Најновата одлука на Виктор Орбан да распореди армија и дополнителни полициски сили околу клучните енергетски објекти во источна Унгарија отвора сосема нова фаза од кризата. Самото посочување дека тие биле испратени таму за да „ги бранат објектите од потенцијални украински напади“ покажува колку е сериозна ситуацијата.
Предизборна кампања? Секако, но и многу повеќе од тоа.
Унгарија го изгуби пристапот до нафта, а потоа го блокираше пристапот на Украина до парите од ЕУ. Ова може да биде само почеток на многу поголема ескалација. Сето ова се случува пред клучните избори во Унгарија, кои сега се претвораат во можеби најважниот политички настан во годината.
Премиерот тврди дека унгарските безбедносни служби имаат информации за можни дејствија на Киев насочени кон дестабилизација на унгарскиот енергетски систем и зборува за обид за уцена преку енергетскиот сектор.
Во исто време, во пограничниот округ Саболч-Сатмар-Берег беше воведена забрана за летови со беспилотни летала, што ѝ дава на целата приказна дополнителна драма и создава впечаток за вонредна состојба во чувствителниот регион. Премиерот не дава конкретни докази, но политичката порака до гласачите и партнерите од ЕУ (всушност, сè повеќе до ривалите) е многу јасна.
Во позадина на денешната одлука е спорот околу нафтоводот „Дружба“, кој е надвор од употреба со недели.
„Дружба“ е еден од последните големи канали за руска нафта до Централна Европа. Унгарија и Словачка сè уште се многу зависни од таа рута, а прекинот на снабдувањето доста директно влијае на нивната енергетска безбедност.
Киев тврди дека нафтоводот бил „оштетен во рускиот напад“ и дека поправките се „сложени и опасни“ поради континуираните напади врз енергетската инфраструктура.
Будимпешта и Братислава веруваат дека работите се одложуваат од политички причини и дека Украина ја користи својата улога како транзитна земја како инструмент за притисок. Затоа Орбан зборува за блокадата на нафтата и се обидува да го префрли фокусот од руските напади на нелојалноста на Киев кон земјите-членки на ЕУ кои сè уште увезуваат руска нафта.
Јасно е дека нема потреба конкретно да се посочува „кои“ членки се овие - Унгарија и Словачка отидоа најдалеку во спротивставувањето на понатамошната милитаризација на Украина и бараат итно завршување на војната, всушност тие се единствените од целиот блок кои се залагаат за таков став.
За Киев (и добар дел од ЕУ), и Будимпешта и Братислава се „помагачи на Русија“, па затоа воопшто не би било изненадувачки ако Киев намерно го блокира нафтоводот (или го оневозможи).
Целата приказна е поврзана со претстојните унгарски избори на 12 април, кои всушност ќе бидат најголемиот референдум за самиот Орбан. Иако многу од неговите противници во ЕУ тврдат дека тој победил на изборите со пропаганда, фактот е дека Виктор Орбан е недопирлив многу години, а опозицијата е фрагментирана и неуспешна.
Сепак, тоа се менува во оваа рунда и постојат многу конкретни шанси Унгарците да изберат поинаков пат на 12 април.
Затоа, не треба да ја исклучиме можноста дека притисокот од нафтата врз Унгарија е всушност првенствено притисок врз унгарските гласачи. Психолошката порака е јасна - ако гласате за Орбан ќе има големи проблеми, економски и енергетски. Изберете го Маѓар и прашањето ќе биде решено.
Орбан, кој е на власт 16 години, не попушта и очигледно е дека сега ја избрал оваа тактика за финале на својата кампања. Имено, Будимпешта блокираше нов пакет санкции против Русија, како и огромен заем за Украина во вредност од околу 90 милијарди евра.
Во Брисел, ова го толкуваат како кршење на принципот на „лојална соработка“ бидејќи механизмот веќе беше политички договорен на ниво на шефови на држави и влади.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, во писмо директно предупреди против „поткопување на кредибилитетот на заедничките одлуки“, додека Орбан одговори тврдејќи дека Унгарија не може да поддржи финансиски аранжмани за Украина во време кога верува дека Киев ја загрозува нејзината енергетска безбедност.
Сето ова ни покажува дека во следните помалку од два месеци, во Унгарија ќе трае исклучително жестока кампања.
