Повеќе од 11.200 граѓани побараа исклучување од учество во игри на среќа откако пред една година беше воспоставен Регистарот на исклучени играчи, а деновиве Министерството за здравство на Хрватска го донесе првиот правилник за водење на Регистарот и постапката за исклучување на лица зависни од коцкање.
Регистарот го управува Хрватскиот институт за јавно здравје (ХЗЈЗ), а е воспоставен за заштита на лицата кои се изложени на ризик од развој на проблематично или патолошко коцкање и лицата кај кои е дијагностицирана зависност од коцкање.
Правилникот, кој стапува на сила на 30 јули, детално ја пропишува содржината и начинот на водење на Регистарот, постапката за внесување и бришење на податоци, како и правата и обврските на сите учесници вклучени во системот.
Најголемата иновација, во споредба со претходниот систем, е тоа што играчот повеќе не мора индивидуално да биде исклучен од секој организатор на игри. Со внесување во Регистарот, забраната автоматски се однесува на сите лиценцирани оператори на игри на среќа во Хрватска, вклучувајќи ги и нивните онлајн платформи.
Како функционира системот
Секое физичко лице на кое му е доделен личен идентификациски број (ОИБ) во Хрватска може да поднесе барање за регистрација во Регистарот. Граѓаните можат да го поднесат електронски преку системот e-Citizens или со помош на овластени институции и деловни субјекти, меѓу кои се организаторите на игри на среќа, Хрватскиот завод за социјална работа и здравствените установи кои се занимаваат со заштита на менталното здравје и третман на зависности. По правило, потребна е писмена согласност од лицето кое бара исклучување, освен кога тоа е утврдено како заштитна мерка или посебна обврска во судска постапка.
Исклучувањето може да се побара за три месеци, шест месеци, една година, три години, пет години или трајно. Тримесечното исклучување не може да се отповика, додека барањето за предвремено отповикување може да се поднесе само откако ќе поминат најмалку три месеци од поднесувањето на барањето.
На крајот од наведениот период, исклучувањето завршува автоматски, а корисникот добива известување за ова преку системот e-Citizens или е-пошта.
Организаторите мора да проверат дали лицето е во Регистарот
Сите лиценцирани организатори се должни да проверат дали лицето е во Регистарот пред да дозволат учество во игри на среќа. Статусот на играчот се проверува според личниот идентификациски број (PID), а правилникот предвидува дека организаторот има пристап само до информациите за тоа дали лицето е исклучено или не, без пристап до други лични податоци или податоци за периодот за кој е утврдено исклучувањето.
Доколку лицето е регистрирано во Регистарот, организаторот не смее да му дозволи да учествува во никаква игра на среќа, ниту во филијала, казино, слот клуб или на интернет платформа.
За непочитување на овие обврски се пропишани високи казни. Организаторот кој не доставува информации за исклучените играчи до Регистарот или му дозволува на лице регистрирано во Регистарот да игра, се заканува казна од 6.630 до 66.360 евра, додека одговорното лице може да биде казнет со 660 до 6.630 евра.
Регистарот се води во електронска форма во заштитениот информациски систем на Хрватскиот институт за јавно здравје, а податоците се обработуваат во согласност со прописите за заштита на личните податоци. Правилникот, исто така, предвидува дека податоците во Регистарот се чуваат трајно.
Повеќе од 11 илјади запишани за една година
Регистарот започна со работа на 1 август 2025 година, додека неговата целосна функционалност беше воспоставена на 1 ноември по поврзувањето на сите лиценцирани организатори со централниот систем.
Според податоците на ХЗЈЗ, вкупно 11.211 лица се регистрирани во Регистарот од почетокот на работата до 23 јули оваа година, што Институтот го оценува како потврда за важноста на овој национален механизам за спречување на зависноста од коцкање и заштита на лицата кои сакаат да го ограничат сопственото учество во игрите на среќа.
Податоците на ХЗЈЗ покажуваат дека учеството во игрите на среќа е широко распространето кај возрасните граѓани. Највисока преваленца во текот на животот е забележана во возрасната група од 35 до 44 години, а е нешто почеста кај мажите отколку кај жените.
Истражувањата покажуваат дека проблематично коцкање со сериозни негативни последици има кај 1,7 проценти од возрасните граѓани, додека дополнителни 3,1 процент покажуваат умерено ниво на проблеми, а 2,7 проценти ниско ниво на проблеми поврзани со коцкањето. Кај помладите возрасни лица на возраст од 15 до 34 години, овие индикатори се уште повисоки.
Повеќе од една петтина од учениците учествувале во некаков вид коцкање
Особено загрижувачки се резултатите од Европското училишно истражување за алкохол и други дроги (ESPAD) од 2024 година, според кое 23 проценти од учениците на возраст од 15 и 16 години учествувале во некаков вид коцкање во текот на претходната година, додека 14 проценти учествувале во онлајн коцкање.
ХЗЈЗ предупредува дека адолесцентите и младите возрасни се особено изложени на развој на проблеми бидејќи на таа возраст импулсивноста, возбудата и влијанието од врсниците се поизразени, додека дигитализацијата дополнително ја зголеми достапноста на игрите на среќа.
Според ХЗЈЗ, казино игрите, спортското обложување и игрите на слот машини претставуваат најголем ризик за развој на зависност поради нивната висока достапност, брзиот развој на играта и можноста за континуирано повторување.
Регистарот не е замена за лекување
ХЗЈЗ истакнува дека Регистарот не е замена за стручна помош и третман на зависност, туку алатка што им овозможува на луѓето навреме да го ограничат пристапот до игри на среќа и да го намалат ризикот од понатамошен развој на проблемот.
Тие додаваат дека искуствата на другите европски земји покажуваат дека централизираните регистри за самоисклучување се една од важните мерки за општествено одговорно организирање на игри на среќа. Хрватскиот модел е развиен потпирајќи се на искуствата на земјите што веќе применуваат вакви системи, со цел да се воспостави единствен механизам што важи за сите лиценцирани организатори во земјата.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
