Франција и Германија и официјално го напуштија планот за заедничка изградба на борбен авион од следната генерација, проект познат под кратенките FCAS и SCAF.
Одлуката за целосен прекин на соработката уследи по длабоки, непремостливи индустриски и политички несогласувања. Овој колапс претставува веројатно најтежок удар за визијата на францускиот претседател Емануел Макрон за создавање воено независен континент, пишува Politico.
Сломот на овој мегаломански програм, чија вредност се проценуваше на минимално 100 милијарди евра, сликовито илустрира колку е тешко да се натераат европските сили на соработка за комплексни воени проекти. Сè на сè, ова се случува во најлошиот можен момент, во време на отворени закани од Москва и оправдан страв за сигурноста и стабилноста на сојузот со САД.
Макрон и германскиот канцелар Фридрих Мерц дојдоа до заеднички заклучок дека вклучените компании едноставно не можат да се договорат за изградба на заеднички авион. Како што се дознава од високи извори во германската влада, Мерц затоа и официјално го советувал Макрон развојот на овој авион да не продолжи.
Сè започна со големи амбиции, а заврши во кал
Амбициозниот проект, во кој дополнително се вклучи и Шпанија, беше лансиран во 2017 година од страна на Емануел Макрон и тогашната германска канцеларка Ангела Меркел. Планот беше новиот систем од шестата генерација до 2040 година во целост да ги замени германските авиони „Eurofighter“ и француските „Rafale“, со што ќе станеше ’рбетот на европската моќ во воздухот.
Меѓутоа, програмата со години беше парализирана поради огорчената војна за превласт меѓу францускиот гигант „Dassault Aviation“ и германско-шпанскиот конзорциум „Airbus Defence and Space“. Секој сакаше да ги контролира клучните технологии и да ги носи конечните одлуки за буџетот и добавувачите. Освен самиот авион, проектот требаше да вклучува и флота од напредни придружни дронови, како и таканаречен „борбен облак“ – дигитален нервен систем кој со помош на сателити и вештачка интелигенција би ги умрежил сите компоненти на бојното поле.
Војна на суетите: Како се скараа Airbus и Dassault
Извори од дипломатските кругови во Берлин и Париз со месеци тврдеа дека проектот всушност е клинички мртов. Судирот ескалираше кога „Dassault“, производителот на францускиот „Rafale“, ултимативно побара апсолутно водство во развојот на авионот. Според нивната замисла, „Airbus“ би бил само обичен подизведувач со ограничен увид во нацртите. „Airbus“ глатко го одби таквиот пристап, аргументирајќи дека тоа би го претворило партнерскиот програм во чисто француски проект, кој притоа би се финансирал со германски и шпански даночни пари.
Освен индустриската суета, пресудија и непремостливите тактички разлики во самиот дизајн. Париз цврсто инсистираше на полесен авион кој ќе може да полетува од нивните носачи на авиони, додека Берлин бараше масивно, потешко летало со поголем долет, оптимизирано за превласт во воздухот над европското тло.
Како компромис, Берлин во еден момент предложи изградба на два целосно различни авиони, но тоа за Париз беше финансиски и логистички неприфатливо, пишува France24.
Францускиот политички врв не го криеше разочарувањето, а Седрик Перен, претседател на комисијата за одбрана во францускиот Сенат, отворено коментираше дека единствено Емануел Макрон сè уште слепо верувал во опстанокот на овој проект, па затоа е подобро што побрзо да се донесе оваа одлука за да не се губат дополнително време и пари.
Спас на придружните системи и бавната смрт на европската воена индустрија
Сепак, германската страна нагласува дека целосниот крах на авионот не значи нужно и прекин на секоја соработка. Париз и Берлин ќе се обидат да го спасат барем развојот на дроновите и споменатиот дигитален систем. Министерствата за одбрана на двете земји добија задача до самитот во јули да изработат нов план за соработка, насочен кон неколку реалистични и релевантни пропратни проекти.
Но, критичарите предупредуваат дека овој крах е само продолжение на долгата низа неуспеси на заедничката европска одбрана. Последниве години слична судбина доживеаја и заедничките француско-германски планови за развој на поморски патролни авиони, нов супер-тенк и модерни артилериски системи. Франција, исто така, поттивко се повлече од повеќенаменскиот проект „Eurodrone“, оставајќи ги Германија, Италија и Шпанија во целосна неизвесност.
Каде ќе бара партнери Берлин сега?
По овој тежок одбранбен развод, Германија се наоѓа во исклучително незавидна позиција. Опцијата за спојување со конкурентскиот проект GCAP, кој заеднички го развиваат Велика Британија, Италија и Јапонија, е тешко изводлива бидејќи таа програма е веќе длабоко структурирана и во неа нема место за нов „тешкаш“ кој повторно би барал свои права на соодлучување.
Втората теоретска опција е шведски „Saab“, со кој „Airbus“ има добри односи. И покрај тоа, воените експерти напоменуваат дека Швеѓаните историски развиваат помали, полесни и поевтини ловци, што е во тотална спротивност со робусната машина каква што му е потребна на Берлин за одбрана на источните граници на НАТО сојузот.
Завесата на овој проект е спуштена, а Европа уште еднаш болно докажа дека националните интереси, политичкиот престиж и профитот на домашните компании и понатаму се далеку пред заедничката европска безбедност, заклучува Politico.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
