Глечерот познат како A23a некогаш беше најголемиот на Земјата, со површина двојно поголема од пошироката област на Лондон. Но, по патување полно со пресврти и кривини, A23a се стопи, се распадна и спектакуларно се распадна во текот на изминатата година. Она што остана од него сега еродира од потоплите води далеку од ледените мориња на Антарктикот и не се очекува да трае повеќе од неколку недели, пишува Би-Би-Си.
Патување започнато пред 40 години
За да ја раскажеме приказната за глечерот A23a, треба да се вратиме во 1986 година. Таа година, реакторот во нуклеарната централа Чернобил експлодираше, Гари Линекер ја освои Златната копачка на Светското првенство во Мексико, а Витни Хјустон ја доби својата прва Греми награда.
Далеку од очите на светот, ледениот гребен Филхнер - огромна пловечка маса од мраз што се протега од антарктичкиот континент до морето Ведел - драматично се менува. Еден од глечерите што се откина беше A23a, со површина од околу 4.000 квадратни километри во тоа време. Набрзо се насука на морското дно на морето Ведел, каде што остана заглавен повеќе од 30 години. Дури во 2020 година научниците забележаа знаци дека A23a се рестартирал.
Долго и непредвидливо движење
Носен од океанските струи и обликот на морското дно, глечерот тргна по пат познат како „Глечерска алеја“ кон Јужните Оркниски Острови. Таму беше заробен во џиновски воден вртлог осум месеци. Потоа се упати кон островот Јужна Џорџија, каде што повторно се заглави неколку месеци.
Но, за разлика од многу антарктички глечери што се топат и исчезнуваат тука, A23a успеа да се ослободи. Иако веројатно имало подолготрајни глечери во далечното минато на Земјата, A23a сега се смета за најстар во светот, барем меѓу оние што ги следат сателитите. „Неговото патување е навистина импресивно, најмногу поради неговата долговечност“, вели д-р Кристофер Шуман, пензиониран научник од Универзитетот во Мериленд. Тој го споредува следењето на неговото патување со гледање телевизиска драма „каде што не знаете што ќе се случи следно“.
Спекулативно распаѓање за една година
На почетокот на 2025 година, дури и по 39 години, A23a сè уште беше колос. Сепак, во текот на првата половина од таа година, се намали за околу една четвртина. До средината на годината, ја изгуби титулата најголем глечер, но сè уште беше огромен. „Беше фасцинантно да се набљудува како беше стабилен толку долго, а потоа за само една година едноставно се распадна“, вели д-р Кетрин Вокер од океанографската институција Вудс Хоул, која е родена истата година како и A23a.
Во август и септември, над подводен гребен околу 1.500 км источно од Фолкландските Острови, A23a се најде под влијание на силни механички сили. Научниците веруваат дека овие сили, во комбинација со топлите води, доведоа до негово распаѓање. За кратко време, неколку големи парчиња се откинаа, доволно големи за да добијат свои имиња: A23g, A23h и A23i.
На крајот на декември, во екот на летото на јужната хемисфера, глечерот беше изложен и на топол воздух. На неговата површина се појавија живописни сини езера од стопена вода. „Беше прекрасна глетка, но и јасен знак дека се топи и од горе и од долу“, вели професорот Мајк Мередит од Британското антарктичко истражување.
„Тогаш сфативме дека глечерот станува доста кршлив и дека му се ближи крајот“. Д-р Вокер објаснува дека тешката стопена вода на површината се впива во пукнатините, ги проширува и предизвикува понатамошно кршење, процес познат како хидрофрактурирање. Токму ова се случи кон крајот на декември и почетокот на јануари, што доведе до понатамошно распаѓање.
Патувачка лабораторија за климатски промени
Иако отцепувањето на големи глечери како A23a не е нужно резултат на климатските промени, научниците внимателно го следат неговото распаѓање за да добијат индиции за тоа како Антарктикот може да реагира на зголемувањето на температурите. Тие беа особено заинтересирани за ледените гребени, кои играат клучна улога во стабилноста на антарктичкиот леден покрив. Иако не се совршена реплика, глечерите можат да послужат како „патувачки природни лаборатории“, објаснува Вокер.
„Можеме да научиме многу за тоа како овие големи глечери се однесуваат во потопли услови, а потоа да го примениме тоа на она што го очекуваме од ледените гребени“, вели таа.
Во текот на 11-те дена до 22 февруари, сега помалиот и полесен глечер патуваше повеќе од 700 км кон североисток, со брзина од околу 2,7 км/ч. Тоа патување го изложи на уште потопли води, со површинска температура од речиси 10°C. „Секој ден, цел ден, е во сè потопла вода“, вели Шуман.
„Тоа е како коцка мраз во пијалок. Не му треба долго време за да исчезне.“ Во текот на изминатите две недели, A23a направи речиси целосен круг во насока на стрелките на часовникот носена од струите. Тоа би можело да биде неговиот последен танц. До 5 март, се намали на приближно 180 квадратни километри.
Научниците ќе престанат да го следат кога ќе се намали на околу 70 квадратни километри, а тој момент не е далеку. „Сите траги веројатно ќе исчезнат за неколку недели, најмногу“, заклучува професорот Адриан Лакман од Универзитетот Свонси.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
