Изјавата на Путин дека Русија „има проблем“ е важна токму затоа што во рускиот политички јазик препознавањето на проблемот ретко се појавува како обична изјава. Во систем кој со години го негуваше имиџот на стратешка смиреност, отпор кон санкции и способност за апсорбирање на секаков вид притисок, таквата реченица има функција на сигнал. Таа и кажува на домашната публика дека нешто се променило, на бирократскиот апарат дека доаѓа нова фаза, а на противникот дека Москва разбира што се случува.
Украинските напади врз руските рафинерии повеќе не можат да се сведат на епизоди на војна во позадина. Тие сега влегуваат во секојдневниот живот, во непријатноста на регионите кои досега ја следеа војната како далечна, иако постојано присутна тема.
„Да, ние гледаме проблеми, свесни сме за нив и реагираме на нив, но сигурно ќе ја обезбедиме безбедноста на земјата и нашите граѓани, како и неповредливоста на руските граници“, рече Владимир Путин во обраќањето до членовите на партијата на конгресот на Обединета Русија.
Оваа промена е опасна за Кремљ затоа што влијае на најчувствителниот дел од воениот поредок на Путин.
Од почетокот на инвазијата, на руската јавност ѝ беше понуден еден вид општествен договор. Државата води војна, граѓаните ја поддржуваат или барем ја толерираат, а секојдневниот живот во голема мера останува функционален. Санкциите болат, инфлацијата еродира, мобилизацијата ја разби илузијата за целосна дистанца, но основната инфраструктура на нормалноста сè уште опстојува.
Горивото, од друга страна, во земја која ја изградила својата моќ врз енергетски производи, има поголема симболика од самите стоки. Недостатокот на бензин во Русија звучи речиси како политичка пцовка, бидејќи нè потсетува дека огромната територијална и суровинска моќ не гарантира безбедност кога непријателот ќе ја пронајде точката каде што се среќаваат логистиката, технологијата и психологијата.
Стратегијата на Украина станува сè појасна. Киев сака да ги намали приходите од нафта на Русија, да ја исцрпи воената логистика и да ја префрли војната во област каде што Кремљ мора да троши политички капитал.
Веќе пишувавме за тоа во неколку наврати, но да го повториме уште еднаш - рафинериите се идеална цел бидејќи произведуваат перформанси во неколку слоеви. Тие ја оштетуваат воената логистика, го погодуваат домашниот пазар, создаваат нервоза кај граѓаните и покажуваат дека руската воздушна одбрана не може да заштити сè што треба да заштити.
Затоа, изјавата на Путин мора да се протолкува како обид да се управува со момент во кој воената реалност се прелева во домашната политика. Тој знае дека предолгото негирање на штетата почнува да звучи апсурдно додека луѓето чекаат гориво, додека регионалните власти наметнуваат ограничувања и додека дебатата беснее околу увозот на бензин во земја која со децении живее од извоз на енергија.
Затоа, признавањето на „проблемот“ му овозможува да ја преземе контролата врз наративот пред да завладее локалната паника, префрлањето на вината на бирократијата и националистичкиот гнев. Со други зборови, моментот беше внимателно избран.
Па, сега кога е кажано, главното прашање е - што планира да направи Русија во врска со тоа?
Првата можност, онаа според која Путин ја подготвува јавноста за пожестока војна, во моментов изгледа можеби поубедлива. Причината е едноставна. Доколку Кремљ сега се движи кон крајот на војната под впечаток на напад врз рафинериите, противниците би го протолкувале тоа како доказ дека стратегијата за притисок успеала.
Јастребите во Москва, армијата, безбедносните служби, пропагандниот блок и дел од воената економија би го сметале тоа за капитулација пред украинските беспилотни летала.
За Путин, таквата перцепција носи опасност што оди подалеку од самата Украина. Тоа би го поставило прашањето за неговата фундаментална политичка валута, неговата способност да издржи подолго од противниците. Затоа, поверојатно е дека непосредниот одговор ќе биде потежок, поскап и подисциплиниран внатрешно.
