè пошироки, идеолошки нејасни коалиции. CDU, SPD, Зелените, Левицата, а понекогаш и BSW, се појавуваат како различни комбинации од истиот одбранбен блок.
AfD така останува единствената голема опозиција, не мора да одговара за последиците од своите ветувања и добива речиси совршена потврда за својата приказна за затворен картел! Како стратегија за спречување на владата, „заштитниот ѕид“ сè уште функционира, како стратегија за ослабување на AfD, очигледно не успеа.
Канцелар само на хартија
Дали затоа Мерц е политички готов? Сè уште не во формална смисла. CDU/CSU и SPD имаат 328 од 630 членови во Бундестагот, а германскиот канцелар не може да биде отстранет со едноставно гласање за недоверба: парламентот мора истовремено да го избере својот наследник.
Предвремените избори не ѝ одговараат на SPD, која исто така тоне, а најверојатните наследници на Мерц немаат причина веднаш да ја преземат непопуларната влада на средина од нивниот мандат.
Но, преживувањето на функцијата не е исто што и владеењето. Канцелар со 13 проценти поддршка, чија партија заостанува зад АfD и чии покраински кандидати мора да се држат подалеку од Берлин за да си ја спасат сопствената кожа, може да ја задржи функцијата, автомобилот и мнозинството во Бундестагот.
Многу потешко му е да наметне реформи на непослушната SPD, да ја смири сопствената партија и да ја убеди јавноста дека сè уште знае каде ја води земјата. Мерц може да остане канцелар, но да стане канцелар само на хартија.
AfD не е незапирлива, но распаѓањето на стариот центар e
Она што веројатно е веќе неповратливо е стариот поредок во кој CDU и SPD, со повремена помош на помали партнери, ја претставуваа речиси цела Германија. Гласачите повеќе не ја прифаќаат владата само затоа што алтернативата е прогласена за опасна. Тие бараат објаснување зошто работат повеќе, зошто плаќаат повеќе и се чувствуваат помалку безбедно, додека секој неуспех на владата им се продава како уште една неопходна реформа.
Политичкиот проект на Мерц - идејата дека со поместување на CDU надесно, без промена на економската и надворешнополитичката траекторија на Германија, ќе ги врати гласачите на AfD - веќе изгледа речиси поразен.
Незапирливо можеби не е доаѓањето на AfD на власт (бидејќи гледаме дека и другата страна од политичкиот компас станува посилна), но тоа е распаѓањето на центарот, кој повеќе нема убедлива приказна за тоа за што служи.
Промената во Германија е тука. Таа веќе се случи, единственото отворено прашање е кој ќе ѝ го даде конечниот облик.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
