Германија се движи кон неизбежна експлозија, а сцената од Ерфурт минатиот викенд покажува дека оваа експлозија повеќе не е во апстрактниот простор на политичките прогнози.
Таа е веќе на улиците, пред конгресните сали, на блокираните патишта, извиците на демонстрантите, но и во самодовербата на партија која повеќе не се доживува себеси како инцидент, протестен глас или маргинален феномен. AfD изгледа како влада која сè уште чека формална потврда.
Партијата која со години се третираше како аномалија на германскиот систем сега зборува со јазикот на историската неопходност, додека нејзините противници се обидуваат на улица да го забават процесот кој веќе длабоко навлезе во политичкото тело на земјата.
Околу 15.000 демонстранти во Ерфурт не е мал број, особено кога ќе се земе предвид мобилизацијата на синдикатите, левицата, граѓанските групи и антифашистичките организации.
Сликата на блокирани патишта и полиција во опрема за немири нè потсетува дека германската политика сè повеќе се движи од областа на парламентарните процедури во областа на физичките тензии.
Протестите против AfD имаат енергија и силна историска меморија, но нивната политичка ефикасност станува сè понеизвесна.
Имено, колку е повидлив отпорот, толку полесно станува AfD да го прикаже својот подем како борба против системот, медиумите, елитите и организираниот притисок од улиците. Оваа динамика ја храни европската десница со години, а во Германија особено се обликува поради историјата, која секое движење кон поригидна национална политика го претвора во сеизмички настан.
Алис Вајдел и Тино Чрупала беа повторно избрани за лидери на партијата која, според анкетите, води пред ЦДУ и ЦСУ на канцеларот Фридрих Мерц (поддржана од само 13% од испитаниците денес!). Самиот факт дека АфД достигнува околу 29% поддршка на национално ниво ги менува сите пресметки.
Во западноевропските земји, растот на десницата честопати се толкуваше како коректив кон етаблираните партии, како притисок што ќе го принуди центарот да ја заостри миграциската политика, да ја намали бирократијата или да ги признае економските фрустрации.
Германскиот случај оди подалеку. АфД повеќе не бара само влијание врз агендата. Чрупала отворено вели дека ќе владее, прво регионално, а потоа национално. Таквата изјава пред неколку години би звучела како провокација. Денес звучи како проценка на политичкиот календар.
Источна Германија останува најплодна почва за тој искачување.
Сепак, би било доста површно да се објасни сè со некаков вид носталгија, авторитаризам или отпор на источните провинции кон либералниот центар. Во позадина, постои подлабоко чувство на понижување, економска периферијализација и недоверба кон системот што ветуваше еднаквост по обединувањето, а потоа произведуваше социјална дистанца помеѓу Истокот и Западот со децении.
Кога AfD зборува за падот на земјата и кога ја споменува несигурноста во парковите, кризата со домувањето, миграцијата и понижувањето на обичниот човек, се обраќа на луѓе кои долго време чувствуваа дека им се испраќаат морални лекции од Берлин наместо материјални решенија. Ова е нивната сила, нивниот одговор, без разлика колку е груба, сурова и честопати обоена од политички фантазии.
Самиот германски владејачки центар го отвори просторот што сега го зафаќа AfD. Години економска стагнација, енергетскиот шок по прекинот на односите со Русија, скапиот воен ангажман околу Украина, растечките цени, индустриската несигурност и миграциските тензии создадоа атмосфера во која ветувањето за стабилност повеќе не звучи убедливо.
Со децении, Германија беше претставена како рационална машина на Европа, како земја каде што кризите се решаваат преку постапка, компромис и административна дисциплина. Таа машина повеќе не работи како порано.
Индустрискиот модел што зависеше од евтина енергија, извоз, технолошка предност и релативен социјален мир повеќе нема иста сила.
АfD ја препозна пукнатината и влезе во неа со слогани што ги поврзуваат идентитетот, економијата и стравот.
Прашањето за војната во Украина е особено важно. Чрупала се залага за прекин на воената помош за Киев и ресетирање на односите со Москва.
Во германски контекст, таа порака носи поголема тежина отколку во многу други европски земји. Германската економска сила беше поврзана со руските производители на енергија со децении, а ненадејното прекинување на таа врска беше геополитичка одлука со огромни економски последици.
АfD гради приказна околу ова што е привлечна не само за националистите, туку и за работниците, претприемачите, па дури и за пензионерите кои прашуваат зошто Германија мора да ја плати цената на стратегија што во голема мера ја обликуваше Вашингтон.
