Историјата на Балканот е преполна со испреплетени наративи и геополитички игри, но ретко кое научно дело предизвикало толку големо внимание како истражувањето на бугарската историчарка д-р Теодора Толева. Нејзиното повеќегодишно истражување во Државниот архив во Виена осветли еден од најголемите геополитички проекти од крајот на 19. и почетокот на 20. век – улогата на Аустроунгарската империја во создавањето и обликувањето на единствената албанска национална свест.
Своите сознанија, преточени во несоборливи докази, Толева ги објави во книгата „Влијанието на Аустроунгарската империја врз создавањето на албанската нација (1896–1908)“, која стана задолжително четиво за разбирање на балканските односи.
Што откри Толева во Виена?
Теодора Толева (1968–2011), брилијантна бугарска историчарка и полиглот, барајќи материјал за својата дисертација, наишла на строго чувани и претходно неистражени меморандуми на виенскиот двор. Документите откриле постоење на тајно одделение во рамките на аустроунгарското Министерство за надворешни работи, кое имало јасна задача: обединување на разединетите албански племиња и формирање на хомогена нација.
На крајот на 19. век, на тој простор живееле хетерогени племиња, поделени на Геги и Тоски, раздвоени во три религии (муслиманска, католичка и православна) и без единствен литературен јазик. Толева во својата книга докажува дека Виена одлучила од тоа население да изгради единствена национална целина.
Геополитички мотив: „Клин“ против Србија
Зошто Виена го правела ова? Според архивските документи кои Толева ги обзнани, Аустроунгија имала примарна геополитичка цел: спречување на ширењето на Србија, блокирање на нејзиниот излез на Јадранското Море и сузбивање на влијанијата на Русија и Италија на Балканот. Виенските стратези увиделе дека најдобар начин да се спречи српската експанзија е да се создаде нова, лојална држава која ќе служи како тампон-зона.
Инженеринг во пракса: Финансирање на јазикот и пропагандата
Документите покажуваат со каква системска прецизност Аустроунгија пристапила кон овој проект. Толева во архивите пронашла докази дека Виена вложила огромни пари во следните чекори:
- Создавање единствено писмо: Албанците тогаш користеле повеќе различни писма (арапско, грчко, разни варијанти на латиницата). Виена активно ги поддржувала и финансирала конгресите (како оној во Битола во 1908 година) на кои бил стандардизиран јазикот и било усвоено единствено писмо.
- Печатење книги: Империјата го плаќала печатењето на учебници, граматики и националистички публикации за меѓу племињата да се прошири идејата за заедничка припадност и заедничко потекло.
- Политичка поддршка: Виена издвојувала големи средства за придобивање на повидените племенски водачи, поттикнувајќи ги да ги прифатат виенските планови.
Така, тврди Толева врз основа на виенските документи, со силна виенска логистика, пари и дипломатија, бил забрзан процесот на создавање на модерната албанска нација.
Од виенските училишта до модерниот историски ревизионизам
Виенската поддршка за албанското национално будење вклучувала и силно промовирање на тезата за директно потекло на Албанците од древните Илири (теза која во средината на 19. век ја поставил австрискиот албанолог Јохан Георг фон Хан). Оваа теза имала за цел да ги претстави како апсолутни балкански староседелци, давајќи им легитимитет на спорните територии.
Иако Толева во својата книга се занимавала исклучително со периодот до 1908 година, денешните историчари и аналитичари истакнуваат дека тие виенски темели на историскиот инженеринг отвориле Пандорина кутија која денес е поактуелна од кога било.
Најекстремните примери на тоа модерно фалсификување, кои ги надминуваат и самите виенски планови, се тезите на современите албански квазиисторичари кои се обидуваат да го присвојат српското духовно наследство, тврдејќи дека српските средновековни манастири всушност се нивни, па дури и дека славната српска династија Немањиќи води потекло од албанското племе Нимани.
Оставнината на Теодора Толева
Теодора Толева почина во 2011 година во 43. година од животот, по тешка борба со ракот. Нејзината прерана смрт ја спречи да ги продолжи своите брилијантни архивски истражувања.
Многумина и денес се сомневаат дека нејзината смрт не била сосема случајна и дека била „убиена“ бидејќи со своите несоборливи архивски докази допрела во осило и разголила проект кој и денес политички се штити. Таа, според наводите на пријатели на нејзини пријатели, наводно чувствувала дека некои луѓе ја следат.
Иако нејзината кариера трагично беше прекината од болеста, нејзиното дело останува неизбришливо. Нејзината книга денес стои како несоборлив академски доказ за тоа како големите сили на Балканот ги кроеле границите, креирале јазици и ја користеле историјата како најсилно политичко оружје.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
