Може да имате добра работа, луѓе кои ве сакаат, планови на кои некогаш сте им се радувале и живот кој однадвор изгледа сосема добро ‒ а сепак да се разбудувате со чувство дека нешто недостасува. Како среќата конечно да ќе започне кога ќе бидете поуспешни, подисциплинирани, посакани или кога едноставно ќе се чувствувате доволно добро за да промените нешто.
Проблемот е што причината за таквото незадоволство понекогаш не е во околностите, туку во длабоко вкоренетите верувања според кои со години живееме, а речиси никогаш не ги преиспитуваме.
Психологот Ник Вигнал објаснува дека некои од тие основни верувања често се формираат многу рано и потоа ги носиме во возрасниот живот како своевидни внатрешни правила. Токму тие можат да влијаат на начинот на кој се толкуваме себеси, успехот, мотивацијата и сопствената вредност. Три се особено интересни.
1. „Морам прво да се чувствувам добро за да направам нешто тешко“
Колку пати сте си рекле:
„Ќе почнам да вежбам кога ќе имам повеќе енергија.“
„Ќе ја променам работата кога ќе имам повеќе самодоверба.“
„Ќе разговарам со партнерот кога ќе бидам подготвен.“
„Ќе почнам од понеделник.“
Ја чекаме мотивацијата како сигнал дека конечно дошол вистинскиот момент. Сепак, Вигнал укажува на сосема поинаков однос меѓу мотивацијата и акцијата ‒ доброто расположение може да ја олесни тешката задача, но и самото извршување на тешка и смислена задача може да придонесе за тоа да се чувствуваме подобро. Со други зборови, можеби не мора прво да бидете мотивирани за да почнете.
Можеби мора да почнете за да стигне мотивацијата.
Затоа големите промени не мора да започнат со големи потези. Ако сакате да воведете утринско вежбање, не мора првиот ден да истрчате пет километри. Првата цел може да биде само станување 15 минути порано, потоа кратка прошетка, па дури потоа посериозна активност. Вигнал токму постепеното зголемување на предизвикот го наведува како начин да си покажеме себеси дека можеме да делуваме дури и кога не ни се делува.
2. „Морам да бидам строг кон себе за да успеам“
Ова верување на многумина им звучи речиси одговорно.
Ако згрешам ‒ морам да се критикувам себеси.
Ако не сум најдобар ‒ не сум работел доволно.
Ако си попуштам себеси ‒ ќе се омрзевам.
Вигнал ова го нарекува своевидна теорија на „наредник за обука“ ‒ верување дека постојаната внатрешна критика нè држи дисциплинирани и нè турка кон успехот. Проблемот настанува кога тој внатрешен глас никогаш не престанува.
Тогаш ниту успехот не е доволен.
Добивате одлична оценка ‒ размислувате зошто не била совршена.
Добивате унапредување ‒ се прашувате дали навистина сте го заслужиле.
Ќе направите грешка како родител ‒ заклучувате дека сте лош родител.
И така животот може да се претвори во бескрајно поправање на себеси.
Вигнал врз основа на своето терапевтско искуство наведува дека кај луѓето со кои работел, откажувањето од постојаната самокритика не доведувало до послаб ефект. Напротив, опишува дека често имале повеќе енергија и ентузијазам кога не биле оптоварени со непрекинато самоосудување.
Да се биде благ кон себе не значи откажување од одговорноста.
Може да си признаете себеси дека сте згрешиле без заклучок дека сте несоодветни. Може да сакате повеќе од себе без секојдневно понижување на себеси.
3. „Морам да бидам успешен за да бидам вреден за љубов“
Можеби ова е најтешкото верување од сите три.
Затоа што често се крие зад амбицијата.
Уште како деца учиме дека трудот се наградува ‒ со добра оценка, пофалба, подобро училиште, кариера, пари, статус. Проблемот настанува кога од сето тоа несвесно извлекуваме поинаков заклучок:
„Вредам само кога постигнувам.“
Вигнал предупредува дека врзувањето на сопствената вредност првенствено за успехот може да го направи идентитетот многу кршлив. Човекот тогаш не сака само да успее ‒ нему успехот му е потребен како потврда дека вреди доволно.
А што се случува кога работата ќе тргне лошо?
Кога некој друг ќе биде поуспешен?
Кога ќе ја изгубиме позицијата, парите или статусот?
Ако целото чувство за сопствената вредност е вложено само во една област од животот, нејзиниот пад може да изгледа како пад на сè. Затоа решението не е откажување од амбицијата.
Решението е да не дозволиме успехот да биде единственото место од кое ја црпиме сопствената вредност.
Пријателствата, семејството, интересите, творештвото, помагањето на другите, хобијата и работите што ги правиме само затоа што ги сакаме, можат да изградат многу пошироко чувство за идентитет. Токму таа „диверзификација на идентитетот“ Вигнал ја наведува како алтернатива на животот во кој професионалниот успех е единствениот доказ за личната вредност.
Можеби проблемот не е животот што го имате, туку правилото според кое го мерите Најнезгодно кај длабоките верувања е тоа што ретко звучат како верувања.
Звучат како факти.
„Таков сум.“
„Без притисок ништо не завршувам.“
„Кога ќе успеам, ќе бидам среќен.“
„Кога ќе ми биде подобро, ќе почнам.“
А можеби токму тука е просторот за промена.
Не мора преку ноќ да станете целосно поинаква личност. Доволно е повремено да се фатите себеси во едно од тие внатрешни правила и да го поставите едноставното прашање: „Дали е ова навистина вистина ‒ или само нешто во кое толку долго верувам што сум престанал да го преиспитувам?“
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