Нова опозициска сила, партијата Тиса предводена од Петер Маѓар, е во водство во (некои) анкети пред партијата Фидес на Орбан. Орбан „против себе“ има и други многу специфични бројки кои не се во негова корист, првенствено оние што се однесуваат на економската стагнација и падот на реалните приходи на домаќинствата. Во исто време, познато е дека гласачите „реагираат“ кога се споменува национална закана, иако е тешко да се каже кој ќе има корист од оваа ситуација.
Орбан долго време ја гради својата кампања врз пораката дека Унгарија (која граничи со Украина) треба да се држи подалеку од војната и дека и Брисел и Киев се подготвени да ги жртвуваат унгарските интереси за сопствените цели.
Во Будимпешта се појавуваат постери на кои се прикажани Володимир Зеленски и лидерите на европските институции како заеднички притисок врз Унгарија.
Сегашната одлука за распоредување на војската околу рафинериите, магацините и преносните постројки се вклопува во таа нарација. Орбан нагласува дека Унгарија нема да дозволи никому да ја уценува и дека ќе го заштити народот од последиците од одлуките на другите луѓе, без разлика дали доаѓаат од Киев или Брисел.
Распоредувањето на војската очигледно има многу специфичен визуелен ефект. Присуството на вооружени војници во близина на енергетските централи создава впечаток дека Унгарија е на работ на директна саботажа. Граѓаните добиваат впечаток дека нешто големо и опасно се случува веднаш зад аголот (или зад Карпатите).
Регионалниот контекст дополнително ја интензивира тензијата. Словачкиот премиер Роберт Фицо јавно го обвинува Киев дека ја одложува поправката на нафтоводот и веќе ги запре итните испораки на електрична енергија во Украина.
Во таа ситуација, Орбан се обидува да ги комбинира безбедносната загриженост и политичката офанзива.
Од една страна, Унгарија навистина има структурна ранливост бидејќи со години градеше модел на ефтина енергија врз основа на руски договори и сега е потешко да се прилагоди на новата реалност. Од друга страна, официјалната реторика го претвора техничкиот спор околу поправката на нафтоводот во драматичен конфликт со Украина.
Што се однесува до ЕУ, таа само ги стеснува своите редови, до степен до кој сега буквално веќе ги имаме лидерите на сите земји-членки кои речиси си ги повторуваат речениците едни на други.
Да, постојат суптилности, особено кога станува збор за националните интереси, но глобално, ЕУ е целосно обединета околу навидум бесконечното вооружување и поддршка на Украина.
Можеше потенцијално да се случи поинаку, цела серија избори во Европа се одржаа откако започна војната во Украина, но не се случи - се покажа дека Орбан и Фицо останаа единствените застапници на алтернативата, која, што и да мисли некој за нив, е единствената што отворено се залага за прекин на војната.
Исто така, она што треба да се повтори уште еднаш - ова дуо не се залага за руска победа, руска целосна окупација на анектираните региони, но и покрај ова, клубот на ЕУ ги означува како „проруско мешање“.
Јасно е дека ова не треба да биде изненадувачки во оваа целосна хомогенизација на европската политика, но вреди да се повтори.
Бидејќи тој монолитен став што ЕУ сега го „заклучи“ е отворено провоен и може да го доведе целиот континент до катастрофа. Но, дојдовме до точка каде што секој збор против војната, дури и ако вклучува осуда на руската окупација, однапред се прогласува за „проруска реторика“.
Конечно, секако вреди да се потсетиме на американската улога.
Фактот дека Марко Рубио отиде во Будимпешта по Минхен и му даде силна поддршка на Орбан ни кажува многу. За американските планови во Европа „пријател во Будимпешта“ е од суштинско значење.
Маѓар го знае тоа, па затоа флертува со изјави за „важен сојузник“ од другата страна на Атлатникот.
Сепак, администрацијата на Трамп одлучи кој е нивниот фаворит бидејќи тие самите се во одреден спор (дури и идеолошки) со Европската Унија.
Во тој контекст, 12 април е сè уште далеку, но брзо се приближува. Не е претенциозно да се каже дека ова може да бидат најважните избори оваа година.
(Vecer.mk VIA)
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
