Американскиот претседател Доналд Трамп никогаш не го криел своето восхитување од Ричард Никсон, и покрај скандалот Вотергејт и неговата последователна оставка.
Но, сега тој отиде чекор понатаму, заканувајќи се дека ќе го уништи Иран како цивилизација, само за да се повлече кога Техеран се согласи, за одредена цена, повторно да го отвори економски клучниот Ормутски Проток, пишува Гардијан.
Што е „теоријата на лудак“?
Овој пристап потсетува на Никсоновата „теорија на лудак“ во дипломатијата, идејата дека мора да го убедите вашиот противник дека сте непредвидливи и подготвени на сè, за да го натерате да се согласи на отстапки што инаку не би ги прифатил.
Никсон му ја презентирал оваа идеја на својот иден шеф на кабинетот, Боб Халдеман, во 1968 година, за време на прошетка по Тихиот Океан, пред да стане претседател, верувајќи дека ова може да ја заврши Виетнамската војна.
„Јас го нарекувам тоа „теорија на лудак“, Боб. Сакам Северновиетнамците да веруваат дека сум достигнал точка каде што ќе направам сè за да ја сопрам војната“, му рекол тој на Халдеман, како што цитира Ентони Самерс во неговата книга од 2000 година „Ароганцијата на моќта“.
„Само дискретно ќе им кажеме: „За Бога мили, знаете дека Никсон е опседнат со комунистите. Не можеме да го контролираме кога се лути, а го држи прстот на нуклеарното копче“, а Хо Ши Мин ќе биде во Париз за две недели молејќи за мир“, додаде тој.
Никсон подоцна ќе се врати на оваа идеја, барајќи од своите помошници да им кажат на советските функционери дека нивниот шеф е „малку луд“ и „способен за најкрвава бруталност“. Некои сметаа дека тоа не е претерување.
Пристапот на Никсон функционираше со СССР, но не и во Виетнам
Во 1972 година, додека Виетнамската војна сè уште беснееше, Никсон му рекол на својот советник за национална безбедност, Хенри Кисинџер, дека сака да употреби нуклеарно оружје против комунистичкиот Север.
„Ќе ја уништам таа проклета земја, верувајте ми“, рече тој.
Подоцна додаде: „Подобро би употребил нуклеарна бомба. Дали е подготвена?“
„Мислам дека тоа би било премногу“, одговорил Кисинџер, на што Никсон одговорил дека е „премногу загрижен за цивилите“.
Пристапот на Никсон кон Москва доведе до период на детанта и потпишување на два договори за контрола на оружјето.
Но, истата тактика во Виетнам заврши со разорното бомбардирање на Ханој и други цели за време на божиќните празници во 1972 година, во обид да се принуди Северен Виетнам да преговара. Резултатот беше мировен договор чии услови, велат критичарите, беа речиси исти како и пред бомбардирањето.
Техеран се согласува да го отвори Ормутскиот теснец
Некои тврдат дека флертувањето на Никсон со лудилото не било само тактичко, туку вистинско, а неговиот долгогодишен психијатар изразил загриженост дека „можеби не е вистинската личност што треба да го држи прстот на нуклеарниот чкрапало“, се наведува во книгата на Самерс.
Сето ова води до тоа Трамп да се согласи на прекин на огнот со Иран, веднаш откако се закани дека ќе „ја уништи неговата цивилизација“, „ќе ја врати во камено доба“ и ќе уништи мостови и цивилна инфраструктура, пишува Гардијан.
За возврат, Техеран се согласи повторно да го отвори Ормутскиот теснец, стратешки енергетски премин низ кој минуваат околу 20 проценти од светската нафта, кој беше затворен откако САД и Израел започнаа воени напади на 28 февруари.
Иран наметна такса од 2 милиони долари за секој брод што поминува низ него, што значи дека ќе заработи повеќе пари од кога било досега од неговото отворање. Како победа, се чини прилично Пирова, потсетувајќи на односите на Никсон со Северен Виетнам во 1972 година, предупредува Гардијан.
„Тој бара некој клучен потег што ќе му овозможи да се повлече и да прогласи победа“
Со оглед на тоа што Иран не покажува знаци на попуштање по речиси шест недели бомбардирање, на Трамп, како што некогаш правеше Никсон, му беше потребен потег што ќе го избегне појавувањето на слабост, а апокалиптичните закани можеби послужија како пат за бегство.
„Откако досега не успеа да постигне јасна победа во овој конфликт, тој веројатно бара некој клучен потег што ќе му овозможи да се повлече и да прогласи победа без неговите критичари да можат да го уништат неговиот наратив“, вели Али Ваез, директор на програмата за Иран во Меѓународната кризна група, невладина организација.
Ваквите потези не се лесни и ретко доаѓаат без цена.
Ако на Трамп му се припише заслугата за заплашување на Техеран да го отвори теснецот, тоа би можело да го поштеди од најнепопуларната опција, копнена инвазија, особено откако тој тврдеше дека Иран ветил дека ќе „ископа и отстрани“ нуклеарен материјал.
„Секоја инвазија за земање на залихите на високо збогатен ураниум на Иран би била исклучително сложена, скапа и долготрајна операција. Ова не е воена интервенција“, предупредува Ваез.
Трамп и Никсон се допишувале во 1980-тите
Во овој контекст, прибегнувањето кон многу воинствени закани за да се изнудат отстапки од иранското раководство не е изненадувачки, иако тоа доаѓа со цена за угледот на САД како земја што ги поддржува цивилизираните вредности и покренува прашања за способноста на Трамп да ја извршува функцијата.
Не е изненадувачки што Трамп го користи пристапот на Никсон. Двајцата се допишувале во 1980-тите, кога тогашниот претприемач во подем изразил восхит кон Никсон и го навел како лична инспирација.
Никсон, кој почина во 1994 година, наводно му пишал на Трамп во 1990 година дека „медиумските напади“ го ставаат на негова страна.
Еден од блиските помошници на Трамп, Роџер Стоун, исто така работел за Никсон и има тетоважа од поранешниот претседател на грбот.
Но, додека се обидува да се извлече од продлабочената криза, Трамп можеби ќе ги разгледа последиците за сопствениот кредибилитет.
Колку пати може да се потпре на такви тактики за да се извлече од проблемите што ги создаде?
Можеби треба да се сети и на судбината на Никсон, чиј идентитет на крајот стана неразделно поврзан со улогата на „лудак“, што го чинеше скапо, заклучува Гардијан.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
