Најавата на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за можно „придружно членство“ за Канада ги изненади земјите-членки на ЕУ. Владите сега се загрижени за потенцијалните отстапки што би ги подразбирал таков аранжман, а дипломатите предупредуваат дека подлабоката интеграција би можела да создаде нови проблеми во сектори како што се челикот, автомобилите и земјоделството.
Во својот годишен говор за состојбата на Унијата во Стразбур, фон дер Лајен предложи односите со Отава да се подигнат на ново ниво. Таа нагласи дека е потребно „итно да се редефинираат нашите партнерства“ и „да се изградат глобални коалиции за нашата отпорност и демократија“.
Според неа, Канада треба да стане „првата придружна членка на ЕУ“. Овој потег доаѓа во време кога Канада се соочува со сè поогорчлив трговски спор со администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп.
Збунетост во земјите-членки
Пораката на претседателката на Комисијата ги привлече националните влади, кои не беа консултирани пред говорот. Ова го потврдија тројца дипломати кои се согласија да бидат интервјуирани под услов на анонимност. Тие истакнаа дека доделувањето на каков било статус на членство е во надлежност на Европскиот совет, а моделот на придружно членство формално не постои.
„Никој навистина не знае што значи тоа“, рече еден од дипломатите кои неодамна разговараа за односите со Канада со Комисијата. „Земјите-членки се обидоа да ги намалат очекувањата. Сите сочувствуваме со Отава, но треба да ги знаеме деталите.“
Друг дипломат беше подиректен. Тој предвидува дека Канада би можела да добие статус сличен на Длабоката и сеопфатна зона на слободна трговија (DCFTA), модел што го користат Грузија, Молдавија и Украина. Сепак, тој верува дека нема мандат за подлабока економска или политичка интеграција. „Земјите-членки нема да се согласат на ништо повеќе од тоа“, рече тој.
Третиот соговорник додаде дека воведувањето статус на придружен член би барало измени во основните договори на ЕУ. Тој го оцени таквото сценарио како „невозможно“ бидејќи нема политичка волја за тоа.
Потенцијални проблеми и минати искуства
Дипломатите предупредуваат дека посилната интеграција би отворила голем број спорни прашања. Меѓу нив се канадската политика за поттикнување на домашното производство („Произведено во Канада“), што би можело да биде во спротивност со правилата на единствениот пазар, и канадската челична индустрија како директен конкурент на европската. Канадските даноци за извоз на автомобили од ЕУ, ограничувањата за увоз на европски алкохол и разните регулативи за генетски модифицирани производи се исто така проблематични.
Идејата за „придружно членство“ не е сосема нова. Германскиот канцелар Фридрих Мерц претходно ја предложи како модел за Украина, но Киев ја отфрли понудата, а предлогот дури и не доби широка поддршка меѓу лидерите на ЕУ.
Политички реакции
И покрај изненадувањето, амбасадорите на земјите-членки постигнаа принципиелен договор за потребата од зајакнување на врските со Канада минатата недела на состанок со претставници на Комисијата и Советот. За ова се согласија и владини претставници кои инаку се повнимателни поради нивниот однос со администрацијата на Трамп.
Ирскиот министер за европски прашања, Томас Бирн, ја поздрави објавата. Тој изјави дека „проширувањето на нашата Унија кон полноправни, а можеби и придружни членки, е во наш стратешки интерес“. Членовите на Европскиот парламент беа поскептични. Манон Обри, претставничка на левицата, директно го праша претседателот на Комисијата: „Кој ви го даде демократскиот мандат и поддршката од народот за ова?“
Погледот од Отава
Канадскиот премиер Марк Карни, кој е во посета на Брисел, за што првпат објави POLITICO, го следеше говорот во живо. Поради трговскиот и политичкиот притисок од Вашингтон, Карни се залага неговата земја да ја намали зависноста од САД и да формира сојуз на демократии кои ја поддржуваат слободната трговија. Висок функционер на ЕУ изјави дека целта на посетата е „јасно да се демонстрира намерата и амбицијата на двете страни да го подобрат своето партнерство“.
Се очекува Карни да ја претстави визијата на Канада за идните односи во обраќањето пред Европскиот парламент утре, четврток.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