Тој построг одговор може да има постепен облик отколку драматична општа мобилизација. Можни се поголем притисок врз постојниот систем за мобилизација, поинтензивно регрутирање по договори, посилни напади врз украинската енергетска, транспортна инфраструктура и воени фабрики, проширување на овластувањата на безбедносниот апарат, посилна контрола на информациите и итна реорганизација на одбраната на стратешките објекти.
Кремљ потоа би ѝ објаснил на домашната јавност дека Русија била нападната длабоко во сопствениот простор, дека војната што долго време официјално беше претставена како „специјална операција“ сега се претвора во одбрана на општеството, територијата и економијата.
Сепак, сè уште постои друга можност. Можеби е послаба на краток рок, но станува сè поважна ако нападите продолжат, ако недостигот се прошири и ако се покаже дека Русија навистина не може сигурно да го заштити својот енергетски застој.
Тогаш „имаме проблем“ може да стане почеток на поинаква подготовка на јавноста, бавно намалување на амбициите до она што може да се претстави како победа.
Крим, Луганск, големи делови од Донецк, копнениот коридор кон Азовското Море и уништувањето на украинската држава би можеле да бидат претставени во таков наратив како историски резултат, без разлика колку е оддалечен од почетните, многу поамбициозни цели. Русија потоа би побарала од Западот да „ја признае реалноста на терен“, но самата би морала да ја признае новата реалност, фактот дека војната повеќе не може да продолжи без сериозен удар врз внатрешната стабилност на Русија.
Ова е најголемата иронија на сегашниот момент. Со години, Москва постојано повторуваше дека Западот и Украина мора да ја прифатат реалноста на променетите граници и руското воено присуство на исток.
Сега пред Кремљ се појавува поинаква реалност. Беспилотно летало кое чини десетици илјади долари може да погоди објект вреден милијарди, еден пожар може да го наруши снабдувањето на регионот, а неколку бранови напади можат да ја принудат земјата извозничка на гориво да размисли за увоз, забрани за извоз и намалување на стандардите за квалитет. Тоа е нова карта на војната.
Денес, Путин е навистина човек во средината, но тоа место не е неутрално.
Од едната страна се оние кои сакаат доказ за руската супериорност, казна за Украина и демонстрација дека Москва сè уште има вертикала на ескалација.
Од другата страна, постои капитал кој сонува за враќање на предвидливоста, барем преку замрзнат конфликт, делумна нормализација на трговијата и спасување на средствата што се топат во долга војна.
Олигарсите не мора јавно да кажат дека сакаат мир, доволно е нивниот интерес да го турка системот кон стабилизација.
Јастребите не треба да ја преземат власта за да обликуваат одлуки, доволно е да го претстават секој компромис како слабост.
Владеењето на Путин се потпира на способноста да ги одржува овие групи во рамнотежа, но војната што ги погодува бензинот, рафинериите и секојдневната логистика го намалува просторот за таква вештина.
Токму затоа изјавата „имаме проблем“ најверојатно функционира како признание за влегување во поопасна фаза, со можност прашањето за мир да се отвори само по обид за демонстрирање сила.
Кремљ барем ќе се обиде да докаже дека може да го реши проблемот со сила.
Во тоа лежи ризикот за Украина, но и за Русија. Ако засилениот одговор не ги запре нападите, Путин ќе се соочи со избор што долго го одложуваше. Или ќе ја прошири војната до степен што бара значително поголеми внатрешни жртви, или ќе почне да бара начин да ги претвори постојните добивки во конечно пресметување. И двете одлуки носат цена.
Затоа, војната повторно е на пресвртница, овој пат помалку театарска, но можеби посериозна од многу претходни.
Фронтот сè уште се движи бавно, дипломатските канали остануваат слаби, западната поддршка за Украина осцилира, руската економија покажува отпорност, а сепак еден нов елемент го менува распоредот.
Украина пронајде инструмент за притисок кој не се мери само со километри ослободена територија. Се мери со нервозата на системот, што мора да објасни зошто енергетската суперсила воведува вонредни мерки за да обезбеди гориво за граѓаните.
Путин го препозна тоа. Затоа рече дека има проблем. Сега мора да покаже дека има одговор.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