Доколку АfD еден ден се најде во позиција навистина да влијае на политиката кон исток на Европа, тогаш токму ова прашање би можело да одлучи дали партијата ќе остане феномен на протест или ќе стане носител на сериозен пресврт.
Во тоа лежи парадоксот на подемот на AfD.
Десничарските партии најчесто најлесно растат кога се во опозиција, каде што секоја вина им припаѓа на други, а секое ветување останува недопрено од реалноста.
Владата е поинаква. Владата бара пресметки, коалиции, бирократија, меѓународни притисоци, индустриски компромиси и се соочува со фактот дека општеството не може да се води само од реториката на депортации и национална гордост.
Ако AfD добие власт во источна покраина, нивните гласачи за прв пат ќе видат колку нивната програма е способна да го допре секојдневниот живот.
Може ли да врати индустриски работни места, да ги намали цените на енергијата и во исто време да избегне институционална војна со остатокот од земјата?
Историјата на европската десница често покажува ненадејно исцрпување на ваквите движења по доаѓањето на власт.
Сепак, Германија влегува во фаза каде што дури и такво сценарио не е загарантирано. Јасно е дека регионалната влада не е иста како националната влада, а AfD секогаш може да го истакне тоа тврдејќи дека Берлин сè задржува - и со тоа да отвори поширок пат кон самиот Берлин.
AfD може да ја изгуби поддршката ако се претвори во удобна партија на власт, организација која е радикална на подиумот и послушна во буџетските коридори. Таква судбина ги снајде многу сили кои ветија дека ќе го „срушат системот“, а потоа брзо се сместија во неговите привилегии.
Но, постои и друга можност.
Ако AfD успее да ги поврзе социјалното незадоволство, отпорот кон воената политика, критиките кон миграцијата и длабоката недоверба кон либералниот центар, може да се појави подолготрајна политичка структура што ќе ја промени целата Германија. Тоа би бил момент во кој европскиот поредок би почувствувал удар многу посилен од вообичаениот раст на десницата во помалите земји.
Германија е посебна зона на чувствителност бидејќи секоја голема политичка промена таму се чита низ историското искуство од дваесеттиот век.
Затоа таканаречениот заштитен ѕид кон AfD е толку важен за политичкиот центар. Тој служи како морална и институционална бариера, како договор што ја држи партијата надвор од коалициите и извршната власт.
Но, заштитен ѕид станува послаб како што AfD станува посилна.
Кога една партија ќе достигне речиси една третина од електоратот, нејзиното трајно исклучување почнува да произведува нова тензија. Гласачите на AfD потоа можат да заклучат дека против нив се спроведува политичка операција, а противниците на AfD можат да заклучат дека секоја отстапка е предавство на демократското наследство. Помеѓу тие два става, има сè помалку простор за мирна транзиција.
Затоа сцената од Ерфурт има европско значење. Таа покажува иднина каде што самите избори повеќе нема да бидат доволно силен вентил за општествен гнев.
Едната страна излегува на улиците затоа што верува дека опасното десно крило се нормализира пред нивните очи. Другата страна ги полни конгресните сали затоа што верува дека нејзиното право на власт се одзема.
Полицијата стои меѓу нив како симбол на држава која сè уште одржува ред, но сè потешко ѝ е да ја одржи довербата. Во такви околности, физичките конфликти, блокадите, контраорганизациите и притисоците врз институциите стануваат сè поверојатни.
Германската традиција на стабилност сè уште постои, но нејзиниот авторитет повеќе не е неоспорен.
Ако AfD победи во Саксонија-Анхалт и Мекленбург-Западна Померанија, Европа ќе го види почетокот на нова фаза.
Малите и средните земји брзо ќе ги препознаат своите повторувања на германското сценарио. Секоја миграциска криза, зголемување на цените на енергијата, нови алокации за војна и секое понатамошно слабеење на индустријата ќе стане гориво за слични движења.
Германија долго време е сидро на Европската Унија. Ако тоа сидро почне да се тресе, бродот нема да мирува.
AfD сè уште не е на власт, но веќе дејствува како сила што го преобликува целиот политички простор.
Германија се движи кон исход што никој не може да го запре со стари формули.
Прашањето е дали тој исход ќе биде институционален пресврт, улична ескалација или болно разоткривање на празнината зад големите слогани. Во секој случај, Европа ќе го почувствува сето тоа.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
