САД СЕ ПОВЛЕКУВААТ ОД МЕЃУНАРОДНИ ОРГАНИЗАЦИИ - Крај за глобалниот поредок каков што го знаеме?

Во сенка на воените тензии со Иран, во тек е еден од најголемите пресврти во американската надворешна политика. Администрацијата на Доналд Трамп годинава системски се повлекува од голем број меѓународни институции, потврдувајќи го својот силен скептицизам кон глобалната соработка.

По напуштањето на Светската здравствена организација (СЗО) на првиот ден од својот втор мандат, Трамп потпиша указ за повлекување на САД од 66 меѓународни тела, вклучувајќи 31 ентитет поврзан со ОН. Белата куќа соопшти дека овие институции „дјествуваат спротивно на националните интереси, безбедноста и суверенитетот на САД“, особено во однос на климата, човековите права и родовата рамноправност.

Реакции и критики од светот

Потезите на Вашингтон наидоа на остри критики на меѓународната сцена:

• Кина како заштитник на мултилатерализмот: Портпаролката на кинеското МНР, Мао Нинг, истакна дека организациите треба да им служат на заедничките интереси, а не само на една земја, предупредувајќи дека без нив светот ризикува да стане „џунгла во која владее посилниот“. Пекинг веќе се позиционира како нов покровител на глобалната соработка.
• ОН пред колапс: Генералниот секретар Антонио Гутереш предупреди на сериозни финансиски последици, нагласувајќи дека ОН се соочува со „финансиски колапс“ поради укинувањето на американските придонеси.
• Климатски и хуманитарен аларм: Стручњаците за клима и над 60 граѓански организации предупредуваат дека повлекувањето на САД (особено од Рамковната конвенција за климатски промени) ќе им даде изговор на другите држави да ги одложат своите обврски за емисиите. Организациите Human Rights Watch и Amnesty International го оценија ова како тежок удар врз меѓународното право и човековите права градени во изминатите 80 години.

Преобликување на светскиот поредок

Според анализите на американскиот тинк-тенк Brookings Institution, Трамп нема намера да го реформира постоечкиот меѓународен поредок воспоставен по Втората светска војна, туку сака целосно да го замени. Целта е премин кон модел каде САД ќе ја користат својата економска и воена моќ директно – преку билатерални преговори и ad hoc форуми, без посредство на традиционалните меѓународни тела.

Ова ги става западните сојузници пред сериозна дилема: дали сè уште да се потпираат на американското лидерство или да градат сопствени, автономни капацитети во рамките на ЕУ и НАТО.

„Со ова ќе се прекине финансирањето од американските даночни обврзници за тела кои промовираат глобалистички агенди наместо приоритетите на САД“, изјави претседателот Доналд Трамп, најавувајќи дека нови повлекувања може да се очекуваат веќе пред летово.