Претстојниот референдум на Исланд за продолжување на преговорите со Европската Унија, закажан за август, би можел да предизвика „домино-ефект“ во Осло. Проевропските сили во Норвешка веруваат дека е дојден моментот за нова дебата по повеќе од 30 години од последниот обид за зачленување, пишува „Политико“.
Исланд како „иницијатор“ за промени
Доколку Рејкјавик одлучи да се врати на преговарачката маса, Норвешка би останала значително осамена во сегашниот статус кво (членство во Европската економска област, но не и во ЕУ). Трине Лисе Сунднес од Лабуристичката партија истакнува дека ако Исланд излезе од сегашната рамка, во неа ќе останат само Норвешка и Лихтенштајн, што од темел би ја променило геополитичката ситуација.
Зошто „моделот од 1994“ веќе не е доволен?
Застапниците на ЕУ во Норвешка тврдат дека светот е драматично променет од последниот референдум во 1994 година:
- Геополитичка несигурност: По агресијата врз Украина и сомнежите во американската поддршка во рамките на НАТО, ЕУ станува клучен безбедносен играч.
- Демократски дефицит: Норвешка веќе применува над 90% од европското законодавство, но нема право на глас при неговото носење. „Директивите доаѓаат целосно напишани, за нив повеќе нема расправа“, вели активистот Михајло Самарџиќ.
- Економски бариери: Иако дел од заедничкиот пазар, Норвешка е надвор од царинската унија, што создава проблеми во трговските спорови (на пример со САД).
Отпорот: Традиција, суверенитет и економија
Од друга страна, противниците на ЕУ, како здружението „Nei til EU“ (Не за ЕУ), потсетуваат на нивната „горда историја“ на одбивање. Нивните аргументи се:
- Специфични индустрии: Земјоделството и рибарството во Норвешка се силно субвенционирани и децентрализирани, што не се вклопува во европските регулативи.
- Губење на гласот: Критичарите тврдат дека со само 13-14 места во Европскиот парламент, влијанието на Норвешка би било минимално.
- Суверенитет: Десницата, предводена од Партијата на напредокот, стравува од прекумерна регулатива и губење на националниот идентитет.
Трета среќа?
Норвежаните двапати кажаа „не“ на референдум (1972 и 1994). Сегашните анкети покажуваат само благ пораст на поддршката, но и голем број неодлучни граѓани, особено меѓу младите кои не се ни родени кога последен пат се дебатирало на оваа тема.
Проевропското движење се надева дека исландскиот модел на „референдум во два чекора“ (прво за продолжување на преговорите, а подоцна за конечниот договор) би можел да биде успешен рецепт и за Норвешка, ставајќи крај на повеќедецениското „не“ кое го одредуваше наративот за Европа.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
