Збогум за печатите - добредојде за дигиталната евиденција на границите. Од 12 октомври започна етапно да се воведуваат новите правила за влез и излез од Европската Унија.
Овој нов дигитален систем претставува една од најзначајните реформи во областа на граничното управување на ЕУ, заменувајќи го досегашното ставање печати во пасошите со електронска евиденција на биометриски податоци (фотографија и отпечатоци од прсти), како и точни записи за датумите на влез и излез.
Министерството за внатрешни работи апелира до македонските граѓани кои планираат патувања во земјите на Шенген зоната да се информираат за новите правила и постапки, со цел нивните патувања да бидат навремени, безбедни и без непотребни доцнења.
EES се однесува на сите државјани од земји кои не се членки на Европската Унија или Шенген зоната и кои патуваат за краток престој (до 90 дена во рамки на 180 дена). Тоа ги опфаќа:
Патниците кои се ослободени од виза за влез во ЕУ и
Патниците кои поседуваат виза за краток престој.
Граѓаните на земјите-членки на ЕУ и на Шенген зоната не подлежат на новиот систем.
Системот ќе биде активен на сите надворешни гранични премини на 29 земји, меѓу кои се: Грција, Бугарија, Австрија, Германија, Франција, Италија, Шпанија, Шведска, како и Исланд, Норвешка, Швајцарија и Лихтенштајн.
Во периодот од октомври 2025 до април 2026 системот ќе се воведува по фази. Тоа значи дека дел од патниците сè уште ќе добиваат печат во пасошите, додека постепено сите гранични премини не преминат на целосна дигитална евиденција. Од 10 април 2026 година, печатите во пасошите целосно ќе бидат заменети со електронски записи.
Многу очекувања од ЕУ, но и многу проблеми на границите
Системот за влез/излез (EES) на ЕУ се соочи со проблеми како што се софтверски грешки, неисправни киосци, проблеми со персоналот и долги редици на аеродромите и граничните премини.
Техничките проблеми доведоа до рачна обработка, забавувајќи го влезот и попречувајќи ја целта на системот за побрзо патување. Некои области, исто така, се борат со временската рамка за имплементација, при што одредени процеси се одложени, а патниците пријавуваат значително време на чекање поради новата биометриска регистрација.
Клучни проблеми
Технички проблеми: Неисправната опрема, како што се киосците што не се синхронизираат со централните бази на податоци, бараше од граничниот персонал рачно да ги обработува патниците.
Персонал и обука: Некои службеници добиле недоволна обука, што придонесува за побавно време на обработка.
Долго време на чекање: Првичните воведувања доведоа до долги редици, при што патниците пријавуваат чекање до 90 минути или повеќе.
Предизвици при имплементација: Системот се воведува во фази, а некои процеси се имплементираат побавно од планираното. На пример, некои планирани функции за возачите на автомобили беа одложени на неодредено време.
Неконзистентни процедури: Неконзистентното воведување на различни локации значи дека процедурите и времето на чекање може значително да варираат помеѓу аеродромите и земјите. Зголемена бирократија: Иако системот има за цел да го забрза патувањето, почетната фаза бара дополнителни чекори за некои патници, како што е рачна регистрација, што доведува до зголемени редици.
Праксата на некои од државите и од патниците
Новиот систем за влез и излез од Шенген зоната, кој постепено се воведува од 12 октомври, создава проблеми за транспортерите. Тој може да влијае и на туристичките агенции и на сезонските работници, особено ако престојат подолго од дозволените 90 дена.
- Опслужуваме 96 посто од превозите во увоз и во извоз што значи без непречена работа на нашите превозници ќе имаме големи проблеми и во стопанството, на секое ниво. Затоа што цените на превозот, кога ќе се користат Германски, Бугарски или било кои други превозници ќе пораснат, изјави Билјана Муратовска, Транспортна асоцијација МАКАМ-ТРАНС.
