Израелците денес избираат нов парламент на првите избори по нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година и речиси тригодишната војна.
Главен предизвикувач на Бенјамин Нетанјаху е Гади Ајзенкот, поранешен началник на Генералштабот на израелската армија и лидер на центристичката партија Јашар.
66-годишниот Ајзенкот беше изедначен со Нетанјаху во конечните анкети за позицијата во формирањето на следната влада, а неговата партија е најсилната единствена листа во некои анкети. Сепак, Израелците не избираат директно премиер, а ниту еден блок нема сигурно мнозинство во Кнесетот од 61 член, според анкетите.
Ајзенкот е роден во Тиверија во 1960 година во мароканско еврејско семејство со потекло од работничката класа и пораснал во Еилат. Тој се приклучил на израелската армија во 1978 година како член на Бригадата Голани и се искачил низ речиси целата воена хиерархија во текот на 41 година.
Тој бил командант на Северната команда, заменик-началник на Генералштабот и воен секретар на двајца премиери. Нетанјаху го назначи за началник на Генералштабот во 2014 година, а тој ја водеше израелската армија од 2015 до 2019 година.
Автор на контроверзната воена доктрина
Ајзенкот не е кандидат за мир, ниту претставува радикална промена во израелската безбедносна политика. Неговото име е поврзано со таканаречената доктрина Дахија, која јавно ја формулира во 2008 година по војната со Хезболах во Либан.
Потоа објави дека Израел ќе употреби „несразмерна сила“ против местата од кои е нападната неговата територија и дека тоа ќе предизвика голема штета и уништување.
„Од наша гледна точка, ова не се цивилни села, туку воени бази“, рече тој во тоа време.
На изборите, тој се претставува како поумерена алтернатива на Нетанјаху, пред сè, во начинот на кој управува со земјата, неговиот став кон институциите и неговата одговорност за 7 октомври, а не како политичар кој сака суштински поблага израелска безбедносна политика.
Влезе во воениот кабинет на Нетанјаху, а потоа го напушти
Влезе во политиката во 2022 година во сојузот на Бени Ганц. По нападот на Хамас на 7 октомври следната година, тој се приклучи на воениот кабинет на Нетанјаху и учествуваше во донесувањето на најважните одлуки за време на војната во Газа.
Осум месеци подоцна, тој го напушти кабинетот заедно со Ганк. Тој го обвини Нетанјаху дека нема јасен стратешки план за завршување на војната и дека ги претставува тактичките воени успеси како замена за политичката стратегија.
Ајзенкот се спротивстави на ветувањето на Нетанјаху за „целосна победа“ над Хамас како реална воена цел и даде поголем приоритет на враќањето на израелските заложници. Во исто време, тој останува исклучително цврст во однос на прашањата за национална безбедност и го смета Иран за најголема стратешка закана за Израел.
Син и внуци убиени во Газа
Војната го погоди и лично Ајзенкот. Неговиот 25-годишен син, Гал Меир Ајзенкот, резервист, почина во Газа во декември 2023 година. Двајца од неговите внуци исто така беа убиени во борбите.
По смртта на неговиот син, Ајзенкот остана во воениот кабинет уште неколку месеци, а личната загуба стана важен дел од неговиот јавен имиџ во земјата каде што речиси сите политички дискусии во последните години беа обележани со војната и 7 октомври.
Во 2025 година, Ајзенкот го напушти сојузот со Ганза и ја основа Јашар, што на хебрејски значи „чесен“, „фер“ или „точен“. Партијата се позиционираше во политичкиот центар и ја гради својата кампања врз безбедноста, функционирањето на државните институции и одговорноста за неуспесите што го овозможија нападот на Хамас.
Едно од неговите главни ветувања е формирање независна државна истражна комисија што ќе ги испита настаните што доведоа до 7 октомври и однесувањето на политичкото и военото раководство по нападот. Нетанјаху досега се спротивстави на таква истрага.
Не е поддржувач на палестинска држава
Друго важно прашање на изборите е воената служба. Ејзенкот повикува на задолжителна воена или национална служба што би се однесувала на сите граѓани, вклучувајќи ги и ултраортодоксните Евреи кои со децении уживале широки ослободувања.
Токму по ова прашање неговиот блок силно се разликува од коалицијата на Нетанјаху, која зависи од ултраортодоксните партии Шас и Обединет Тора Јудаизам. Ејзенкот ја претставува воената служба и како безбедносно прашање и како прашање на еднаквост на граѓаните пред државата.
Промената на премиерот не би значела нужно голема промена во израелската политика кон Палестинците. Ајзенкот изјави по 7 октомври дека создавањето палестинска држава не е релевантна опција во моментов.
Неговата партија се залага за силен Израел и регионални договори постигнати од позиција на воена и економска моќ. Ајзенкот е покритичен од владата на Нетанјаху кон насилството на израелските доселеници на Западниот Брег, но не се претставува како застапник на брзо враќање на преговорите за решение за две држави.
Mоже да освои најмногу места, а сепак да не стане премиер
Најновите анкети покажуваат дека Јашар би можел да биде најголемата партија во новиот Кнесет, со приближно 22 места, неколку повеќе или приближно исто колку Ликуд. Но, за Ајзенкот да ја преземе власта, мандатите на целиот блок се поважни од резултатите на неговата партија.
Заедно со Јашар, во спротивставениот блок се листата на Нафтали Бенет и Јаир Лапид, партијата на Авигдор Либерман и Демократите на Јаир Голан. Дури и заедно, според повеќето анкети, тие не ги достигнуваат потребните 61 мандат без дополнителна поддршка.
Затоа арапските партии, на кои конечните анкети им даваат вкупно 12 до 15 места, би можеле да бидат клучна. Соработката со нив е политички чувствителна и некои од потенцијалните партнери на Ејсенкот се против неа.
Доколку ниту еден блок не обезбеди мнозинство по денешното гласање, преговорите за нова влада би можеле да се одолговлекуваат со недели. Нетанјаху би останал на чело на преодната влада во тој период.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
