Секој ден, без воопшто да го забележите тоа, на Земјата ѝ е потребно малку повеќе време за да ја заврши својата ротација. Промената се мери само во делови од милисекунда, но силите потребни за да дојде до неа се речиси незамисливо големи.
Според новата студија, брзината со која нашите денови се продолжуваат сега е „без преседан“ во последните 3,6 милиони години од геолошката историја. Наодите покажуваат дека, како што поларните ледени покривки и ледниците се топат поради климатските промени, водата што некогаш била заробена на високите географски широчини се слева во океаните и се шири кон екваторот. Тоа ја поместува масата подалеку од Земјините полови и – исто како уметничка лизгачка која при вртење ги испружува рацете – ја забавува ротацијата.
Претходните студии веќе покажаа дека климатските промени имаат необични ефекти врз ротацијата на нашата планета. Сега, тим од Универзитетот во Виена и ЕТХ Цирих ја проучуваше геолошката минатост за да утврди дали нешто слично на денешната брзина на промени некогаш претходно се случило.
Одговорот е, недвосмислено, не.
Должината на денот никогаш не била целосно непроменлива. Врз Земјината ротација постојано влијаат гравитациската сила на Месечината, процесите длабоко во внатрешноста на планетата и промените во атмосферата.
Тие сили делуваат во различни насоки и во текот на геолошката историја предизвикувале осцилации во должината на денот. Она што научниците сега го утврдија е дека климатските промени станаа доволно силна сила за да застанат рамо до рамо со сите тие влијанија – па дури и со тек на време да ги надминат.
За да ѕирнат милиони години наназад, истражувачите се свртеа кон фосилните остатоци од едноклеточни морски организми кои живееле на морското дно, познати како бентосни фораминифери. Хемискиот состав на нивните лушпи ги бележи древните промени во нивото на морето. Со анализа на тие промени, истражувачите можат да пресметаат како морала да се менува Земјината ротација.
Посебно развиен алгоритам за машинско учење, осмислен да ги обработи несигурностите во вака стари податоци, овозможи донесување сигурни заклучоци од материјалот кој потекнува уште од доцниот плиоцен, пред 3,6 милиони години.
Низ целиот тој временски период, еден податок особено се издвојува: сегашноста.
Моменталната брзина на продолжување на денот предизвикана од климатските промени – 1,33 милисекунди по век – звучи занемарливо. Но, кога ќе се земат предвид вклучените сили, прераспределбата на масата е огромна.
„Ваквата промена во должината на денот бара зачудувачка прераспределба на масата: од ред на големина од 1.000 гигатони кои се поместуваат од половите во океаните“, вели професорот Бенедикт Зоја од ЕТХ Цирих, коавтор на студијата.
„За да ја визуелизирате таа количина, замислете цврста коцка мраз поставена над Њујорк. Би била висока 10 километри, повисока од Монт Еверест“, објаснува професорот.
Кога станува збор за енергијата потребна за да се предизвика таква промена, докторот Мостафа Кијани Шахванди од Универзитетот во Виена, главен автор на студијата, објаснува:
„Промената на ротационата енергија на Земјата е еквивалентна на земјотрес со магнитуда од 9,0 степени. Не по разорувањето, туку по силата од планетарни размери“.
Поголемо од влијанието на Месечината до 2100 година
Истражувачите пронајдоа еден момент во геолошката историја, пред приближно два милиони години, кога брзината на промените била слична на денешната. Но, тоа било исклучителен настан.
„Се случи 'совршена бура' од нестабилни ледени покривки и природен скок на нивото на CO2, што предизвика масовно топење на поларните ледени маси“, вели Зоја.
„Тој редок настан оттогаш не се повторил по природен пат, а човечката активност сега ја достигнува истата планетарна сила за нешто повеќе од еден век“, додава тој.
Па, што нè очекува понатаму? Во сценарио со високи емисии, со продолжување на големата зависност од фосилни горива, се предвидува дека климатските промени до крајот на векот ќе станат најголемиот фактор за промена на должината на денот, надминувајќи го дури и гравитациското влијание на Месечината.
Практичните последици од ова се суптилни, но реални.
„Иако милисекундата делува занемарливо, овој ефект е клучен за ултрапрецизното мерење на времето потребно за ГПС-навигацијата на Земјата и за навигацијата на вселенските летала низ Сончевиот систем“, вели Зоја.
Згора на тоа, планетарните промени што ги предизвикуваме во Земјината ротација се одраз на огромното влијание што го имаме врз целиот екосистем на Земјата. Таа голема прераспределба на масата оди рака под рака со поекстремни временски неприлики и пораст на нивото на морето, што ќе има огромни последици за местата каде што луѓето ќе можат безбедно да живеат во иднина.
„Најважната порака е дека човечкото влијание врз Земјиниот систем стана толку длабоко, што сега го менуваме и самиот начин на кој Земјата се врти“, вели Зоја.
Што се однесува до следните истражувања, тимот сега проучува и други начини на кои човечката активност ја прераспределува масата на планетата, особено исцрпувањето на подземните води и промените во кружењето на водата предизвикани од климатските промени.
Според првите пресметки, вели Зоја, тие ефекти се значително помали од влијанието на топењето на мразот и ледниците, но нивното целосно разбирање ќе помогне попрецизно да се утврди како и колку брзо ја менуваме Земјината ротација.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
