Помалку од шест месеци по усвојувањето на заедничката валута на ЕУ, Бугарија се соочува со највисоката стапка на инфлација во еврозоната и со нова влада која се обидува да докаже дека може да ги скроти цените на храната без да воведува замрзнување на цените, пренесува „Еурактив“.
Бугарија го воведе еврото на 1 јануари 2026 година, а стравовите од вртоглав раст на цените само се засилија со забрзувањето на инфлацијата. Ова го стави бугарскиот премиер Румен Радев под директен притисок, со оглед на тоа што стапи на функцијата со јасен мандат: да преземе нешто во врска со цените на храната.
Годишниот индекс на потрошувачките цени во земјата достигна 6,8% во април, што е остар скок во споредба со 4,1% од претходниот месец и воедно највисока меѓугодишна бројка меѓу членките на еврозоната од август 2023 година. Меѓу прехранбените производи, доматите поскапеле за 28,8%, пиперките за 24,8%, а зелката за 18,3% во споредба со претходната година.
Владин приоритет
Во своите први јавни коментари како премиер, Радев вети дека нема да наметнува ценовни плафони, туку дека ќе ги искористи „сите алатки на пазарната економија“ за да ја потисне инфлацијата, вклучително и построг надзор над трговците на мало и поостри санкции за неоправдани поскапувања.
Законскиот пакет, поднесен од пратениците на левичарската популистичка партија „Прогресивна Бугарија“ на Радев само три дена по преземањето на власта, се движи во две насоки.
Прво, измените во бугарскиот Закон за заштита на потрошувачите ќе бараат од големите трговци на мало да докажат дека зголемувањето на цените е поврзано со објективни економски фактори, а не со шпекулации, притоа воведувајќи индикатор за „праведна цена“. Глобите би се движеле од 1.000 до 10.000 евра за физички лица и од 10.000 до 100.000 евра за трговците.
Второ, законските измени ќе ја прошират листата на забранети нефер трговски практики од 13 на 33 и ќе ги засилат истражните овластувања на националната антимонополска комисија.
Текстот на двата предлог-закони помина во прво читање во парламентот во мај. Со 131 пратеничко место во 240-члениот парламент, се очекува владата да обезбеди конечно одобрување пред мерките да стапат на сила во август, со рок на важност од една година.
Официјалните лица инсистираат дека целта не е директна регулација на цените, туку поголема транспарентност и посилна борба против нефер практиките. Радев изјави дека оваа рамка е делумно инспирирана од германското законодавство, кое е фокусирано на транспарентност на цените и надзор на конкуренцијата.
Оспорувана реакција
Во Софија, предлог-законите веднаш наидоа на критики од синдикатите и бизнис групите, кои се пожалија дека немале доволно време за да ги анализираат предлозите. Организациите на работодавачите ја повлекоа својата поддршка, предупредувајќи на прекумерна регулација и поголемо мешање на државата во пазарните механизми.
Лидерот на опозицијата и поранешен министер за финансии, Асен Василев, претходно овој месец изјави дека овие мерки на крајот би можеле дополнително да ги покачат цените, додавајќи дека сличните интервенции за време на подготовките на Бугарија за транзиција кон еврото не успеале да ги сопрат трошоците.
Бугарската Комисија за заштита на конкуренцијата во февруари соопшти дека не нашла докази за антиконкурентски договори меѓу големите трговски синџири – што го отвора прашањето со што точно треба да се справи новото законодавство. Димитар Сабев од Институтот за економски истражувања при Бугарската академија на науките исто така изрази сомнеж за делови од пакетот.
„Дел од предложените измени во законот за конкуренција им даваат предност на големите бугарски производители во нивните постојани битки со трговските синџири“, рече тој, предупредувајќи дека трговците на мало на крајот можат да ги префрлат тие трошоци врз потрошувачите.
Во меѓувреме, Љубомир Дацов, поранешен заменик-министер за финансии, тврди дека владата ги поистоветува високите цени на храната со инфлацијата во поширока смисла.
„Инфлацијата во Бугарија не е придвижувана од еврото. Ако беше така, таа немаше да биде многукратно повисока од просекот во еврозоната“, рече Дацов. Наместо тоа, тој укажа на брзиот раст на платите кој ја надминува продуктивноста и на постојаните буџетски дефицити кои ја поттикнуваат домашната побарувачка. „За да ја скротите динамиката на цените, потребно ви е фискално стегање“, рече тој, аргументирајќи дека дефицитот ќе мора да падне кон 1% од БДП. „Мерките предложени од новата влада воопшто не ја решаваат динамиката на цените.“
Веќе видено
Европското искуство со ценовните интервенции нуди малку утеха. Таму каде што владите се вмешаа, мерките честопати ги префрлаа трошоците на друго место, предизвикуваа правни проблеми со Брисел или избледуваа без траен ефект.
Унгарија отиде најдалеку, воведувајќи ограничување од 10% на маржите за профит на трговците на мало за 30 основни прехранбени производи во 2025 година. Европската комисија подоцна ја оспори оваа мерка со аргумент дека ги дискриминира странските трговци и ги прекршува правилата на заедничкиот пазар.
Романија и Грција усвоија поблаги пристапи. Букурешт ги ограничи маржите во делови од синџирот на снабдување, додека Атина привремено ги ограничи попустите на производите кај кои неодамна имало зголемување на цените – што ги поттикна некои трговци воопшто да избегнуваат поскапувања за да ја задржат флексибилноста за промоции.
Поради тоа, Бугарија не е првата европска влада што се свртува кон регулација на цените на храната, но како најнова членка на еврозоната и моментално економија со највисока инфлација во блокот, влогот е многу поголем. Владата веројатно ги има гласовите за да го изгласа законот, но големото прашање е дали тој навистина ќе ги намали сметките на касите во маркетите.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