Хрватска воведува мерки за олеснување на влезот во државата за патници од трети земји
Во Хрватска се смета дека воведувањето на ЕЕС би можело да предизвика застој на граничните премини со Србија, Босна и Херцеговина и со Црна Гора.
Покрај ЕЕС, Хрватска воведува и Национална програма (НПО) за олеснување на влезот за патници од трети земји што често ја преминуваат границата и не претставуваат безбедносен ризик. Учесниците во НПО ќе можат да поминат побрзо бидејќи по повторен влез нема да се врши ново биометриско снимање – системот ќе ја спореди фотографијата од патниот документ со онаа што веќе е зачувана во ЕЕС.
На аеродромите во Загреб, Сплит, Дубровник, Пула, Задар и Риека ќе бидат достапни и пунктови за ЕЕС, наменети за патници што првпат влегуваат во шенген-зоната и кои сè уште немаат ЕЕС-датотека. Постапката вклучува скенирање на патната исправа, земање биометриски податоци за лицето, отпечатоци од прстите и краток прашалник, со поддршка на 15 јазици.
Стравувања од метеж на граничните премини
Воведувањето на ЕЕС веројатно ќе го продолжи времетраењето на контролите на патните премини, особено за патниците што првпат влегуваат во системот, кои мора да излезат од своите возила за да креираат ЕЕС-датотека и да го потврдат својот идентитет.
Сепак, се очекува времето на чекање да се намали откако системот ќе стане рутински и поголем број патници ќе добијат лични ЕЕС-датотеки. Иако целта на системот е да се модернизира и зајакне безбедноста, авиокомпаниите и националните власти изразуваат загриженост за можен хаос.
– Авиокомпаниите што опслужуваат големи центри работат со тесни распореди, па дури и неколку минути доцнење на граничните контроли може да ги нарушат врските – предупреди Монсерат Барига од Европската асоцијација на регионални авиокомпании.
Асоцијацијата на аеродроми „АЦИ Европа“ изразува загриженост со месеци.
– Досега е спроведено само делумно тестирање и поната примена во оддел држави на ЕУ – рече Федерико Бонауди, директор на „АЦИ Европа“.
Тој ги наведе „постојаниот недостиг од персонал на граничната полиција во одредени земји-членки“ и доцното започнување на информативната кампања за патниците како дополнителни проблеми.
Во Франција, водечката туристичка дестинација во светот, исто така постои голема загриженост за функционирањето на ЕЕС.
– Ако мораме да ги пропуштиме сите патници на долги релации од Кина преку ЕЕС, тројно ќе се зголеми времето на чекање на границата – истакна анонимен службеник на француското министерство за внатрешни работи.
Франција планира вработување дополнителни 230 граничари за да се справи со дополнителното работно оптоварување.
Британските патници ќе бидат најтешко погодени бидејќи имаат силни транспортни врски со ЕУ, но британските транспортни оператори се уверени дека работите ќе течат непречено.
– Сè е подготвено и тестирано на стотици корисници – порача неодамна Јан Лерише, извршен директор на „Гетлинк“, операторот на Евротунелот што ги поврзува Велика Британија и Франција. Неговата компанија соопшти дека инвестирала 80 милиони евра за да се приспособи на новиот систем.
Првата средба на патниците со новиот дигитален систем за контрола на граници на Европската унија заврши во целосен хаос.
Британските патници раскажуваат за турканици, солзи и пропуштени летови, додека редиците стануваат сè понервозни, а некои се блиску до конфликти со граничарите.
Овој систем, кој ќе стане задолжителен на сите аеродроми и пристаништа во Шенген зоната од април следната година, ќе бара секој не-ЕУ патник, вклучително и македонските граѓани, да даде биометриски податоци пред влез во Европа.
Експертите предупредуваат дека воведувањето на новиот дигитален систем може значително да го зголеми времето на чекање и да предизвика дополнителен стрес кај патниците, особено во периоди со голем проток на луѓе.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
